Plus

2 m breed, 10 m diep: Stadsherstel restaureert kleinste pand

Na 25 jaar wordt het smalste pand (Geldersekade 15: net 2 m breed, 10 m diep) van Stadsherstel gerestaureerd en verhuurd. 'De kasten blijven, net als de schouw en het oude behang.'

Geldersekade 15 Beeld Stadsherstel Amsterdam

Op de Geldersekade, nummer 15, staat het smalste huis in het beheer van Stadsherstel. Het rijksmonument van amper twee meter breed en tien meter diep dateert vermoedelijk uit de zeventiende eeuw en staat leeg sinds mei. De restauratie is gepland voor volgend jaar.

De lage trap naar het pand die de buurt lijkt te zien als vuilnisbak, zullen de vrijwilligers van Vrienden van Stadsherstel vervangen. Hier en daar zitten roestige spijkers in de verzakte vloer van het pand. Het hout is op sommige plekken lichtelijk rot, maar het houtskelet staat nog redelijk.

Concrete bouwplannen zijn er volgens projectbegeleider Ruth van der Puijl (43) nog niet. "Er kan nog een hoop veranderen. Wel willen we dat de monumentale waarde blijft." De bedoeling is dat het pand na de verbouwing bewoonbaar blijft. Mogelijke nieuwe huurders zouden vier studenten kunnen zijn of een gezin, zegt Van der Puijl. Het huis telt vier kamers, een badkamer, woonkamer en mogelijk een binnenplaats.

Sierlijke korbelen
Kleine details die terugverwijzen naar oude bewoners van Geldersekade 15 zijn de achttiende-eeuwse kranten op de vloer van de tweede verdieping. Ook dateert het behang in de inbouwkasten uit de jaren dertig.

Singel 7, het huis met de smalste gevel ter wereld Beeld Eva Plevier

Het pand heeft een hoge monumentale waarde dankzij de rijke bouwgeschiedenis, licht Stella van Heezik (44) van Stadsherstel toe. ­"Alle Amsterdamse huizen hadden vroeger een houtskelet. Totdat er tot twee keer toe een grote stadsbrand uitbrak en er besloten werd om voortaan met steen te werken. Omdat Amsterdamse bouwers er in die tijd zo aan gewend waren om hout te gebruiken, besloten ze beide bouwmaterialen te combineren."

Geldersekade 15 laat de overloop van bouwstijlen zien. Om en om liggen de houten balken ingemetseld in de muur. Uit een van de bovenhoeken is een stuk hout gehakt. "Een sierlijk korbeel - een schuinstaande balk - verstevigde de horizontale spantbalk." Niet elke hoek is verstevigd met een korbeel. In de achttiende eeuw vond men dat niet meer praktisch. De korbeel werd afgehakt en het plafond vlakgemaakt.

Nummer 15 kent nog enkele sierlijke korbelen die blijven. Van der Puijl: "De huurder moet zich daar wel in kunnen vinden. De schouw blijft staan, net als de kasten, met eventueel een glasplaat voor het intact gebleven behang."

Oude Hoogstraat 22, het smalste huis van de stad met de kenmerkende klokgevel. Beeld Eva Plevier

Toeristen op rondvaartboten worden vaak gewezen op het huisje op Singel 7, 'the smallest house in the world'. Die bewering klopt niet helemaal: het is wereldwijd het huis met de smalste gevel (amper een meter breed). De achtergevel welteverstaan, aan de voorkant is het huis een stuk breder.

Het smalste huis van Amsterdam, en zelfs van Europa, is te vinden op de Oude Hoogstraat 22. Het huis dat ­gebouwd werd rond 1700, is twee meter breed en vijf meter diep. Het pand is afwisselend in gebruik geweest als winkel of woonruimte. De klokgevel kenmerkt het huis dat net breder is dan het kleine Trippenhuis ­(Kloveniersburgwal 26).

Het Trippenhuis op de Kloveniersburgwal 29, dat geldt als het breedste huis van Amsterdam. Beeld Eva Plevier

Bijzondere panden

Het breedste huis van Amsterdam is het Trippenhuis op de Klovenierburgwal 29 met twee identieke percelen naast elkaar, met een ­paleisachtige voorgevel. Gebouwd in ­opdracht van gebroeders Trip, wapenhandelaren uit de zestiende eeuw. Louys en Hendrick Trip lieten het pand ontwerpen door de Amsterdamse architect Justus Vingboons. Het werd gebouwd tussen 1660 en 1662. Het zijn twee aparte woningen.

Links woonde Hendrick met zijn gezin en rechts woonde Louys met het zijne. Na de dood van de broers bleef het pand lang in het bezit van de familie. Sinds 1851 is het pand een zetel van de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen.

Waarom het kleine Trippenhuis dezelfde naam draagt, is niet duidelijk. Een gerucht gaat over de koetsier die een huis wilde waarvan de gevel net zo breed was als de deur van zijn meesters. De gevel van het kleine Trippenhuis is even breed als de deuren van het Trippenhuis.

Waarom zo smal?
Waarom veel Amsterdamse huizen smal en hoog zijn? In de zeventiende eeuw werd in de hoofdstad belasting geheven op grond van de breedte van de voorgevel. Met een kleinere voorgevel spaarde je dus geld uit. Omdat de woningnood in Amsterdam hoog was door de verstedelijking, dienden huizen aan de gracht ­tegelijkertijd als werkplaats of opslagplaats - vandaar de naam koopmanshuis of herenhuis.

Oude koopmanshuizen hebben een boveningang en een benedeningang, gescheiden door een bordestrap - een trap die wisselt van richting. De onderingang was bedoeld voor het personeel en kooplui, de boveningang was de entree voor hoog bezoek. De hoofdingang lag ook hoger vanwege de angst voor overstroming. Door verbouwingen zijn veel voordeuren van grachtenpanden momenteel weer op straathoogte.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden