Plus

20 jaar Lellebel: 'Alles waait hier binnen, van advocaten tot putjesscheppers'

Dragshowbar Lellebel, veilige haven voor lhbt'ers, travestieten en wie er maar komt aanwaaien, viert zijn 20-jarig bestaan met een musical. 'Iedereen wordt hier met aandacht onthaald.'

Esther van Cartier (midden) met partner Wim Visscher en Desirée dello Stiletto (alter ego van Hans Wijtenburg) achter de bar in het café. Beeld Cees Glastra van Loon

Voor de deur van een repetitielokaal van Crea aan de Nieuwe Achtergracht verzamelt zich een gemengd groepje toneelspelers. Kalende heren op leeftijd spreken de naderende voorstelling door, een meisje sleept met hoge hoeden en rekwisieten. Het had elk Amsterdams amateurtoneelgezelschap kunnen zijn, tot die ene vraag.

"DonnaTella, mag ik je een intieme vraag stellen? Wat voor pruik draag jij?" vraagt de ene heer aan de ander. Frank van der Waals, de man achter dragqueen DonnaTella Vergatsie, antwoordt minzaam: "Hoezo? Ik gebruik gewoon mijn ­eigen haar."

Het travestieten- en transgendercafé Lellebel in de Utrechtsestraat, om de hoek van het Rembrandtplein, viert zijn jubileum met Lellebel de Musical. De drie voorstellingen in het Polanentheater - donderdagavond is de première - zijn al uitverkocht.

Het café, tegenwoordig­ niet meer weg te denken uit de Amsterdamse travestietenscene, opende twintig jaar geleden min of meer per ongeluk zijn deuren. Toen oprichter en uitbater Hans Wijtenburg (59) in een bar op het Rembrandtplein werkte, kwam hij vrijwel dagelijks langs het pand waarin de Lellebel nu is gevestigd. Het stond te huur.

"Ik ging eens informeren bij de eigenaar. Eigenlijk had ik het plan een multiculturele bar in de Bijlmer te openen, maar daar lagen de huren te hoog."

Barkrukken en koperwerk
Omdat hij als Desirée dello Stiletto al jaren travestieshows deed, besloot Wijtenburg er een multiculturele travestiebar van te maken. "De eigenaar, André Brals, ­bezat meerdere horecazaken in de stad en stond erom ­bekend een enorme lastpak te zijn."

Dat bleek nogal mee te vallen: Brals was meteen enthousiast, en bood aan Wijtenburg op weg te helpen, door voor het eerste jaar alleen huur en geen erfpacht te vragen. Hij had ook nog wel wat meubels liggen, in een loods.

"Barkrukken en koperwerk. Je kunt het je niet voorstellen, maar in het begin was alles hier van koper, en verder was het nogal kaal. Ik had helemaal niks," zegt Wijtenburg, gezeten aan de bar van het tegenwoordig nogal barokke café Lellebel, waar ruches, baldakijnen, gouden spiegels en posters van dragqueens het beeld bepalen.

Het ­lege, ­koperen interieur werd in de begintijd opgevrolijkt door ondergoed. "Mijn vriend verkocht lingerie op de Wallen. De slechte of onverkoopbare exemplaren gebruikten we hier als decoratie. Aan het plafond, aan de muren: overal hingen slipjes. Café 't Mandje heeft stropdassen, wij hadden lingerie."

Repetitie voor Lellebel de musical. Beeld Cees Glastra van Loon

Op 22 november 1997 werd Lellebel geboren. De beroemde Amerikaanse dragqueen Nicky Nicole fungeerde als vroedvrouw, en knipte bij wijze van navelstreng een pantykous door, terwijl buiten een koor Balkanliederen ten gehore bracht. Wijtenburg: "Er stond een rij tot aan het Rembrandtplein."

Rozentuin
"Wacht, als ik nou zelf het rozenstruikje meeneem, dan kan ik er meteen achter gaan liggen." In het lokaal van Crea is de laatste doorloop voor de voorstelling aan de gang. Changementen worden geoefend, dialogen nog een laatste keer aangepast. De spanning is voelbaar.

"Laat me je voorkant zien," roept regisseur Tim de Zwart tegen Sjoerd Knops, die de hoofdrol speelt. "Niet dat je achterkant lelijk is, maar die is wel minder interessant." Er volgt een lachsalvo. Knops: "Daar zijn de meningen over verdeeld."

De repetitie heeft iets betoverends. Omdat het nogal wat werk en tijd vereist om van top tot teen als travestiet ten tonele te verschijnen, worden de pruiken, valse wimpers en make-up tijdens de repetitie achterwege gelaten. Zo wordt alleen maar meer duidelijk dat een goede travestie-act een kunst is; ook zonder poeder en borstvulling overtuigen de heren als vrouw.

Lellebel de musical vertelt het verhaal van Gerrit, een jongen uit Enkhuizen, die zijn geluk gaat beproeven in ­Amsterdam. Daar komt hij, via de Rozentuin in het Vondelpark, terecht in het bonte gezelschap van een leather bear, een transseksuele danseres, travestieten en allerlei andere vet aangezette stereotypen. De voorstelling is een verzet tegen de oprukkende hokjesgeest.

Oprichter en uitbater Hans Wijtenburg Beeld Cees Glastra van Loon

Gerrit, in eerste instantie zelfverklaard hetero, stelt zich open voor alle labels en identiteiten, om uiteindelijk verliefd te worden op een vrouwelijke travestiet. De geschiedenis van dragqueens en hedendaagse thema's als potenrammen en transgenderproblematiek passeren luchtigjes de revue, om uiteindelijk tot de opgewekte conclusie te ­komen dat mensen niet in hokjes moeten worden geplaatst.

De openheid die in de musical wordt gepredikt, sluit naadloos aan op het karakter dat café Lellebel door de ­jaren heen ontwikkelde. "Ik wil mensen bijeenbrengen," zegt Hans Wijtenburg over 'zijn' Lellebel.

Hoe een standaardavond in het café eruitziet? "Die bestaat eigenlijk niet, ik heb niet zo'n vat op wat er binnenkomt. De ene avond lijkt het hier wel een pottenbar, dan weer maken vooral homo's de dienst uit. De gemene deler is dat iedereen zich hier op zijn gemak moet voelen."

Open podium
De Lellebel heeft een breed scala aan bijzondere gasten, over wie Wijtenburg met warmte en toewijding vertelt. "Van alles waait hier binnen, van advocaten tot putjesscheppers."

Volgens Wijtenburg zijn het lang niet alleen lhbt'ers en travestieten die het café frequenteren. "Een tijdlang kwam hier een man die zich graag als cowboy verkleedde. Met hoed, laarzen, alles. Dan kun je in het Amsterdamse nachtleven maar op weinig plekken terecht, dus kwam hij hier. Hij had een koffer cassettebandjes bij zich, en mocht dan wat liedjes zingen. Perfect gelukkig was hij dan."

Het open podium in de Lellebel is een belangrijk onderdeel van de cultuur van het café. "Iedereen moet hier wat kunnen opvoeren en wordt met aandacht onthaald. Of het nu een lied of een gedichtje is."

Optreden van dragqueen DonnaTella Vergatsie in café Lellebel. Beeld Cees Glastra van Loon

Wijtenburg bladert door een stapel fotoalbums en lepelt het ene na het andere prachtige verhaal op. Over een dakloze die een fantastische Elvisimitator bleek te zijn, en met steun van het café een outfit kon kopen. Over een stoere, in leer gestoken ­motorrijder, die voor het eerst kwam als Willem en uiteindelijk als Wilma terugkeerde.

En over de legendarische Corrie Broccoli, inmiddels overleden. "Zij was zo fantastisch," zegt Wijtenburg over de dragqueen die groot fan van Corry Brokken was.

"Een heel bijzonder verhaal. In het dagelijks leven was hij acoliet bij een orthodox katholieke gemeenschap. En dan kwam zij hier 's avonds de sterren van de hemel zingen..." Broccoli, een drag die alleen een simpel lijntje onder haar ogen trok, was populair tot in Volendam. Wijtenburg: "De fans kwamen speciaal voor haar."

Transgendermuseum
Vanaf het begin is de Lellebel een veilige haven voor transgenders geweest, en voor wat Wijtenburg 'heterotravestieten' noemt; mannen die zich graag als vrouw verkleden.

Het café werkt samen met Stichting Transgenders Noord-Holland en er zijn plannen voor een transgendermuseum. Daarnaast organiseert Lellebel avonden voor lhbt'ers met een Arabische achtergrond.

Voor al zijn werk voor de verschillende gemeenschappen kreeg Wijtenburg, op dat moment als zijn alter ego Desirée, bij het tienjarig bestaan van de Lellebel een lintje opgespeld.

Een unicum, vertelt hij trots. "Mannen kregen lintjes altijd uitgereikt, ik ben de eerste man bij wie een lintje werd opgespeld."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden