PlusAchtergrond

20 jaar Amélie: boven alles een feelgoodfilm

Toen Le Fabuleux Destin d’Amélie Poulain twintig jaar geleden uitkwam, leek de film gedoemd te floppen. Maar het verhaal over de serveerster uit Montmartre is inmiddels niet weg te denken uit de filmgeschiedenis.­­­­

Audrey Tautou als Amélie Poulain. Beeld
Audrey Tautou als Amélie Poulain.

De rommelige korte bob van Audrey Tautou. Kleurrijke beelden van de straten van Parijs. De ‘il aime/il n’aime pas’-montages waarbij de personages geïntroduceerd worden aan de hand van de dingen die ze liefhebben en die ze verafschuwen. Le ­F­abuleux Destin d’Amélie Poulain (2001) is zo iconisch, dat het misschien lastig voor te stellen is dat een kijker niet op slag verliefd wordt op Amélie Poulain (Tautou), de serveerster uit Montmartre met de onschuldige ogen en guitige glimlach.

Toch werd de film twintig jaar geleden afgewezen voor het filmfestival van Cannes. Festivalprogrammeur Gilles ­Jacob noemde de film ‘oninteressant’, al kwam dit harde oordeel, zo zei hij later, omdat hij een eerdere versie zag zonder muziek. In ieder geval was hij ervan overtuigd dat de film zou falen.

Prijzen

Falen deed Le Fabuleux Destin d’Amélie Poulain niet. Integendeel: Frankrijk vertrok en masse naar de filmzalen om het fantastische lot van Amélie te zien ontvouwen. Ook in het buitenland deed de film het goed. Nog steeds is het een van de geliefdste, en zeker een van de herkenbaarste films ter wereld.

Maar Amélie, zoals de film in het kort bekend is geworden, was niet alleen een publieksfavoriet. Waar sommige critici de film ‘on-Frans’ vonden, waren velen juist lovend over de eigenzinnige stijl, die CGI vermengde in een kleurrijke collage van Parijs. Het Parool gaf de film destijds vijf sterren. En Amélie mocht dan niet meedingen naar de Gouden Palm, de film won internationaal vele prijzen: Beste Film bij de European Film Awards, vier César Awards, waaronder die voor Beste Film en Beste Regisseur, en twee British Academy Film Awards. De film werd ook genomineerd voor vijf Oscars, waaronder die voor Beste Buitenlandse Film.

Amélie Beeld
Amélie

Geluksfilm

De tijdloze charme van de film ligt vooral in het universum dat regisseur Jean-Pierre Jeunet bouwt. Het is een bijna kinderlijke wereld waar goed doen beloond wordt. Een waar de geneugten van het leven geen verre reizen of dure etentjes zijn, maar simpele, alledaagse pleziertjes: de ­karamellaag op een crème brûlée met een lepel breken, de handen steken in een zak linzen, omkijken naar de ­verlichte gezichten achter je de bioscoop.

Amélie, een serveerster van begin twintig, zou in andere handen dan die van Jeunet misschien moeten boeten voor de naïviteit waarmee ze de wereld om haar heen benadert. Maar Amélie is bovenal een feelgoodfilm. Hoewel ze vaak eenzaam is, haalt Amélie plezier uit het romantiseren van haar eigen leven. Ze houdt ervan om details te zien die niemand opvallen. Ze bedenkt fantastische verhalen over de mensen om haar heen — al is de wereld waarin ze leeft ­eigenlijk verrassend alledaags.

Waar Amélie in uitblinkt, en wat de film volgens het ­Nederlandse publiek in 2010 de beste geluksfilm ooit maakt, is het bieden van troost. Vanaf de eerste scène neemt de film de kijker bij de hand, loodst hij je door ­meanderende verhaallijn. De alwetende verteller eist ­onmiddellijk het vertrouwen van het publiek op – de film begint met feitjes over de dag waarop Amélie geboren werd, laat zien hoe ze opgroeit en toont dan vliegensvlug haar toekomst. Dat het met Amélie goedkomt, wordt in de vertelling nooit echt in twijfel getrokken.

De film doet zijn naam dus eer aan, want het fantastische lot van Amélie Poulain is al beslecht. Amélie is eenzaam, onbegrepen door haar koude vader en achtergelaten door haar neurotische moeder, die op tragische wijze overleed, maar zolang ze doorzet, zo stelt de film, komt alles goed.

Mathieu Kassovitz als Nino Quincampoix. Beeld
Mathieu Kassovitz als Nino Quincampoix.

Controverse

Het verhaal van Amélie, een jonge vrouw die liefde vindt door haar medemens met liefde te benaderen, is een ­modern sprookje – een zonder prins op het witte paard maar met man op een brommer – dat toch nostalgisch aanvoelt. Dit is een denkbeeldig Parijs, samengesteld uit iconische Parijse beelden, maar net iets mooier dan de ­realiteit. En als Amélie het Parijs laat zien waar de Fransen van dromen, dan is het vooral het een nostalgisch visioen van een stad die nooit echt zo heeft bestaan. Een geïdealiseerde stad, waar een serveerster een mooi appartement in het geliefde Montmartre kan hebben en de straten altijd schoon zijn. Een Frankrijk dat bestaat uit gewone arbeiders – barvrouwen, groentemannen, kioskhouders – en waar de inwoners met een wijntje in een café hun middagen doorbrengen.

Hierin ligt de grootste controverse rondom Amélie besloten. Want deze sprookjesachtige vertelling schetst ook een beeld van een stad zonder diversiteit. Geen migranten, geen toeristen, bijna geen mensen van kleur. En hoewel Amélie geliefd werd, werd de film om deze reden ook hevig bekritiseerd. Serge Kaganski noemde de film in Libération ‘een advertentie voor Front National’, de extreemrechtse partij van Le Pen. Het probleem is daarbij natuurlijk niet dát de film idealiseert, maar dat in dit geïdealiseerde ­plaatje van Parijs geen plek is voor mensen van kleur.

Jubileumvertoning

Bovenstaande is natuurlijk kritiek op de film, maar ­misschien wel bovenal, kritiek op de tijdgeest. Iets wat de kijker nu, twintig jaar na de release, misschien meer opvalt dan toen. Filmklassiekers blijven ons namelijk bij, maar verschaffen ons ook inzicht in de wereld van toen, in­clusief de bijbehorende problemen. ­­En dat is maar goed ook.

Een ding is zeker: Amélie is niet weg te denken uit de filmgeschiedenis. In Cannes weten ze dat tegenwoordig ook. Afgelopen juli draaide de film wél op het filmfestival van Cannes, in een speciale ­­jubileumvertoning. Op z’n Amélies: op het strand, onder de sterrenhemel.

Ter ere van de 20ste verjaardag van Amélie is de film, digitaal opgepoetst, te zien op Paff.

Volg alles over filmfestival Paff op onze overzichtspagina.

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden