Besmette eieren

2,5 miljoen kippen geruimd door fipronil-schandaal

Pluimveebedrijven zijn geblokkeerd, kippen worden geruimd en eieren teruggehaald, omdat ze een acuut gevaar kunnen vormen voor de gezondheid. Hier lees je alles over de besmette eieren.

Beeld anp

Bij tientallen pluimveehouders zijn tot dusver in totaal 2,5 miljoen kippen geruimd vanwege het schandaal met door fipronil besmette eieren.

Dat meldt EenVandaag op basis van cijfers van de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA).

Geen andere oplossing
Voorzitter van de Nederlandse Vakbond Pluimveehouders Hennie de Haan zegt tegen het programma dat de dieren nu vaak moeten worden geruimd omdat er geen andere oplossing is.

Veel pluimveehouders zouden de hoop hebben gehad dat door de kippen op een dieet te zetten, de verboden stof zou worden afgebroken. In de praktijk valt dat echter tegen en blijken de gehaltes fipronil soms zelfs nog hoger dan voorheen, omdat de kippen de stof via de eieren afbreken.

Ademhalingsproblemen
Ook het volledig fipronil-vrij maken van volle stallen zou lastiger zijn dan gedacht. De NVWA heeft de inzet van 3 procent waterstof inmiddels verboden, omdat dat ademhalingsproblemen bij kippen zou kunnen veroorzaken.

Tientallen pluimveehouders zouden inmiddels al hebben besloten tot ruiming. De Haan houdt er rekening mee dat dat aantal verder oploopt.

Inmiddels zijn 97 van de 747 aanvankelijk geblokkeerde stallen schoon verklaard en volledig vrijgegeven.

Het fipronilschandaal grijpt steeds verder om zich heen. Inmiddels zijn in 45 landen besmette eieren of eierproducten aangetroffen sinds afgelopen zomer aan het licht kwam dat het middel in Nederland en België illegaal werd gebruikt.

In 26 van de 28 EU-landen zijn sporen van het insecticide gevonden, laat een woordvoerder van EU-commissaris Vytenis Andriukaitis (Gezondheid en Voedselveiligheid) dinsdag weten. Alleen uit Litouwen en Kroatië is vooralsnog geen melding binnengekomen.

Ook in onder meer de VS, Rusland, Zuid-Afrika, de Nederlandse Antillen, Turkije, Irak, Noorwegen, Israël en Canada is de stof aangetroffen. De landbouwministers van de 28 lidstaten bespreken de kwestie dinsdag in Tallinn, de hoofdstad van tijdelijk EU-voorzitter Estland.

EU-commissaris Vytenis Andriukaitis (Gezondheid en Voedselveiligheid) Beeld anp

In Nederland zitten nog 144 kippenbedrijven op slot in verband met het eierschandaal. Het waren er 281. In België zijn het er nog 30 van de 93. Ze worden pas gedeblokkeerd als de hoeveelheid giftige fipronil in de eieren en het kippenvlees onder de maximale EU-normen zit.

Dat zei een hoge vertegenwoordiger van de Europese Commissie tijdens een zitting over het eierschandaal van het landbouwcomité van het Europees Parlement. Ze zei dat er verontreinigde eieren op de markt zijn gebracht in 22 landen binnen en buiten de EU.

Oekraïne en Oman hebben nog een importverbod op eieren uit Nederland, België, Duitsland en Frankrijk.

De vertegenwoordiger zei dat de commissie pas op 20 juli via het Europese waarschuwingssysteem RRASF op de hoogte werd gesteld van verontreinigde eieren in België. Volgens de NVWA is dat echter niet het geval en was zij pas in november op de hoogte.

Volgens de functionaris "moeten we niet bagatelliseren maar het risico voor de volksgezondheid lijkt zeer beperkt te zijn geweest."

Veel europarlementariërs zijn boos dat het zo lang heeft geduurd voordat de informatie de consument bereikte. De commissie vindt dat het waarschuwingssysteem goed werkt, maar ze onderzoekt wel of lidstaten het conform de regels hebben gebruikt.

Volgens EU-parlementariër Jan Huitema (VVD) hangt er mogelijk "een angstcultuur in de lidstaten" om dit soort zaken te melden.

Bij een bedrijf in Lunteren werd in opdracht van de NVWA verdacht materiaal op transport gezet. Beeld anp

De twee bestuurders van het bedrijf Chickfriend blijven nog dertig dagen vastzitten. Dat bepaalde de rechtbank in Zwolle woensdag.

Het duo zit sinds 10 augustus vast in het strafrechtelijk onderzoek naar het eierschandaal. Martin van de B. (31) uit Barneveld en Mathijs IJ. (24) uit Nederhemert worden verdacht van het in gevaar brengen van de volksgezondheid door het leveren of gebruiken van het middel fipronil in stallen met leghennen.

Fipronil is volgens de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit een insecticide dat niet gebruikt mag worden voor dieren die bestemd zijn voor de voedselketen.

Claimorganisatie Massaclaim stort zich op de firponilcrisis. Pluimveehouders die graag een schadevergoeding zien of financiële steun van de overheid willen hebben, kunnen zich aansluiten bij fipronil-compensatie.nl.

De belangenorganisatie heeft naar eigen zeggen als belangrijkste doel faillissementen in de sector voorkomen. Via de organisatie worden voor gedupeerde bedrijven zogeheten continuïteitsverklaringen opgesteld, waarmee uitstel van belastingsverplichtingen kan worden aangevraagd.

Ook gaat fipronil-compensatie.nl in gesprek met overheidsinstanties over het eventueel verstrekken van noodkredieten of garanties. Verder zet de organisatie in op een schadevergoeding. Massaclaim zette zich eerder in voor gedupeerden van misleiding over de winkansen bij de Staatsloterij. Verder verdedigde het bedrijf het financiële belang van benadeelden van rentederivaten.

Land- en tuinbouworganisatie LTO wil een rechtszaak aanspannen tegen de NVWA. De pluimveehouders van LTO zijn niet te spreken over de handelwijze van de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit in de crisis rond de met fipronil besmette eieren.

Eerder al kwam er ook vanuit de Tweede Kamer forse kritiek op de rol van de NVWA. De NVWA moet waken over de voedselveiligheid maar heeft dat niet goed gedaan, zegt LTO-bestuurslid Hugo Bens, zelf pluimveehouder.

Tips
"In november had de NVWA ons al kunnen waarschuwen, want het gebruik van fipronil was bij ze bekend. Dan hadden wij er als sector op kunnen anticiperen. Dat hebben ze niet gedaan.''

In de nasleep van de eiercrisis bleek dat de NVWA al vorig jaar tips had gekregen over het gebruik van fipronil in kippenstallen, maar dat leidde toen niet tot ingrijpen. Het giftige bestrijdingsmiddel bleek in eieren terechtgekomen.

De twee bestuurders van het bedrijf Chickfriend blijven in beperking, meldde de rechtbank Overijssel vrijdag. Dat betekent dat ze nog altijd geen contact mogen hebben met de buitenwereld.

De raadslieden van Martin van de B. (31) uit Barneveld en Mathijs IJ. (24) uit Nederhemert verzochten de rechtbank deze beperking, opgelegd door het Openbaar Ministerie, op te heffen. Het duo mag sinds de aanhouding op 10 augustus met niemand contact hebben, behalve met een advocaat.

Geen noodzaak
De raadkamer boog zich donderdagmiddag over het verzoek. De rechtbank meende vrijdag echter dat er nog geen noodzaak is deze maatregel op te schorten.

De twee ondernemers van de firma Chickfriend worden verdacht van het in gevaar brengen van de volksgezondheid door het leveren of gebruiken van het middel fipronil in stallen met leghennen. Volgende week buigt de raadkamer van de Zwolse rechtbank zich over de voorlopige hechtenis van het duo.

Minister Edith Schippers (Volksgezondheid) wil "niet zwartepieten'' in de eiercrisis en stelt dat "met de kennis van nu'' alles goed was gegaan. Ze reageerde daarmee op een vragenvuur over de fipronil-affaire en de harde kritiek op de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) van Tweede Kamerleden.

Schippers verwees naar het onderzoek naar de crisis dat onder leiding van Winnie Sorgdrager plaats gaat vinden. Dat moet volgens haar de vele vragen die er zijn over de rol van de pluimveehouders en de NVWA - die niet daadkrachtig zou hebben ingegrepen - gaan beantwoorden.

De minister benadrukte op dit moment niet met de vinger te willen wijzen naar betrokkenen die fouten zouden hebben gemaakt. "Ik wil nagaan wat er is gebeurd. Met de kennis van nu was alles goed gegaan. Kon dit ook met de kennis van toen?," aldus Schippers.

Partijen in de Tweede Kamer hebben harde kritiek op het functioneren van de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) in de fipronilaffaire. De Kamer is terugkomen van zomerreces om antwoorden te krijgen van de verantwoordelijke bewindslieden Edith Schippers (Volksgezondheid) en Martijn van Dam (Economische Zaken).

Volgens SP'er Frank Futselaar heeft de NVWA gefaald als poortwachter van de voedselveiligheid. "Dat is ernstig," aldus het Kamerlid. Volgens hem kan de tekortschietende capaciteit van de voedselwaakhond een oorzaak zijn, maar daarmee is het volgens hem nog niet gerechtvaardigd.

Rik Grashoff van GroenLinks vindt het onbegrijpelijk dat ondanks twee tips over het gebruik van fipronil in 2016, de NVWA niet meteen is begonnen met het controleren van eieren. Volgens hem lijkt het erop dat de NVWA zich vooral bureaucratisch opstelt en niet pragmatisch. De dienst moet volgens hem scherper worden.

Beiden wijzen op het dierenleed dat met het doden van de kippen gepaard gaat als gevolg van de fipronilcrisis en de deuk in het vertrouwen van de consument. Jaco Geurts (CDA) hekelde de communicatie door de NVWA. Volgens hem liet de tweede man van de NVWA met zijn televisieoptreden bij Nieuwsuur consumenten in verwarring achter en zette hij het beeld neer van een ongeloofwaardige NVWA. Dat heeft volgens Geurts bijgedragen aan de rampzalige situatie voor boeren.

Esther Ouwehand van de Partij voor de Dieren houdt het CDA en de VVD medeverantwoordelijk. Volgens haar is het toezicht fors uitgehold omdat de sector zich volgens deze partijen zelf wel zou kunnen controleren. Dat is volgens haar de onderliggende oorzaak van het falende toezicht.

Diverse supermarkten hebben wafels uit de winkels gehaald omdat de producten zijn gemaakt van eieren waarin fipronil zit. Volgens een woordvoerder van de supermarkt Emté gaat het om een lage concentratie van het giftige bestrijdingsmiddel en is het niet gevaarlijk voor de gezondheid.

"Het gaat hierbij een om een zogenaamde stille recall. Supermarkten halen dan producten terug die niet aan de kwaliteitseisen voldoen, maar die niet gevaarlijk zijn voor de gezondheid. Het hoeft daarom ook niet breed gecommuniceerd te worden. Dit is een beslissing die uit voorzorg is genomen," zei de woordvoerder naar aanleiding van een bericht in het AD.

Het gaat om de mini-eierwafels en sneeuwwafels van het eigen merk van de dertien supermarkten die zijn aangesloten bij de Superunie, waaronder Emté, Deen en Coop.

Minister Edith Schippers (Volksgezondheid) en staatssecretaris Martijn van Dam (Economische Zaken) wacht donderdagochtend een vragenvuur van de Tweede Kamer over het gebruik van giftige bestrijdingsmiddelen in de veehouderij. De voedsel- en landbouwspecialisten van de Kamer zijn daarvoor teruggekomen van het zomerreces.

De Kamer wil onder meer weten hoever het schandaal nu reikt. Het kabinet liet woensdag weten dat naast eieren mogelijk ook kalfsvlees is verkocht dat bestrijdingsmiddelen bevatte. De malafide ongediertebestrijder Chickfriend gebruikte niet alleen het verboden fipronil om kippen te ontluizen, maar ook het even illegale amitraz om kalveren van hinderlijke vliegen af te helpen.

Schippers en Van Dam moeten verder uitleggen of de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) wel goed heeft opgetreden. De NVWA zou eerdere meldingen niet serieus genoeg hebben genomen en te laat hebben ingegrepen. Bovendien maakte de dienst met warrige adviezen de boeren boos en de consument ongerust, klinkt het.

Meerdere partijen rekenen dat niet de NVWA aan, maar de kabinetten van de laatste jaren. Die zouden de dienst hebben uitgehold door daarop zwaar te bezuinigen. Ook de daarbij afgesproken nieuwe werkwijze van de NVWA, die het bedrijfsleven zoveel mogelijk zelf de regels laat handhaven, krijgt niet van iedereen applaus.

Door het ingelaste debat kan de Kamer toch Van Dam nog aan de tand voelen over de kwestie. De PvdA'er verruilt zijn ambt volgende week, nog voor het einde van het reces, voor een baan bij de publieke omroep.

De Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) heeft tot nog toe de matig giftige stof amitraz niet aangetroffen in eieren. Sinds 12 augustus zijn ongeveer honderd monsters geanalyseerd en in geen daarvan werd de stof gevonden, schrijft de directeur van onderzoeksbureau van de NVWA in een advies.

Minister Edith Schippers (Volksgezondheid) en staatssecretaris Martijn van Dam (Economische Zaken) meldden woensdag dat het Barneveldse bedrijf Chickfriend, de spil in het eierschandaal, niet alleen de verboden stof fipronil maar ook amitraz heeft gebruikt. Maar bij hoeveel bedrijven is nog onduidelijk.

Een woordvoerder van de NVWA kon woensdagavond ook geen uitsluitsel geven over de schaal. "Bij de invallen van pas geleden is amitraz gevonden. Maar we weten nog niet wat er precies mee is gebeurd," zei ze.

De stof is toegestaan als diergeneesmiddel voor runderen, varkens en honden maar verboden als bestrijdingsmiddel. Bij inname van grote hoeveelheden kan het onder meer effect hebben op het zenuwstelsel. Het valt niet helemaal uit te sluiten dat een geringe hoeveelheid amitraz in de geteste eieren zat, maar dan in gehaltes kleiner dan 0,01 milligram per kilo, meldt de directeur van het bureau Risicobeoordeling & onderzoek.

Bij zo'n kleine hoeveelheid kan iemand tientallen kilo's eieren per dag eten. De eerste meetresultaten geven dan ook "geen aanleiding tot risico's voor de volksgezondheid."

Niet alleen bij pluimveebedrijven is mogelijk amitraz gebruikt. De NVWA onderzoekt in dit verband ook nog een vleeskalverbedrijf en een gemengd bedrijf met pluimvee en vleeskalveren.

Pluimveebedrijven hebben door de ontdekking van met fipronil besmette eieren al ongeveer 33 miljoen euro schade geleden.

Gemiddeld kost het schandaal een betrokken bedrijf 120.000 tot 220.000 euro, schrijft staatssecretaris Martijn van Dam (Economische Zaken) aan de Tweede Kamer. Bijna de helft van de kostenpost, 16 miljoen euro, is het gevolg van de blokkade die de bedrijven werd opgelegd toen het verboden bestrijdingsmiddel daar gebruikt bleek.

Schoon maken
De maatregelen die nodig waren om de bedrijven weer schoon te maken zijn verantwoordelijk voor de rest van de rekening. De raming van Van Dam houdt geen rekening met schade die later nog kan optreden.

De reputatie van het Nederlandse ei kan bijvoorbeeld zijn geschaad, en dat kost boeren misschien klandizie. Ook is nog onduidelijk hoe hard fokkers en winkels zijn getroffen. Er zijn tot nu toe 258 pluimveebedrijven geblokkeerd. Een deel is inmiddels weer vrijgegeven.

Bij de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) zijn vorig jaar niet een, maar twee meldingen binnengekomen over het illegale gebruik van het giftige bestrijdingsmiddel fipronil in stallen.

Dat schrijven minister Edith Schippers (Volksgezondheid) en staatssecretaris Martijn van Dam (Economische Zaken) in een brief aan de Tweede Kamer. "In een van de twee meldingen werd gesproken over mogelijk grootschalig gebruik van fipronil in stallen,'' schrijven de bewindslieden.

Wat de andere melding inhield wordt uit de brief niet duidelijk. De NVWA wilde in de aanloop naar het debat van donderdag geen vragen hierover beantwoorden, of uitleggen waarom de twee meldingen tot één signaal zijn gecombineerd.

Oud-minister Winnie Sorgdrager gaat het onderzoek leiden naar de gang van zaken rondom de vondst van het giftige bestrijdingsmiddel fipronil in eieren. Het onderzoek moet ophelderen hoe de fipronilcrisis heeft kunnen ontstaan en hoe schandalen als deze voortaan voorkomen kunnen worden, schrijven minister Edith Schippers (Volksgezondheid) en staatssecretaris Martijn van Dam (Economische Zaken) aan de Tweede Kamer.

Sorgdrager (D66) is al tien jaar lid van de Raad van State, een van de belangrijkste adviseurs van de regering. De juriste was in de jaren negentig onder meer minister van Justitie en heeft een verleden bij het Openbaar Ministerie. Het onderzoek moet voor het eind van het jaar klaar zijn.

Aan de precieze opdracht die Sorgdrager krijgt, wordt nog gewerkt. Het kabinet wil die opstellen in overleg met de Kamer. Sorgdrager moet in ieder geval boven water zien te krijgen "wat de rol en verantwoordelijkheid van alle betrokkenen was en hoe de interactie tussen hen is verlopen''.

Niet serieus
Sinds de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) bekendmaakte dat fipronil in eieren was gevonden is de dienst onder vuur komen te liggen. De NVWA zou een eerdere melding niet serieus genoeg hebben genomen en daardoor met ruim een halfjaar vertraging in hebben gegrepen. Bovendien zou de dienst wisselende of zelfs tegenstrijdige adviezen aan de consument hebben gegeven, waardoor die in verwarring raakte.

Schippers en Van Dam kregen onder andere het verwijt dat ze na het uitbreken van de eiercrisis lang niet van zich lieten horen. Zelf wijzen de bewindslieden erop dat de NVWA onafhankelijk is en die zelfstandigheid juist heel belangrijk is voor de toezichthouder. De landbouw- en voedselspecialisten van de Tweede Kamerfracties komen donderdag terug van zomervakantie om Schippers en Van Dam te bevragen over de eiercrisis.

Door de fipronil-crisis getroffen kippenboeren moeten meer financiële steun krijgen van de overheid. Dat schrijft LTO Nederland in een brandbrief aan staatssecretaris Martijn van Dam van Economische Zaken. Daarmee neemt de landbouworganisatie een voorschot op het Kamerdebat over de eiercrisis dat donderdag wordt gehouden.

LTO wijst in de brief op de rol die de voedselwaakhond NVWA in het ontstaan van de crisis heeft gespeeld. Een tip in november en een alarmering op 19 juni leidden niet tot ingrijpen. Verder beschuldigt LTO de NVWA van "onduidelijke, voorbarige en suggestieve communicatie''. Dat heeft volgens de branchevereniging geleid tot imagoschade en geschonden consumentenvertrouwen.

De oprichting van een calamiteiten- of compensatiefonds zou volgens LTO gerechtvaardigd zijn, omdat pluimveehouders hun schade vermoedelijk niet volledig kunnen verhalen op Chickfriend, het bedrijf dat verantwoordelijk is voor de fipronil-verspreiding. Ook imago- en afzetbevordering en EU-fondsen zouden wat LTO betreft oplossingen kunnen zijn.

Acht Utrechtse en Gelderse gemeenten en de provincie Gelderland pleitten eerder deze week al bij de Tweede Kamer voor een noodfonds.

LTO voert donderdag in Den Haag actie. Dat doet de boerenorganisatie door voor het gebouw van de Tweede Kamer gekookte eieren uit te delen.

Het Belgische federale voedselagentschap FAVV heeft een spoor van het giftige bestrijdingsmiddel fipronil aangetroffen dat dateert van september 2016. De waakhond liet stalen uit pluimveebedrijven analyseren die voor het losbarsten van de eiercrisis werden genomen.

Het lijkt er vooralsnog op dat het gebruik van het middel in de pluimveesector voor het eerst aan het licht kwam in november 2016 in Nederland. Hoelang er al besmette eieren in omloop waren is nog onduidelijk. Een tipgever waarschuwde in november de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA). Die ondernam pas in juli actie, nadat België had gemeld dat fipronil in eieren was aangetoond.

Van het bestrijdingsmiddel werd een klein spoor in één van veertien historische stalen aangetroffen, verklaarde FAVV-directeur Herman Diricks in het Belgische parlement. De risicodrempel werd niet overschreden en de volksgezondheid is nooit in gevaar geweest, aldus Diricks.

Fipronil werd door het Nederlandse bedrijf Chickfriend illegaal toegevoegd aan een middel om bloedluizen in kippenstallen te doden. Het verdelgingsmiddel kwam van de Belgische leverancier Poultry-Vision. Beide ondernemingen zijn onderwerp van justitieel onderzoek.

Het FAVV wist van de eierbesmettting sinds begin juni van dit jaar, maar sloeg geen alarm omdat het om lage concentraties ging. Wel werd informatie bij de NVWA opgevraagd over Chickfriend. De NVWA had geen waarschuwing gegeven na de tip uit november omdat er ,,geen acuut gevaar dreigde voor de volksgezondheid''.

De Tweede Kamer komt terug van reces voor een spoeddebat over de eiercrisis. Het debat is waarschijnlijk volgende week. De Partij voor de Dieren had er om gevraagd en grote partijen als VVD en CDA laten aan het AD weten dat ze instemmen. SP en PVV waren ook al bereid terug te komen.

Het kabinet hoopt het onderzoek naar de besmetting van eieren met het giftige fipronil voor het einde van dit jaar af te ronden. Dat schrijven minister Edith Schippers (Volksgezondheid) en staatssecretaris Martijn van Dam (Economische Zaken) aan de Tweede Kamer.

De NVWA heeft inmiddels niet alleen eieren, maar ook producten waarin eieren zijn verwerkt getest op fipronil. He gaat om onder meer eierkoeken, wafels en mayonaise. In een Surinaamse eiersalade die werd getest werd meer fipronil aangetroffen dan maximaal is toegestaan. De hoeveelheid was evenwel zo laag dat er geen risico was voor de volksgezondheid, aldus Schippers en Van Dam.

Het middel dat Chickfriend gebruikte heet Dega-16 en bevatte dus fipronil. Ook zonder de toevoeging van fipronil mocht Chickfriend het middel echter niet gebruiken, schrijft het kabinet. Het bedrijfje gebruikte het schoonmaakmiddel als verdelgingsmiddel, en dat mag niet.

Al in 2016 in beeld
De tipgever die de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) vorig jaar november waarschuwde voor het gebruik van het giftige fipronil in de pluimveesector wees al expliciet naar Chickfriend, bevestigt Schippers in haar brief.

De NVWA zag destijds geen aanleiding voor nader onderzoek en kwam pas deze zomer in actie, toen België meldde dat het bestrijdingsmiddel in eieren was aangetroffen en opnieuw Chickfriend noemde. Toen de NVWA Chickfriend in juli natrok kwam de tip uit november niet naar boven.

De onderzoekers die van het kabinet opdracht krijgen de toedracht van het fipronilschandaal onder de loep te nemen, moeten ook ophelderen waarom de dienst niet meteen op de melding van een paar maanden eerder stuitte. Het kabinet wil de Tweede Kamer betrekken bij de samenstelling van en de opdracht aan het onderzoeksteam.

In Duitsland zijn alleen al in de deelstaat Nedersaksen 35,3 miljoen eieren op de markt gekomen die mogelijk het bestrijdingsmiddel fipronil bevatten.

Christian Meyer, minister van Landbouw van de deelstaat, zei woensdag dat hij zich baseert op het waarschuwingssysteem voor gevaarlijke producten van de EU.

Het gaat om eieren die afkomstig zijn van verdachte bedrijven in Nederland en van vier pluimveebedrijven in Nedersaksen. Eerder woensdag meldde de krant Neue Osnabrücker Zeitung dat Duitsland zo'n 28 miljoen fipronil-eieren vanuit Nederland heeft geïmporteerd.

De Duitse autoriteiten ging aanvankelijk uit van een kleine 11 miljoen besmette eieren uit Nederland die aan Duitsland waren geleverd.

Vakbonden CNV en FNV gaan samen met landbouworganisatie LTO werknemers in de pluimveesector helpen. Ze gaan onder meer een zogeheten mobiliteitscentrum opzetten. Dat moet het mogelijk maken dat personeel van bedrijven waar tijdelijk geen werk is aan de slag gaat bij bedrijven waar juist veel werk is.

In de glastuinbouw werd vorig jaar al ervaring opgedaan met dergelijke uitruil van personeel, weet CNV-bestuurder Peter de Jong. Die in- en uitleen van personeel is in de pluimveesector evenwel voorlopig nog niet nodig, verwacht hij. "Op korte termijn verwachten we geen problemen. Pas in de loop van september komt dit mogelijk aan de orde.''

Behalve het mobiliteitscentrum beginnen de vakbonden en de werkgevers ook een meldpunt waar werknemers uit de sector met vragen terecht kunnen. Daarnaast wordt een gezamenlijke aanvraag ingediend bij de minister van Economische Zaken voor tijdelijke werktijdverkorting. Dat houdt in dat werkgevers het aantal arbeidsuren kunnen verlagen om zo de kosten omlaag te brengen. De werknemers die dan minder werken krijgen voor die uren een ww-uitkering.

De twee bestuurders van het bedrijf Chickfriend blijven langer vastzitten. Hun voorarrest is met twee weken verlengd, bepaalde de rechter-commissaris dinsdag. De twee zitten sinds afgelopen donderdag vast in het strafrechtelijk onderzoek naar het eierenschandaal.

Martin van de B. (31) uit Barneveld en Mathijs IJ. (24) uit Nederhemert worden verdacht van het in gevaar brengen van de volksgezondheid door de leverantie of toepassing van het middel fipronil in stallen met leghennen. Daarnaast worden zij verdacht van het voorhanden hebben van een verboden middel.

De eierschappen waren de laatste weken grotendeels leeg en het consumentenvertrouwen liep een flinke deuk op. "Maar mensen kopen nu weer volop eieren. De schappen zijn weer gevuld, het is business as usual," zegt René Roorda, directeur van het Centraal Bureau Levensmiddelenhandel (CBL).

De schade voor de supermarktbranche loopt volgens hem echter in de 'tientallen' miljoenen. "We hebben in 4000 supermarkten de schappen deels leeg moeten halen, met als gevolg omzetderving. Miljoenen eieren moesten vernietigd worden," aldus de directeur.

De supermarkten willen de schade die ze opliepen door de met fipronil besmette eieren verhalen op de pluimveesector. "Dat was niet onze eerste prioriteit, maar er worden nu wel gesprekken gevoerd met leveranciers," zegt Roorda.

De Nederlandse Vakbond Pluimveehouders (NVP) stelt dat de sector het niet kan betalen. Volgens de pluimveesector bedraagt de schade voor kippenboeren minimaal 150 miljoen euro.

De twee bestuurders van het bedrijf Chickfriend die zijn opgepakt in het strafrechtelijk onderzoek naar het eierenschandaal, worden dinsdag voorgeleid aan de rechter-commissaris. Die besluit of ze wel of niet langer worden vastgehouden.

De mannen uit de gemeenten Barneveld en Zaltbommel werden donderdag aangehouden op verdenking van het in gevaar brengen van de volksgezondheid door de leverantie of toepassing van het middel fipronil in stallen met leghennen.

De twee zijn opgepakt door de inlichtingen- en opsporingsdienst van de NVWA onder leiding van het Openbaar Ministerie (OM). Acht locaties in Nederland zijn doorzocht, waaronder de woningen van de twee aangehouden mannen. Ook in België zijn doorzoekingen geweest.

Het Nederlandse onderzoek richt zich op Chickfriend, het bedrijf dat fipronil vermoedelijk toepaste, de Belgische toeleverancier Poultry-Vision en een bedrijf uit Nederland dat vermoedelijk samenwerkte met de Belgische toeleverancier.

Beeld afp

Zeker vier Duitse pluimveebedrijven werkten samen met het Nederlandse bedrijf Chickfriend, dat centraal staat in het schandaal rond besmette eieren.

Volgens de Duitse krant Der Spiegel leidde het reinigingsbedrijf de kippenboeren waarschijnlijk met vervalste documenten om de tuin. In de productbeschrijving van het door Chickfriend gebruikte desinfectiemiddel 'Dega-16' lazen de Duitse klanten niets over het verboden bestanddeel fipronil. Ook zou het middel 'Dega-16' nooit door de autoriteiten zijn goedgekeurd.

In zeker vijftien landen van de Europese Unie zijn met fipronil besmette eieren teruggevonden. Naast België en Nederland, waar de crisis is ontstaan, zijn ook Duitsland, Frankrijk, Zweden, het Verenigd Koninkrijk, Oostenrijk, Ierland, Italië, Luxemburg, Polen, Roemenië, Slowakije, Slovenië en Denemarken getroffen.

Buiten de EU heeft Zwitserland en Hongkong problemen met eieren, meldt de Europese Commissie op een persconferentie. Verdere details werden niet naar buiten gebracht.

Eerder op de dag werd bekend dat de EC een topoverleg wil over de eiercrisis met de betrokken ministers voor voedselveiligheid in de betrokken landen. EU-commissaris Vytenis Andriukaitis zei in een verklaring de onderlinge ruzies en beschuldigingen te willen beëindigen. Hij hoopt op een bijeenkomst die zo snel mogelijk moet plaatsvinden, maar in ieder geval voor eind september. Daaraan zouden behalve bewindslieden ook de toezichthouders moeten deelnemen.

"Elkaar beschuldigen brengt ons nergens," meent de Litouwer. "We moeten samenwerken om hieruit lering te trekken, in plaats van energie te verliezen door met de beschuldigende vinger te wijzen.''

Bewindslieden op het gebied van landbouw en voedselveiligheid uit Nederland, Duitsland en België zijn elkaar in de haren gevlogen over de aanpak van de besmette eieren, nadat sporen van het verboden bestrijdingsmiddel fipronil waren gevonden.

De twee bestuurders van het bedrijf Chickfriend die zijn opgepakt in het strafrechtelijk onderzoek naar het eierenschandaal, zitten nog vast.

Als het Openbaar Ministerie ze langer vast wil houden, moeten ze maandag worden voorgeleid bij de rechter-commissaris. Die kan besluiten of het voorarrest verlengd moet worden. De twee mannen uit de gemeenten Barneveld en Zaltbommel worden verdacht van het in gevaar brengen van de volksgezondheid door de leverantie of toepassing van het middel fipronil in stallen met leghennen.

Daarnaast worden zij verdacht van het voorhanden hebben van een verboden middel. De twee zijn donderdag opgepakt door de inlichtingen en opsporingsdienst van de NVWA onder leiding van het Openbaar Ministerie (OM).

Acht locaties in Nederland zijn doorzocht, waaronder de woningen van de twee aangehouden mannen. Ook in België zijn doorzoekingen geweest. Het Nederlandse onderzoek richt zich op Chickfriend, het bedrijf dat het fipronil vermoedelijk toepaste, de Belgische toeleverancier Poultry-Vision en een bedrijf uit Nederland dat vermoedelijk samenwerkte met de Belgische toeleverancier.

De lijst van de NVWA met eicodes van bedrijven waar eieren met fipronil zijn gevonden, heeft donderdagavond een nieuwe update gehad.

Er zijn elf bedrijven en verschillende stalnummers toegevoegd. Eén bedrijf is geschrapt. De NVWA liet eerder al weten dat de lijst doorlopend wordt bijgewerkt.

Zeven dierenorganisaties, waaronder Wakker Dier en Comité Dierennoodhulp, en een groep kritische dierenartsen onder de naam Caring Vets, vragen om een spoeddebat over het fipronil-schandaal.

In een brandbrief vragen ze de Tweede Kamer om een eind te maken aan het doden en vernietigen van een miljoen kippen, wat in hun ogen onnodig en onrechtmatig is.

Verwerpelijke praktijk
De organisaties zijn erop tegen dat gezonde dieren om puur bedrijfseconomische redenen worden gedood, ook al heeft de rechter daar groen licht voor gegeven. Ze spreken van een "verwerpelijke" praktijk, die alleen zou mogen worden toegepast als de volksgezondheid, het millieu of het dierenwelzijn in gevaar zijn.

De Partij voor de Dieren pleitte er woensdag ook al voor dat de Kamer zou terugkomen van reces vanwege de eiercrisis.

Beeld anp

Het kabinet kon de Tweede Kamer vorige week niet vertellen dat de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) al in november was getipt over het gebruik van fipronil op pluimveebedrijven.

Er was toen al een strafrechtelijk onderzoek begonnen waarvan die tip deel uitmaakte, schrijven minister Edith Schippers (Volksgezondheid) en staatssecretaris Martijn van Dam (Economische Zaken) donderdag aan de Tweede Kamer.

Twee bestuurders van het bedrijf Chickfriend zijn donderdag opgepakt in het strafrechtelijk onderzoek naar het eierenschandaal.

Ze worden verdacht van het in gevaar brengen van de volksgezondheid door de leverantie of toepassing van het middel fipronil in stallen met leghennen. Daarnaast worden zij verdacht van het voorhanden hebben van een verboden middel.

Acht woningen
De twee zijn opgepakt door de inlichtingen en opsporingsdienst van de NVWA onder leiding van het Openbaar Ministerie (OM) in het onderzoek naar de fipronil-kwestie. Acht locaties in Nederland zijn donderdag doorzocht, waaronder de woningen van de twee aangehouden mannen uit Barneveld en Zaltbommel.

Het onderzoek richt zich ook op België, daar zijn eveneens diverse doorzoekingen geweest. Het onderzoek is een gecoördineerde actie van de Nederlandse en Belgische opsporingsdiensten.

Het Nederlandse onderzoek richt zich op Chickfriend, het bedrijf dat het fipronil vermoedelijk toepaste, de Belgische toeleverancier Poultry-Vision en een bedrijf uit Nederland dat vermoedelijk samenwerkte met de Belgische toeleverancier. De advocaat van Poultry-Vision was donderdag niet beschikbaar om een reactie te geven.

Schade
Naast de woningen van de twee opgepakte bestuurders, zijn ook doorzoekingen gedaan in onder meer Bergen op Zoom, de omgeving van Uden en Ede. Er zijn behalve administratie ook waardevolle goederen zoals auto's, banktegoeden en onroerend goed in beslag genomen.

Het strafrechtelijk onderzoek in het eierenschandaal is half juli begonnen. Er zijn monsters genomen bij de pluimveehouders en van stoffen in de apparatuur van het bedrijf dat het middel toepaste bij de pluimveehouders.

Alle circa 180 pluimveebedrijven die zaken hebben gedaan met ChickFriend werden eind juli geblokkeerd door de NVWA. De schade voor de pluimveesector als gevolg van het schandaal met verontreinigde eieren bedraagt nu al minimaal 150 miljoen euro, liet de vakgroep pluimveehouderij van de land- en tuinbouworganisatie ZLTO donderdag weten.

De schade voor de pluimveesector als gevolg van het schandaal met verontreinigde eieren bedraagt minimaal 150 miljoen euro.

"Als het consumentenvertrouwen niet snel herstelt, kan dat oplopen tot 300 miljoen," zegt Hugo Bens, vakgroepvoorzitter pluimveehouderij van de ZLTO.

Nederland telt ongeveer 1000 leghenbedrijven, waarvan er volgens Bens ongeveer 150 direct getroffen zijn. "Die mensen hebben schade van tonnen. Maar ook de bedrijven die niet direct betrokken zijn komen hier niet zonder kleerscheuren vanaf. Zij worden geraakt door het gedaalde consumentenvertrouwen," aldus de voorzitter.

Miljoenen eieren
Door het eierschandaal zijn kippenbedrijven op slot gegooid door de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA). Daarbij zijn er miljoenen eieren vernietigd en kippen geruimd.

De geleden schade staat volgens Bens los van de imagoschade van het Nederlandse ei. "Dat is lastig te berekenen."

ZLTO is een vereniging van 15.000 boeren en tuinders in Zeeland, Noord-Brabant en Zuid-Gelderland.

De Belgische politie heeft op meerdere plaatsen invallen gedaan vanwege de affaire rond besmette eieren.

Er zou onder meer huiszoeking zijn gedaan bij desinfecteerbedrijven die fipronil zouden hebben gebruikt, berichtte Het Nieuwsblad donderdag. Ook zou een inval zijn gedaan bij een dierenarts.

Het parket van Antwerpen bevestigde tegenover het dagblad dat invallen zijn gedaan vanwege het onderzoek naar de besmette eieren. Justitie komt later op de dag met een toelichting.

Nederland
Het Openbaar Ministerie liet weten dat het een gezamenlijke actie is met België. In Nederland richt het strafrechtelijk onderzoek zich tot nog toe vooral op ChickFriend, het servicebedrijf uit Barneveld dat een middel waar later fipronil in bleek te zitten heeft gebruikt om bloedluis in kippenstallen te bestrijden.

Alle circa 180 pluimveebedrijven die zaken hebben gedaan met ChickFriend werden eind juli geblokkeerd door de NVWA. De sector zelf had een week eerder al besloten dat die bedrijven geen eieren meer zouden leveren.

De onderneming uit Barneveld kocht vermoedelijk bestrijdingsmiddelen bij een bedrijf uit het Belgische Weelde, net over de grens onder Tilburg. Daar vielen de Belgische autoriteiten al eerder binnen.

Het giftige fipronil is op zichzelf een legaal product, maar het mag niet in kippenstallen worden gebruikt en ook niet in eten terechtkomen.

Land- en tuinbouworganisatie LTO had donderdag nog geen informatie over de invallen.

De Inlichtingen- en Opsporingsdienst van de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA-IOD) voert het onderzoek uit. Het strafrechtelijk onderzoek gebeurt in opdracht van het OM.


De Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) erkent dat in november 2016 een tip binnenkwam over stallen die werden schoongemaakt met fipronil. Maar topman Rob van Lint liet woensdag in een verklaring weten dat er toen "geen enkele aanwijzing was dat fipronil ook in eieren zou kunnen zitten."

Uit een nota van de NVWA die bij de Belgische overheid terecht is gekomen blijkt dat de tip ging over het bestrijden van bloedluis met fipronil. De Belgische minister Denis Ducarme (Landbouw) reageerde woensdag verontwaardigd. Nederland heeft volgens hem te lang gewacht met het delen van informatie.

Inspecteur-generaal Van Lint stelt dat "het verwijt dat wij in november 2016 weet gehad zouden hebben van fipronil in eieren niet klopt''.

Kippenboeren die in directe geldproblemen zijn gekomen door de fipronilcrisis, krijgen steun van de banken. De overheid steunt de boeren ook, maar er is geen grote zak geld beschikbaar.

Dat kreeg voorzitter Hennie de Haan van de Nederlandse Vakbond Pluimveehouders woensdag tijdens een overleg met onder meer staatssecretaris Martijn van Dam van Economische Zaken te horen.

De Haan noemde het overleg "zeer constructief".

Het ministerie gaat de pluimveesector helpen met onderzoeken naar het schoonmaken van de stallen en hoe de productie van fipronilvrije eieren te hervatten. Ook gaat het ministerie helpen met de internationale handelsbetrekkingen.

"Meer dan de helft van onze eierproductie gaat de grens over, dus daar hebben we ook echt steun van de overheid bij nodig."

Staatsecretaris van Dam arriveert bij de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland voor overleg met de pluimvleessector. Beeld anp

De Partij voor de Dieren (PvdD) wil dat de Tweede Kamer terugkomt van reces vanwege de eiercrisis.

Woensdag zei de Belgische minister Denis Ducarme (Landbouw) dat er al in 2016 signalen waren dat het giftige fipronil in Nederlandse eieren zou zitten.

Het Belgische Agentschap voor de Veiligheid van de Voedselketen (FAVV) heeft memo's van de Nederlandse NVWA met die informatie 'per toeval' in handen gekregen, nadat het om informatie aan Nederland had gevraagd.

Tweede Kamerlid Esther Ouwehand van de PvdD stelt dat de "ellende voorkomen had kunnen worden" en dat het kabinet bovendien de Tweede Kamer de Kamer niet heeft geïnformeerd.

Of er genoeg steun is om de Kamer terug te roepen, moet nog blijken.

De Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) is sinds november 2016 op de hoogte van het gebruik van het giftige fipronil bij de bestrijding van bloedluis bij kippen.

Dat blijkt uit memo's die het Belgische Agentschap voor de Veiligheid van de Voedselketen (FAVV), 'per toeval' in handen kreeg nadat het om informatie aan Nederland had gevraagd.

In de memo van juli aan het (Nederlandse) ministerie van Economische Zaken schrijft de NVWA dat in november 2016 voor het eerst een tip binnenkwam over het gebruik van fipronil in legbedrijven.

Op basis van "beschikbare informatie" werd besloten dat er "geen acuut gevaar voor de volksgezondheid, milieu of dierenwelzijn bestond" en de NVWA niet direct hoefde op te treden, blijkt uit een rapport dat het FAVV heeft opgesteld voor de Belgische landbouwminister Dennis Ducarme.

De Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) mag bij een volgend kabinet niet langer onder de verantwoordelijkheid van het ministerie van Economische Zaken (EZ) vallen, vindt voedselwaakhond Foodwatch.

De organisatie is woensdag een petitie begonnen om de oproep kracht bij te zetten richting de politiek.

"Om de voedselveiligheid en gezondheid te kunnen garanderen in Nederland hebben we een sterke, strenge en bovenal onafhankelijke toezichthouder nodig die het publieke belang altijd voorop stelt. Dit is nu niet het geval omdat de NVWA continu onder druk staat om economische belangen af te wegen tegen de gezondheid van burgers," stelt Foodwatch.

Zelfstandig orgaan
Het eierschandaal maakt volgens Foodwatch "pijnlijk duidelijk" dat het toezicht op de voedselveiligheid in ons land faalt. "Vermoedelijk is de consument al een jaar lang blootgesteld aan eieren waarin de verboden insecticide fipronil zat. Bovendien werden consumenten verkeerd voorgelicht toen het schandaal eindelijk aan het licht kwam," aldus de voedselwaakhond.

Volgens Foodwatch zou de NVWA een zelfstandig orgaan moeten worden die dan als onafhankelijke toezichthouder kan opereren. Een andere optie is de instantie onderbrengen bij het ministerie van Volksgezondheid.

De voedselwaakhond stelt dat de rechten van consumenten de afgelopen jaren ten koste van bedrijfsbelangen meerdere malen zijn geschonden. Foodwatch wijst onder meer naar de Q-koorts uitbraak, het paardenvleesschandaal en de weigering van de NVWA om inspectieresultaten van vieze winkels en restaurants openbaar te maken.

Al in november 2016 zijn sporen van het giftige fipronil aangetroffen in Nederlandse eieren.

Dat zei de Belgische minister Denis Ducarme (Landbouw) woensdag tijdens een spoedbijeenkomst over de eiercrisis in de Kamercommissie voor Landbouw in Brussel.

Volgens Ducarme heeft Nederland bovendien bij de huidige eiercrisis te lang gewacht met informatie delen. België ligt zelf onder vuur omdat het mogelijk niet tijdig bij de Europese Commissie aan de bel heeft getrokken.

De Federatie Nederlandse Levensmiddelen Industrie (FNLI) hoorde pas op 22 juli voor het eerst van de kwestie van de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA), laat een woordvoerster weten.

Het ministerie van Economische Zaken wil niet op de zaak ingaan, en verwijst naar het ministerie van Volksgezondheid en de NVWA. "Deze vragen liggen op het terrein van voedselveiligheid," zei staatssecretaris Martijn van Dam woensdagmiddag. "Dat valt onder de verantwoordelijkheid van minister Schippers en de NVWA zelf."

Volksgezondheid wil eerst meer informatie van de NVWA alvorens een reactie te geven, maar bij de NVWA was woensdag niemand bereikbaar voor inhoudelijk commentaar.

Probleem
Het Federaal Agentschap voor de Veiligheid van de Voedselketen (FAVV) heeft volgens Ducarme op 19 juni om de klantenlijst gevraagd van het Nederlandse bedrijf ChickFriend dat kippenstallen schoonmaakte met een bestrijdingsmiddel waarin fipronil zat. Die kwam op 20 juli. Die dag heeft België de besmetting bij de Europese Commissie gemeld.

"We hebben dus een maand verloren om te kunnen testen," zei Ducarme. "En dat is een probleem. Wanneer een land als Nederland, een van de grootste exporteurs van eieren, deze informatie niet overmaakt, dan is dat een groot probleem."

Lidstaten zijn verplicht onmiddellijk het Europese waarschuwingssysteem RRASF in te schakelen als ze weet hebben van besmettingen in voedingswaren die de volksgezondheid mogelijk bedreigen.

Zowel in Nederland als België lopen gerechtelijke onderzoeken naar de bedrijven die bij het gifschandaal betrokken zouden zijn. Naast ChickFriend is dat het Vlaamse Poultry-Vision dat de gifstof geleverd zou hebben.

Het FAVV heeft inmiddels de lotnummers van de besmette Belgische eieren bekendgemaakt. Er is ook een hulplijn in het leven geroepen waar bezorgde consumenten terechtkunnen.

Eieren worden op last van de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) vernietigd bij een pluimveehouder. Beeld anp

De supermarkten volgen het advies van de NVWA, dat uiteenlopende producten waar eieren in zijn verwerkt niet uit de schappen hoeven. Maar ze vinden wel dat het lang heeft geduurd voordat er duidelijkheid is gekomen, zei directeur René Roorda van het Centraal Bureau Levensmiddelenhandel (CBL) woensdag in het Radio 1 Journaal.

In producten als eierkoeken, eiersalade en mayonaise is het bestrijdingsmiddel fipronil in zeer kleine concentraties aangetroffen. Maar consumenten hoeven zich daar "geen enkele zorgen" over te maken, zei een woordvoerder van de NVWA dinsdag. "Ook niet als je er iets meer van eet."

Lessen leren
Voor het onderzoek zijn uiteindelijk commerciële labs ingezet, maar Roorda vindt dat het al met al lang heeft geduurd. "We moeten hier lessen uit leren voor de toekomst."

Het CBL wil de kwestie ter sprake brengen in overleg bij de NVWA woensdagmiddag. Staatssecretaris Martijn van Dam (Landbouw) heeft later woensdag een gesprek met een afvaardiging van de Nederlandse kippenboeren over de economische gevolgen van de affaire.

Eerder haalden de supers 8 tot 10 miljoen eieren uit de schappen die besmet waren met fipronil.

De NVWA en de Landelijke Vakbond Pluimveehouders (LVP) willen woensdag afspraken maken over de omgang met schone eieren en niet-besmette kippen van geblokkeerde bedrijven.

De pluimveehouders zitten te springen om die afspraken. Dat heeft Hennie de Haan van de LVP dinsdagavond in Barneveld gezegd. Volgens De Haan is het hoog tijd dat de 'eierstroom' weer op gang komt.

Moet vlotter
"De crisis duurt nu al twee weken. Pluimveehouders die meer stallen hebben weten nog steeds niet wat ze moeten doen als een stal besmet is met fipronil en de andere stallen niet. Toezichthouders zijn ook niet eenduidig. Het moet nu echt vlotter gaan.''

De NVWA en de LVP waren dinsdag op een door de gemeente Barneveld en landbouworganisatie LTO georganiseerde bijeenkomst voor pluimveehouders. Daar kwamen ongeveer driehonderd boeren op af.

Pluimveehouder Martijn van Veldhuizen uit Lunteren hoopte antwoord te krijgen op de voor veel getroffen boeren prangende vraag hoe zij hun stallen weer schoon kunnen krijgen.

Rand van faillissement
"Dat antwoord kwam nog niet, maar het is wel duidelijk geworden dat iedereen binnen de sector dag en nacht bezig is om de crisis te bezweren'', zei hij. Volgens kippenboer Jacco Wisserhof uit Rhenen staat het water sommige collega's al 'boven de lippen'. "We moeten met zijn allen ons uiterste best doen om dit te boven te komen.''

NVP-voorzitter De Haan bevestigde dinsdag dat sommige boeren aan de rand van een faillissement staan. LTO benadrukt dat er hard gewerkt moet worden aan de imagoschade die de Nederlandse eiersector heeft opgelopen. "We moeten zo snel mogelijk weer een onbesproken product leveren in binnen- en buitenland.''

Hennie de Haan (midden), voorzitter NPV, tijdens een informatiebijeenkomst voor pluimveehouders. Beeld anp

Het bestrijdingsmiddel fipronil is in zeer kleine concentraties aangetroffen in uiteenlopende producten als eierkoeken, eiersalade en mayonaise. Consumenten hoeven zich daar 'geen enkele zorgen' over te maken, zei een woordvoerder van de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) dinsdagavond voor de camera van tv-programma Nieuwsuur. "Niet bij normaal gebruik en ook niet als je er iets meer van eet.''

Een laboratorium dat producten waar eieren in zijn verwerkt test op de verboden stof, meldde dat onder meer in koek en kippenvlees doses zijn gevonden die ongevaarlijk zijn voor mensen.

Bij een van de 'verdachte' Belgische pluimveebedrijven zijn toch te hoge concentraties giftige fipronil gevonden.

Dat meldt het Federaal Agentschap voor de Veiligheid van de Voedselketen (FAVV) dinsdag in een persbericht. Het betrokken bedrijf lag al sinds 18 juli stil vanwege de aanwezigheid van de gifstof maar die was onder de Europese veiligheidsnorm. Nu blijkt uit nieuwe monsters dat met 0,92 mg per kilo de grens van 0,72 fors is overschreden.

Het bedrijf liet zelf een tegenanalyse uitvoeren. Het FAVV en het betrokken laboratorium onderzoeken nu hoe het verschil zo groot kan zijn. De besmette eieren hebben volgens het FAVV "in principe de consument niet bereikt".

Het agentschap zegt de Europese Commissie te hebben ingelicht. Het FAVV ligt onder vuur vanwege de gebrekkige communicatie over de problemen met de eieren. Brussel onderzoekt of België wel tijdig aan de bel heeft getrokken. Dat gebeurde pas op 20 juli.

De Onderzoeksraad voor Veiligheid (OVV) gaat het schandaal rondom de met fipronil besmette eieren onderzoeken. De Onderzoeksraad wil nagaan waarom het bestrijdingsmiddel niet eerder is opgemerkt en wat de rol van de pluimveesector en de overheid daarbij is geweest.

De OVV kijkt onder meer naar de rol van de sector zelf, de overheid en toezichthouder NVWA. Ook de wijze waarop de consument is geïnformeerd over de risico's van fipronil wordt in het onderzoek meegenomen.

Het onderzoek richt zich niet direct op de vraag hoe groot het acute risico van fipronil in de voedselketen is, maar wel op hoe het voedselveiligheidssysteem functioneert. Onderzoeken van de raad zijn gericht op het verbeteren van de veiligheid en gaan niet in op schuld of aansprakelijkheid.

Wanneer het onderzoek is afgerond, is nog niet duidelijk. Doorgaans gebeurt dat binnen een jaar.

De Belgische eierhandel verwacht door het schandaal met besmette eieren een stukje van de Nederlandse afzetmarkt te kunnen pakken. De vraag uit Duitsland is 'bijzonder groot' terwijl de handel in België nauwelijks de gevolgen voelt.

De eierenprijzencommissie, waarin de Belgische producenten en handelaren wekelijks de richtprijs bepalen, verhoogt daarom de eierprijs met 6 procent. Dat maakte voorzitter Martin Haerinck dinsdag in Kruishoutem bekend. Het gaat om groothandelsprijzen. Winkeliers beslissen zelf of ze de prijsstijging doorberekenen aan de consument.

De Duitsers importeren fors minder uit Nederland, omdat daar volgens Haerinck eieren met concentraties giftig fipronil boven de Europese norm zijn aangetroffen. Bovendien zijn er miljoenen eieren en kippen vernietigd. De handel heeft volgens Haerinck vertrouwen in de kwaliteit van de Belgische eieren.

De Europese Commissie onderzoekt of België tijdig aan de bel heeft getrokken in het eierschandaal.

Lidstaten zijn verplicht onmiddellijk het Europese waarschuwingssysteem RRASF in Brussel in te schakelen als ze weet hebben van besmettingen in voedingswaren die de volksgezondheid mogelijk bedreigen.

Het Federaal Agentschap voor de Veiligheid van de Voedselketen (FAVV) meldde de aanwezigheid van de insecticide fipronil in eieren op 20 juli, aldus een commissiewoordvoerster dinsdag.

Het agentschap was daar volgens eigen zeggen echter al begin juni van op de hoogte, maar omdat het om concentraties ging die de gezondheid bij consumptie niet bedreigen, is geen alarm geslagen.

Volgens de commissie is tot 20 juli langs geen enkele weg informatie over besmette eieren gedeeld. Brussel kan juridische stappen nemen als blijkt dat de Belgen in gebreke zijn gebleven.

EU-commissaris Vytenis Andriukaitis (Voedselveiligheid) houdt over de zaak contact met staatssecretaris Martijn van Dam, verantwoordelijk voor landbouw, en zijn Duitse collega Christian Schmidt.

Berlijn en Den Haag zijn niet te spreken over de gebrekkige communicatie en transparantie van het FAVV. Schmidt wil zelfs Duitse experts naar België en Nederland sturen om de situatie ter plaatse te kunnen beoordelen. Het toezicht op de voedingsmarkt is de taak van de nationale overheden.

De Belgische ministers Denis Ducarme (Landbouw) en Maggie De Blockde (Volksgezondheid) worden woensdag in het federaal parlement in de Kamercommissie Economie en Landbouw gehoord over de kwestie.

Door fipronilbesmetting getroffen eierboeren hebben het steeds moeilijker om het hoofd boven water te houden.

Toch is er nog niet veel te zeggen over mogelijke faillissementen, laat voorzitter Hennie de Haan van de Nederlandse Vakbond Pluimveehouders dinsdag weten. "Er zijn bedrijven die geen kredietruimte hebben en dan is de kans op voortzetting vrijwel nihil. Maar er is nog niemand failliet."

Door de eiercrisis hebben veel bedrijven wel kosten, maar geen inkomsten. Vooral voor bedrijven die al niet zo goed liepen, kan dat de genadeklap betekenen, zegt De Haan.

Er zijn signalen dat het ministerie van Economische Zaken de kippenboeren toch wil proberen te ondersteunen, nadat eerder werd gezegd dat de crisis een bedrijfsrisico is. De Haan is daar verheugd over. "Alles is beter dan die eerste reactie. We zitten morgen weer met het ministerie om de tafel."

Bij een pluimveehouder in Odoornerveen (Drenthe) worden kippen vanwege de fipronilcrisis geruimd. Beeld anp

De Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) bekijkt of er ook in kippenvlees fipronil zit. Alleen bedrijven die zowel leghennen als vleeskippen houden, worden daarvoor gecontroleerd.

Dat meldde een woordvoerder van de NVWA dinsdag.

Pluimveebedrijven waar fipronil is aangetroffen in de eieren, zijn nu geblokkeerd. De eveneens aanwezige vleeskuikens op zo´n bedrijf mogen alleen na toestemming van de NVWA worden verhandeld.

De NVWA geeft zo'n bedrijf pas vrij als na proefslachtingen van kippen zeker is dat het bestrijdingsmiddel fipronil niet in het vlees zit.

Eric Hubers, voorzitter van de vakgroep pluimveesector van LTO, wijst erop dat het maar om een paar bedrijven gaat. "Het zijn er echt heel weinig. Het aantal bedrijven dat leghennen en vleeskuikens houdt, is op maximaal twee handen te tellen. De meeste bedrijven kiezen voor het een of voor het ander."

Hubers vindt deze actie van de NVWA niet nodig. "Deze pluimveebedrijven hebben zaken gedaan met het bedrijf ChickFriend dat stallen reinigde met een middel waar het verboden middel fipronil in bleek te zitten. Maar de verschillende bedrijfsonderdelen liggen soms wel kilometers van elkaar vandaan."

En: "We weten dat vleeskuikens geen problemen hebben met bloedluis. Legkippen wel. Die blijven twee jaar in een stal en dan kan de bloedluis zich ontwikkelen."

Ook volgens de NVWA hebben bedrijven met vleeskippen doorgaans geen last van bloedluis. De kippen leven hooguit zes weken en worden dan geslacht. Daarna wordt de stal schoongemaakt waardoor de mijt niet de tijd krijgt zich te nestelen.

Beeld anp

In België blijven 51 pluimveebedrijven vooralsnog geblokkeerd, waarvan 22 legkipboerderijen. Dat meldt het Federaal Agentschap voor de Veiligheid van de Voedselketen (FAVV) maandag. Landbouwminister Denis Ducarme had gevraagd om meer gegevens na kritiek in binnenland, Nederland en Duitsland over het gebrek aan transparantie over de aanpak van het eierschandaal in België.

Oorspronkelijk zijn preventief 86 pluimveebedrijven geblokkeerd waarvan 48 legbedrijven. Ook op opfok- en vermeerderingsbedrijven zijn uit voorzorg monsters genomen. Op 21 bedrijven heeft de Belgische autoriteit fipronil-besmetting gevonden. Het gaat om concentraties van maximum 0,092 mg per kilo, ruim onder de EU-grenswaarde van 0,72 mg/kg.

Het FAVV wist al in juni van de fipronil-besmetting maar lichtte daar pas op 20 juli de buurlanden over in.

VUmc serveert weer eieren en eiergerechten aan patiënten en medewerkers. 'Wij hebben de schriftelijke garantie van onze leveranciers dat onze eieren niet besmet zijn,' aldus het ziekenhuis maandag.

Het VUmc liet vorige week woensdag weten voorlopig te stoppen met eieren. Ook in het bedrijfsrestaurant bood het ziekenhuis geen eiproducten meer aan. Aanleiding was het advies van de NVWA om eieren met bepaalde codes erop niet te eten. Daarin zit een concentratie fipronil, die schadelijk voor de gezondheid kan zijn.

Supermarkten hebben nog zeker tot eind van de week nodig om hun eierassortimenten weer op orde te krijgen. "In heel veel supermarkten zijn de schappen behoorlijk leeg, we zijn er druk mee bezig om alles weer aan te vullen," zegt René Roorda, directeur van het Centraal Bureau Levensmiddelenhandel (CBL), maandag.

De eieren die nog wel in de schappen liggen zijn volgens hem allemaal veilig. Roorda kan echter niet uitsluiten dat er nog meer eieren teruggeroepen worden. Dat komt doordat de zwarte lijst van de NVWA waarop de eicodes staan van eieren met fipronil doorlopend wordt bijgewerkt.

Zaterdagavond is de lijst nog eens aangevuld met veertien bedrijven. Het gaat om 'zelfmelders', pluimveebedrijven die niet uit de administratie van bestrijdingsbedrijf ChickFriend naar voren zijn gekomen maar die zichzelf heben gemeld bij de NVWA. "Het kan dus dat eierboeren zich nog schoorvoetend melden,'' aldus Roorda.

Zes dierenorganisaties protesteren maandagmiddag in Drenthe tegen het afmaken van met fipronil besmette kippen.

Volgens de groeperingen hoeven de kippen niet te worden gedood omdat de verboden stof na vier tot zes weken uit de kippenlijven kan zijn waarna de eieren weer gebruikt kunnen worden.

Dieren zijn geen "wegwerpartikelen" is de boodschap van het protest bij twee pluimveebedrijven in Drenthe.

De dierenorganisaties (Comité Dierennoodhulp, Levende Have, Een dier een vriend, Rechten voor al wat leeft, Konijn in Nood en stichting Dierennood) stapten eerder naar de rechter om te voorkomen dat pluimveehouders hun besmette dieren om een "puur geldelijke reden" zouden doden. Ze werden in het ongelijk gesteld.

Van de rechter mogen pluimveehouders kippen met fipronil ruimen.

Voedingsmiddelen waar eieren inzitten die besmet zijn met de giftige stof fipronil zijn veilig om te eten. Als het er al inzit zijn de concentraties dusdanig laag dat ze geen gevaar voor de gezondheid vormen, zegt Marian Geluk, directeur van de Federatie Nederlandse Levensmiddelenindustrie (FNLI) op basis van onderzoek door de sector.

Volgens haar hoeven er vooralsnog geen etenswaren uit de schappen gehaald te worden. Geluk kan niet zeggen hoeveel producten zijn onderzocht en bij hoeveel producten fipronil is aangetroffen.

Eieren worden verwerkt in tal van producten, waaronder mayonaise, cake, ijs, brood, kroketten, pasta, pannenkoeken, ontbijtgranen en chocolade.

Vorige week moesten er miljoenen eieren bij duizenden supermarkten teruggehaald worden naar aanleiding van het gifschandaal met fipronil.

Een medewerker van Albert Heijn haalt eieren uit de schappen bij een vestiging in De Pijp. Beeld anp

Landbouworganisatie LTO Nederland schat in dat de komende tijd een tot enkele miljoenen met fipronil besmette kippen geruimd zullen worden uit de ruim 150 getroffen eierbedrijven.

Een woordvoerder van de brancheorganisatie zei zondag dat er tot nu toe "enkele honderdduizenden'' kippen geruimd zijn. "Het merendeel van deze kippen zou vanwege hun leeftijd naar de slacht gaan, maar moet vanwege de besmetting nu vernietigd worden'', aldus de zegsman.

Kippen worden gemiddeld tussen de 18 tot 24 maanden voor het leggen van eieren ingezet. Hoeveel kippen uiteindelijk in totaal geruimd worden, hangt volgens de LTO voor een groot deel af van de eierbedrijven zelf. "Het is zeer goed mogelijk om jonge kippen te sparen door de ruimtes goed schoon te maken. De kippen zijn dan snel fipronil vrij en hoeven dan niet geruimd te worden,'' aldus de woordvoerder.

De Vlaamse oppositiepartijen Groen en Sp.a willen de federale regering in een spoedzitting aan de tand voelen over de wijze waarop de autoriteiten de crisis over de besmette eieren aanpakken.

De linkse oppositiepartijen eisen onder meer dat het Federaal Agentschap voor de Veiligheid van de Voedselketen (FAVV) duidelijkheid geeft over het aantal besmette eieren dat in België is verkocht en geconsumeerd.

Onacceptabel
Fractieleider Kristof Calvo van Groen liet zondag weten dat de communicatie van het FAVV over de met fipronil besmette eieren tot dusver gebrekkig was. Verder vindt Groen het onacceptabel dat het FAVV al in juni op de hoogte was van een Belgisch pluimveebedrijf dat mogelijk door een fipronil-besmetting was getroffen, maar dat het agentschap dit nog wekenlang stilhield.

Pas op 20 juli lichtte het agentschap andere landen officieel in over de mogelijke aanwezigheid van het illegale product in eieren. 'Verdachte' eieren zijn vernietigd en de handel van een aantal Vlaamse pluimveebedrijven is geblokkeerd.

Ontstemd
Ook de Duitse minister van Landbouw Christian Schmidt is ontstemd dat België zolang heeft gezwegen over de fipronil-affaire. Hij neemt maandag contact over de kwestie op met zijn Belgische ambtgenoot Denis Ducarme. Voor de consumptie van eieren is Duitsland voor een groot deel afhankelijk van de import uit onder meer België, Nederland en Polen.

Beeld anp

De lijst waarop de eicodes staan van eieren met fipronil wordt doorlopend bijgewerkt. Consumenten die willen weten of ze ondanks alle maatregelen toch een besmet ei in de koeling hebben staan, moeten de lijst op de NVWA-website raadplegen, want "wij geven direct door wat wij weten."

Dat zegt een woordvoerder van de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA). Volgens hem kan het aantal codes op de lijst per dagdeel fluctueren.

Zaterdagavond is de lijst nog eens aangevuld met veertien bedrijven. Het gaat om 'zelfmelders', pluimveebedrijven die niet uit de administratie van bestrijdingsbedrijf ChickFriend naar voren zijn gekomen maar die zichzelf heben gemeld bij de NVWA. Bij die veertien bedrijven zijn inderdaad besmette eieren gevonden.

De Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) heeft zaterdag een nieuwe lijst uitgebracht met eieren die de schadelijke stof fipronil bevatten. De lijst met eicodes is het resultaat van nieuw onderzoek van de NVWA naar pluimveebedrijven die zich vrijwillig bij de autoriteit hadden gemeld, omdat ze vermoedden dat het insecticide fipronil bij hun was gebruikt.

De eieren van meerdere pluimveebedrijven die zich uit eigen beweging hebben gemeld bij de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) bevatten fipronil. Onderzoek heeft dat uitgewezen.

De instantie geeft zaterdag een lijst vrij met de eicodes van de bedrijven die het betreft, bevestigde een woordvoerder vrijdagavond naar aanleiding van een bericht van de Volkskrant.

Om hoeveel bedrijven het gaat, kon hij nog niet zeggen.

De bedrijven hebben hoogstwaarschijnlijk zaken gedaan met ChickFriend, het bestrijdingsbedrijf uit Barneveld dat het middel met de verboden stof in talloze stallen heeft gespoten. De Nederlandse Vakbond Pluimveehouders (NVP) riep leden die zaken hebben gedaan met ChickFriend en die nog niet geblokkeerd zijn vrijdag nog op zich meteen te melden bij de NVWA, keurmerk IKB en de eierhandel.

"De sector moet zo snel als mogelijk kunnen zeggen dat er geen nieuwe gevallen meer bij kunnen komen," schreef het bestuur. "De toekomst van de totale leghennensector staat op het spel, nu enkele Duitse supermarkten alle Nederlandse eieren uit de winkelschappen halen. We kunnen ons geen verdere reputatieschade permitteren.''

De supermarkten willen de schade die ze hebben opgelopen door de met fipronil besmette eieren verhalen op de pluimveesector. Dat zei voorzitter René Roorda van het Centraal Bureau Levensmiddelenhandel (CBL) vrijdag in Nieuwsuur.

"Er is toch een product geleverd waar wij met z'n allen niet op zitten te wachten. Uiteindelijk zal de rekening bij de pluimveesector worden neergelegd.'' Eerder zei hij nog dat hij met de pluimveesector "in gesprek" wilde gaan over de financiële strop.

De Nederlandse Vakbond Pluimveehouders (NVP) stelt dat de sector het niet kan betalen. "Geld is er niet. Er zullen naar verwachting nog vele faillissementen volgen," zegt NVP-voorzitter Hennie de Haan. "Mensen die een claim neerleggen, zoals supermarkten, zullen met een claim blijven zitten. In heel veel gevallen zullen de pluimveehouders dat niet op kunnen brengen."

De door het fipronil-schandaal gedupeerde kippenboeren krijgen misschien toch steun.

Staatssecretaris Martijn van Dam (Economische Zaken) zei vrijdag naar manieren te zoeken om de boeren te hulp te schieten die in problemen zijn geraakt.

Vogelgriep
Eerder zei zijn ministerie nog dat er niet direct geld op de plank ligt, omdat in dit geval niet een dierziekte de boosdoener was. Maar Van Dam wees er vrijdag op dat "heel veel pluimveehouders getroffen zijn terwijl ze onschuldig zijn geweest." "Het is voor hen een ongelooflijk harde klap. En ze hadden dit jaar ook al vogelgriep gehad.''

De pluimveehouders verwijten de NVWA dat die warrig opereerde en zo paniek zaaide. Het kabinet nam de dienst donderdag al in bescherming. Van Dam zei vrijdag dat de NVWA heeft gedaan wat van haar verwacht mocht worden.

Brancheorganisatie LTO vergelijkt de schade voor pluimveehouders met de malaise door de vogelgriepuitbraak van 2003 en gevallen van extreme schade door noodweer. "Toen konden gedupeerde pluimveehouders rekenen op de overheid," aldus de vakgroep Pluimveehouderij. De vakbond CNV vreest dat door de crisis werknemers in de pluimveesector hun baan kwijtraken.

Strafrechtelijk onderzoek
Er loopt een strafrechtelijk onderzoek tegen de luizenbestrijder ChickFriend uit Barneveld en zijn Belgische toeleveringsbedrijf Poultry-Vision. Het Openbaar Ministerie en de NVWA wilden vrijdag in het belang van het onderzoek niets zeggen.

Een rechtbank in Den Haag oordeelde vrijdag dat pluimveehouders kippen met fipronil in hun lijf mogen ruimen. Verschillende dierenorganisaties hadden een kort geding aangespannen om dit te voorkomen. Volgens hen gebeurt de ruiming "zonder enige noodzaak" en vinden de kippen om een "puur geldelijke reden" de dood.

Het bedrijf ChickFriend, dat de spil is in het eierschandaal, kocht bij zijn Belgische leverancier bestrijdingsmiddelen waarin fipronil zit onder de bedachte naam 'fypro-rein'.

Dat blijkt uit een factuur van het Belgische bedrijf waar NRC de hand op heeft gelegd. Volgens bronnen van de krant moet ChickFriend hebben geweten dat de verboden stof erin zat.

NRC bemachtigde meerdere documenten van het Belgische Poultry-Vision. Daaronder is ook een e-mail van de directeur van een Roemeens bedrijf over de levering van fiprocid, een middel dat fipronil als belangrijkste bestanddeel heeft. Van een bestelling van 3000 liter, in mei 2016, heeft de krant vrijdag ook een factuur gepubliceerd.

Zowel naar ChickFriend als Poultry-Vision wordt strafrechtelijk onderzoek gedaan. In Nederland gebeurt dat onder leiding van het Functioneel Parket. Dat wil nog niet op de zaak ingaan. Ook de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) wilde vrijdag in het belang van het onderzoek nog niets kwijt.

Nederlandse eieren die het bestrijdingsmiddel fipronil bevatten, zijn ook in Zweden geïmporteerd. De Zweedse keuringsdienst van waren heeft dit vrijdag bekendgemaakt.

De dienst beklemtoonde dat er geen sprake is van een gevaar voor de volksgezondheid. De keuringsdienst is door de EU op de hoogte gebracht van het feit dat de verdachte eieren donderdag door een groothandel in Zweden zijn ingevoerd.

De gezondheidsautoriteiten gaan na waar de eieren gebleven zijn en gaat ze uit de handel nemen.

Beeld anp

De bloedluisbestrijder Chickfriend, dat verantwoordelijk wordt gehouden voor de aanwezigheid van fipronil in eieren, had niet de juiste papieren om ongedierte te bestrijden.

Ook het middel Dega 16 dat Chickfriend gebruikte had niet voor het bestrijden van bloedluis gebruikt mogen worden. Dat blijkt uit eigen onderzoek van de NOS.

De keurmerkverlener van de eierbranche greep volgens de NOS niet in, omdat bloedluis tot dusver niet werd beschouwd als ongedierte.

Vrijwel alle eieren in de winkels komen van pluimveebedrijven die het IKB Ei-keurmerk hebben. Zo kunnen supermarkten erop vertrouwen dat de eieren die ze aanbieden onder goede omstandigheden zijn geproduceerd.

Volgens IKB Ei is zo'n 90 procent van de 180 getroffen pluimveebedrijven aangesloten bij het keurmerk. Deze bedrijven zouden alleen mogen werken met ongediertebestrijders die de juiste diploma's hebben. Chickfriend beschikte niet over deze diploma's, aldus het onderzoek.

Het ministerie van Economische Zaken zoekt naar manieren om boeren te hulp te schieten die door het fipronil-schandaal in problemen zijn geraakt.

Het ministerie doet dat samen met de sector, zei staatssecretaris Martijn van Dam vrijdag na overleg met vertegenwoordigers van de boeren en de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA).

Donderdag onderstreepte het ministerie nog dat er niet direct geld op de plank ligt, omdat in dit geval niet een dierziekte de boosdoener was. Maar Van Dam wees er vrijdag op dat "heel veel pluimveehouders getroffen zijn terwijl ze onschuldig zijn geweest."

"Het is voor hen een ongelooflijk harde klap. En ze hadden dit jaar ook al vogelgriep gehad.'' Daarom overleggen het ministerie en de andere betrokkenen "wat wij ook vanuit het ministerie van EZ kunnen doen om die pluimveehouders en ook de hele sector te ondersteunen om dit te boven te komen."

Pluimveehouders mogen kippen met fipronil in hun lijf ruimen. Verschillende dierenorganisaties hadden bij het College van Beroep voor het bedrijfsleven in Den Haag een kort geding aangespannen.

Inzet daarvan was om staatssecretaris Martijn van Dam (Economische Zaken) en de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) in te laten grijpen, maar de rechter wees dat verzoek vrijdag af.

Zonder enige noodzaak
De door het gifschandaal getroffen bedrijven mogen geen eieren verkopen, maar de kippen moeten wel eten. Het kan weken duren voordat de verboden stof helemaal uit een kip is. Daarom hebben diverse bedrijven besloten hun kippen te ruimen.

Volgens Comité Dierennoodhulp, Een Dier Een Vriend, Stichting Dierennood, Rechten voor al wat leeft en Levende Have gebeurt dit "zonder enige noodzaak'' en vinden de kippen om een "puur geldelijke reden" de dood.

De rechter oordeelde echter dat er geen sprake is van een overtreding en dat het ruimen niet in strijd is met de wet. "Het staat pluimveehouders vrij om een beslissing over al dan niet ruimen te nemen," betoogde de rechter.

Het College van Beroep voor het bedrijfsleven is de hoogste bestuursrechter in landbouwzaken. Tegen deze uitspraak is geen beroep mogelijk.

De NVWA publiceerde donderdag een lijst met 138 bedrijven waar eieren met fipronil erin zijn aangetroffen. In sommige gevallen was er zelfs sprake van een acuut gevaar voor de volksgezondheid. Verschillende supermarkten hebben inmiddels eieren uit de schappen gehaald.

Ook de Hema gaat eieren die mogelijk fipronil bevatten uit de winkel halen. Alle verse scharreleieren met de houdbaarheidsdata tussen 4 augustus tot en met 27 augustus gaan direct uit de verkoop. Klanten die eieren met deze data in huis hebben, mogen ze zonder bon terugbrengen naar de winkel. Daar krijgen ze hun geld terug.

Albert Heijn heeft uit voorzorg nog meer eieren uit de schappen gehaald. In totaal gaat het nu om 25 van de 38 verschillende eiersoorten die in de schappen liggen, laat een woordvoerder vrijdag weten.

Aanleiding is het gifschandaal met de verboden stof fipronil. Donderdag haalde Albert Heijn al veertien soorten eieren terug bij al zijn supermarkten. Het betreft onder meer AH Vrije uitloop eieren, AH bio eieren, blije kipeieren, Kakelgoud 4-granen, AH verse scharreleieren en basic witte scharrel ei.

Volgens de woordvoerder zijn de betreffende eieren mogelijk nog niet uit alle schappen verdwenen omdat de terugroepactie een enorme operatie is. "Maar er zit wel een kassablokkade op de betreffende producten waardoor de klanten er niet de winkel mee uit kunnen'', aldus de woordvoerder.

De Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) heeft donderdagavond een zwarte lijst met eieren waar fipronil inzit fors uitgebreid.

Alle eieren die vanaf vrijdagochtend in de Nederlandse supermarkten liggen, zijn volgens de supermarktbranche geheel vrij van de stof fipronil. "Vanaf morgen liggen alleen nog schone eieren in de schappen," garandeerde directeur René Roorda van het Centraal Bureau Levensmiddelenhandel (CBL) donderdagavond.

"Het is een flinke klus, want we moeten nog miljoenen eieren van de schappen halen. Dat gebeurt vanavond nog," aldus Roorda. De supermarkten balen ervan dat het zo lang heeft geduurd. "Tijdens het crisisoverleg hebben we gisteren ook maximale snelheid geëist, zodat er zo snel mogelijk duidelijkheid is voor de consument. Ik ben blij dat we die duidelijkheid vandaag hebben gekregen," zegt Roorda.

De Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) gaf donderdag een lijst vrij met testresultaten, waaruit blijkt dat eieren van 138 bedrijven van de insecticide bevatten. Supermarkten kunnen aan de hand van die lijst bepalen welke eieren uit de schappen moeten. Eerder deze week kreeg het CBL al een lijst met zo'n veertig codes van pluimveebedrijven waar aantoonbaar fipronil is gebruikt. Die eieren zijn al teruggehaald. In totaal legde de NVWA 180 pluimveebedrijven stil, ongeveer 20 procent van het totale aantal.

Een woordvoerder van de NVWA benadrukte donderdagavond dat de branche zelf verantwoordelijk is voor het terughalen van de besmette eieren. "Als toezichthouder houden wij dat uiteraard in de gaten.''

Veruit de meeste pluimveebedrijven die op last van de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) zijn gesloten, blijven vooralsnog dicht. Onderzoek heeft uitgewezen dat in de eieren van die bedrijven inderdaad de verboden stof fipronil zit.

De NVWA heeft donderdagavond testresultaten gepubliceerd. Op een lijst staan de codes van in totaal 138 bedrijven waar fipronil in de eieren is aangetroffen. Ieder bedrijf heeft een eigen eicode, legde een woordvoerder van de autoriteit uit.
De dienst raadt het eten van eieren van één bedrijf nog steeds voor iedereen af. Die eieren hebben de code 2-NL-4015502. Eieren van 58 bedrijven kunnen uit voorzorg beter niet aan kinderen worden voorgeschoteld wat de NVWA betreft.

In totaal had de NVWA zo'n 180 bedrijven geblokkeerd. Bedrijven waar aantoonbaar geen fipronil in de eieren zit, mogen weer open. "De stallen van de geblokkeerde bedrijven blijven op slot totdat ze schoon worden verklaard," liet de autoriteit weten. De lijst op de website van de NVWA wordt continu bijgewerkt.

De codes op de website bevatten vaak de letter X. Die letter staat niet op een ei, maar staat voor ieder mogelijk getal.

De Europese Commissie staat ,,in permanent contact" met de EU-landen over de situatie rond de met fipronil besmette eieren, maar blijft aan de zijlijn. Het toezicht op de voedingsmarkt is de taak van de nationale overheden, zoals in Nederland de Voedsel- en Warenautoriteit NVWA.
Volgens een woordvoerster biedt de commissie wel een platform voor informatie-uitwisseling tussen de bevoegde autoriteiten in de EU-landen. Volgens Brussel treffen de betrokken landen, voornamelijk Duitsland, Nederland en België, de nodige maatregelen en is ,,de situatie onder controle", zei ze donderdag tegen persbureau DPA.
In Nederland, België en Duitsland zijn inmiddels miljoenen eieren uit de handel en de winkelschappen gehaal

De grote Duitse supermarktketens Aldi en Lidl doen Nederlandse eieren niet helemaal in de ban.

Hun branchegenoot REWE liet donderdag weten vanwege het fipronil-schandaal even helemaal geen eieren van Nederlandse producenten te verkopen, tot schrik van de sector. Aldi en Lidl gaan zo ver niet.

Beide Duitse ondernemingen benadrukten donderdag wel dat ze geen eieren verkopen van de bedrijven waar het gebruik van de verboden stof is geconstateerd of van bedrijven die verdacht zijn.

"Daarbij hebben we in enkele regio's scharreleieren, vrije uitloopeieren en biologische eieren uit Nederlandse bedrijven uit de handel genomen die geringe doses fipronil bevatten," liet Aldi Süd weten.

De zuidelijke tak van Aldi voegde eraan toe dat het gehalte zo laag is, dat het volgens de Duitse autoriteiten niet tot gezondheidsschade leidt.

De circa 180 pluimveebedrijven waar vermoedelijk fipronil is gebruikt, zijn geblokkeerd en leveren al sinds 22 juli geen eieren meer.

De schade voor pluimveehouders loopt nu al in de miljoenen. Dat zegt voorzitter Hennie de Haan van brancheorganisatie NVP donderdag. Het Verbond van Verzekeraars waagt zich niet aan een schatting.

Volgens De Haan hebben sommige bedrijven al drie weken geen eieren kunnen uitleveren en dus ook niet betaald gekregen. Daar zijn grote bedrijven bij, die meer dan een ton per week verdienen, maar ook kleinere bedrijven.

Wie uiteindelijk opdraait voor de schade is nog onduidelijk. Het ministerie van Economische Zaken noemde de financiële problemen als gevolg van de fipronil-besmetting "een bedrijfsrisico".

Ook verzekeraars dekken de schade volgens De Haan waarschijnlijk niet omdat de besmetting het gevolg is van frauduleus handelen. Of alle schade te verhalen valt op bestrijdingsbedrijf ChickFriend is ook onzeker. "Ik weet niet hoe goed zij verzekerd zijn."

Een medewerker van het laboratorium van de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) onderzoekt eieren op de aanwezigheid van het gif fipronil. Beeld anp

Het besluit van de Duitse supermarktketen REWE om geen Nederlandse eieren meer te verkopen als gevolg van mogelijke fipronil-besmetting, heeft de Nederlandse Vakbond Pluimveehouders doen schrikken.

"Wij zijn hier uiterst ongelukkig mee," reageert voorzitter Hennie de Haan. "Als andere retailers het voorbeeld van REWE volgen, dan is de ramp niet te overzien."

De Haan rekent voor dat er zo'n 10 miljard eieren per jaar worden gelegd door Nederlandse kippen. Daarvan gaat zo'n twee derde naar het buitenland en Duitsland is de belangrijkste afzetmarkt. "Als dit tijdelijk is, valt het nog wel op te vangen, maar als het langer duurt dan gaat de hele Nederlandse legsector, inclusief handelaren, failliet. Je vindt niet zomaar een afzetmarkt voor 4,5 miljard eieren per jaar."

Wat de pluimveehouders vooral steekt is dat er weinig aandacht is voor de geringe omvang van de besmetting.

Maximaal is die er bij zo'n 180 bedrijven, zo'n 20 procent van de sector. "De rest van de bedrijven is schoon," geeft De Haan aan.

Sowieso zijn er volgens haar sinds 22 juli geen verse eieren meer van mogelijk besmette bedrijven op de markt gekomen.

"We hebben nu behoefte aan crisismanagement, want het lijkt erop dat de NVWA de gevolgen van haar uitspraken niet kan overzien. De nuance moet terug worden gebracht in de discussie."

De Duitse ophef over Nederlandse eieren wijt De Haan aan de uitspraken van de tweede man van de NVWA Freek van Zoeren dinsdagavond in Nieuwsuur. Hij raadde consumenten voorlopig af eieren te eten. "Toen zijn ze in Duitsland pas wakker geworden. Ze zijn daar heel gevoelig voor hiërarchie."

Albert Heijn haalt bij al zijn supermarkten veertien soorten eieren uit de schappen, naar aanleiding van het fipronil-schandaal.

Het gaat om een voorzorgsmaatregel, laat een woordvoerder van de supermarktketen donderdag weten. Het betreft onder meer AH Vrije uitloop eieren, AH bio eieren, blije kipeieren en Kakelgoud 4-granen. Over de omvang van de kosten en omzetverlies van de terugroepactie kon de zegsvrouw nog geen uitspraken doen.

De Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) waarschuwde consumenten eerder deze week om eieren waar een te hoog fipronil-gehalte in zit met bepaalde codes erop niet te eten.

Beeld anp

De inspectiedienst NVWA "voelt zich niet overvallen" door de golf van kritiek op het optreden van de toezichthouder over de eierenkwestie van de afgelopen dagen.

"In de ogen van heel veel groepen met verschillende belangen doe je het al snel niet goed. Wat voor de één te ver gaat, gaat voor de ander niet ver genoeg. Dat is het lot van de toezichthouder," zegt een woordvoerder van de Nederlandse Voedsel- en Waren Autoriteit donderdag.

De NVWA probeert volgens haar de juiste maatregelen te nemen. "Daar waar sprake was van een acuut gevaar voor de volksgezondheid hebben we een publiekswaarschuwing uitgedaan. We publiceren de resultaten niet alleen op onze website, we brengen ook nieuwsberichten uit, staan de media te woord en maken gebruik van social media om zaken onder de aandacht te brengen," aldus de zegsvrouw.

Politieke partijen haalden woensdag hard uit naar de NVWA om de manier van communiceren over het al dan niet eten van eieren. CDA-Kamerlid Jaco Geurts noemt de onduidelijkheid "onacceptabel." SP'er Frank Futselaar spreekt van chaos. Voedselwaakhond foodwatch eiste een rectificatie over het advies op de website. Volgens Pieter van Vollenhoven, voorzitter van de Stichting Maatschappij en Veiligheid, maakt de NVWA "een potje van het toezicht op ons eten."

De NVWA verwacht donderdagmiddag alle ei-codes van de besmette bedrijven in het fipronil-onderzoek bekend te maken.

NVWA-belteam Fipronil bij de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) in Utrecht. Beeld anp

Voor de getroffen boeren van het fipronil-schandaal zijn de financiële problemen een bedrijfsrisico. De pluimveehouders met besmette eieren en kippen kunnen niet op financiële steun van de overheid rekenen. Het gaat niet om een zogenoemde bestrijdingsplichtige ziekte, zoals de vogelgriep, waarbij dieren moet worden geruimd.

Dat benadrukte een woordvoerder van het ministerie van Economische Zaken donderdag. De problemen gelden als een private aangelegenheid waarvoor geen fonds is.

De communicatie van toezichthouder NVWA over de mogelijk met fipronil besmette eieren heeft onnodig veel verwarring bij consumenten veroorzaakt. Dat zegt deskundige op het gebied van crisiscommunicatie Clemens Sassen van communicatiebureau HuijskensBickerton.

Sassen benadrukt niet betrokken te zijn bij de communicatie over het onderwerp, maar heeft vanuit zijn expertise en als eierconsument "met verbazing" zitten kijken. "Zeker een belangrijke club als de NVWA moet over dit soort dingen die de volksgezondheid raken eenduidig zijn."

De NVWA geeft op haar website het advies eieren met een bepaald nummer niet te consumeren. Een topman van de voedselwaakhond raadde dinsdagavond echter in Nieuwsuur het eten van eieren voorlopig helemaal af. Volgens Sassen is een duidelijk advies belangrijk, omdat mensen fipronil niet kennen en de gevaren niet zelf kunnen inschatten.

Wat de NVWA nu moet doen, is lastig te zeggen. "Het is in ieder geval belangrijk vanaf nu zo duidelijk mogelijk te zijn." De communicatiedeskundige wijst erop dat de NVWA al vaker een slechte beurt maakte met zijn informatievoorziening aan het publiek. "Eerder met dat gedoe rondom de fraude met paardenvlees ging het ook al niet echt goed. En bijvoorbeeld ook rond de vondst van de salmonellabacterie in zalm."

Het probleem lijkt volgens hem dan ook dieper te zitten. "Misschien moet het ministerie van Economische Zaken waar de NVWA onder valt ingrijpen en de communicatie naar zich toetrekken."

De Duitse supermarktketen REWE en dochteronderneming Penny verkopen voorlopig geen Nederlandse eieren meer. Dat doet het bedrijf naar aanleiding van het fipronil-schandaal.

Nederlandse eieren komen er bij de ketens pas weer in als ze aantoonbaar vrij zijn van het luizenbestrijdingsmiddel.

REWE en Penny maken geen onderscheid tussen eieren die door de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) aangemerkt zijn als besmet en andere eieren uit Nederland.

De keten telt ongeveer 10.000 vestigingen in Duitsland en nog eens 5000 in andere landen. Dit zijn voornamelijk supermarkten, maar betreft ook een aantal bouwmarkten.

Cartoonist Hein de Kort over het eierschandaal:

Beeld Hein de Kort

Het eierschandaal toont aan dat de NVWA een potje maakt van het toezicht op ons eten. Dat stelt Pieter van Vollenhoven, voorzitter van de Stichting Maatschappij en Veiligheid.

Hij maakt zich zorgen over de voedselveiligheid in Nederland. Van Vollenhoven stelt in het AD: "De NVWA zou moeten opkomen voor het publieke belang, de voedselveiligheid. Helaas is de inspectie in de praktijk geen voedselwaakhond, maar een verlengstuk van het economisch beleid.''

De verantwoordelijkheid voor veilig voedsel kan niet worden overgelaten aan het bedrijfsleven, meent de oud-voorzitter van de Onderzoeksraad voor Veiligheid. "Dat weten we ook uit eerdere voedselschandalen. Er lijken al meer dan een jaar eieren te worden verkocht die fipronil bevatten.''

De tip over de gifeieren kwam half mei uit Belgie. Van Vollenhoven stelt dat de NVWA de codes had moeten publiceren van álle eieren die afkomstig zijn van de 180 geblokkeerde bedrijven waar met het verboden insecticide is gewerkt. Dat gebeurt nu alleen bij eieren waarvan besmetting is aangetoond. Lang niet alle bedrijven zijn echter getest.

Pieter van Vollenhoven Beeld anp

Het eten van eieren die de giftige stof fipronil bevatten, levert geen acute gezondheidseffecten op. Dat is de inschatting van twee toxicologen van het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM). Over mogelijke gevolgen die op langere termijn optreden door het eten van de besmette eieren is volgens hen nu nog niets met zekerheid te zeggen.

Korte termijn
"We missen een stuk informatie over de blootstelling. De vraag is hoe lang de eieren met fipronil al op de markt zijn en hoeveel fipronil daar in heeft gezeten'', legden toxicologen Janine Ezendam en Jacqueline van Engelen woensdag uit.

Maar wat korte termijneffecten betreft, is er geen reden tot zorg, zeggen ze. De hoeveelheden fipronil die via bestrijdingsmiddelen in eieren terecht zijn gekomen, zijn daarvoor te laag. De dosis fipronil die in de onderzochte eieren zit, is weliswaar licht boven de grens die in de EU geldt als veilig bij kortdurende blootstelling, maar de deskundigen wijzen erop dat de marge groot is.

Bij het vaststellen van dit soort waarden wordt de dosis die voor proefdieren net niet schadelijk is voor de zekerheid gedeeld door een veiligheidsfactor. Standaard is die honderd.

Zelfmoord
Ezendam en Van Engelen verwijzen naar voorvallen waarbij mensen probeerden zelfmoord te plegen door een zeer grote hoeveelheid fipronil in te nemen. "Zij werden wel ziek, maar knapten binnen enkele dagen ook weer op.''

Het bedrijf ChickFriend gebruikte het bestrijdingsmiddel waar fipronil in blijkt te zitten vorig jaar ook al om bloedluis in stallen tegen te gaan.

De vraag of consumptie van de vervuilde eieren over een langere periode achtereen ook schadelijk is, is lastig te beantwoorden. Volgens de toxicologen is meer informatie nodig over de blootstelling aan fipronil. De duur en omvang van die blootstelling zijn nog onvoldoende in kaart gebracht.

De supermarktsector heeft een "vrij forse" schade opgelopen als gevolg van de met gif besmette eieren. De schade loopt in de vele miljoenen euro's, zei directeur René Roorda van het Centraal Bureau Levensmiddelenhandel woensdag.

De besmette eieren moesten de afgelopen dagen uit de schappen worden gehaald en vervolgens worden teruggestuurd, waarvoor medewerkers moesten worden ingezet, zei hij.

De Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) verwacht donderdag alle onderzoeken naar besmette eieren af te ronden. Daarmee komt er iets eerder duidelijkheid voor consumenten en de handel, aldus de instantie woensdagavond.

Tot nog toe was de verwachting dat de onderzoeken in het weekeinde klaar zouden zijn. Na overleg met de sector werd besloten dat dit sneller moet. "Ook voor de handel is dan duidelijk bij welke bedrijven iets mis is.''

Er zijn wel nog altijd producten op de markt waar eieren in zitten waarvan nog niet duidelijk is of die zijn gemaakt met besmette eieren, zei de woordvoerder van de NVWA. De levensmiddelenindustrie zoekt zelf uit in welke producten die eieren mogelijk zitten.

Land- en tuinbouworganisatie LTO benadrukte na het overleg dat eieren die nu naar de supermarkt gaan "volkomen veilig zijn''. "Er is ons alles aan gelegen om aan binnen- en buitenland duidelijk te maken dat we het goed in beeld hebben en de eieren uit Nederland veilig gegeten kunnen worden'', zei een woordvoerder.

Zo'n 180 pluimveebedrijven waar een bestrijdingsmiddel met de verboden chemische stof fipronil is gebruikt, mogen hun eieren momenteel niet verkopen. De eieren die al in de handel waren, zijn teruggeroepen. Op de website van de NVWA staat een lijst met nummers van partijen eieren die fipronil bevatten. Die nummers staan ook op ieder ei. Consumenten kunnen zo bepalen of hun ei van een van de geblokkeerde bedrijven komt.

Het VUmc serveert voorlopig geen eieren of producten waarin eieren zijn verwerkt aan zijn vaak kwetsbare patiënten. Het Amsterdamse ziekenhuis heeft dit woensdag laten weten.

Ook in het bedrijfsrestaurant biedt het VUmc voorlopig geen eieren of eiproducten aan.

Bij restaurant Omelegg in Amsterdam is het woensdag 'business as usual'.

"Ja hoor. We zitten gewoon vol," zegt een medewerker van de omeletterie in de Amsterdamse Pijp.

Bij Omelegg is weinig te merken van de heisa over de giftige eieren. Rond lunchtijd is in het restaurant geen tafeltje meer vrij.

Vooral toeristen weten de zaak te vinden, maar ook buurtgenoten eten er. "We hebben een vaste eierboer die ons levert. Hij heeft de juiste codes op zijn product. Onze omeletten zijn veilig en nog steeds lekker," zegt de medewerker geruststellend.

Gerechten bij eierrestaurant Omelegg in Amsterdam. Beeld anp

Is het verstandig om een ei te eten? Een topman van de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) raadde het eten van eieren eerst af omdat zij mogelijk zijn besmet met de insecticide fipronil.

Maar op de website van de NVWA wordt alleen gewaarschuwd voor eieren met een bepaalde code. Een woordvoerder zegt tegen Omroep Gelderland dat de topman alleen deze eieren bedoelde.

Het leek een wondermiddel dat aan kippen­boeren werd verkocht om bloedluis te bestrijden, maar naar nu blijkt was er een verboden gifstof bijgemengd.

Die verboden stof is fipronil, een middel dat ook in vlooienbandjes en antiluizenmiddelen voor honden en katten zit. Voor dieren die bestemd zijn voor de voedselketen, is fipronil verboden.

In de hoeveelheid die de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) in de eieren aantrof, kan het zelfs acuut gevaar opleveren voor de gezondheid.

Lees verder: Gifschandaal eieren: 'De boeren waren te goeder trouw'

Een medewerker van het laboratorium van de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) onderzoekt eieren op de aanwezigheid van het gif fipronil. Beeld anp

31 juli: NVWA waarschuwt voor de besmette eieren

Het gehalte van de schadelijke stof fipronil in deze eieren is zo hoog dat consumptie een acuut gevaar oplevert voor de volksgezondheid, waarschuwt de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA).

In sommige eieren is het fipronil-gehalte hoger dan de dagelijks toelaatbare hoeveelheid bij langdurige consumptie door kinderen.

1 augustus: Bedrijf aansprakelijk gesteld voor gif

Pluimveebedrijven die zijn gedupeerd door het gebruik van het gif fipronil, stellen het bedrijf dat ze hadden ingehuurd om bloedluis te bestrijden aansprakelijk.

Het bedrijf, ChickFriend uit Barneveld, is er volgens hen verantwoordelijk voor dat het verboden middel in eieren terecht is gekomen en hun bedrijven nu uit voorzorg platliggen.

Ondertussen wordt de lijst met codes van eieren met een te hoog fipronil-gehalte voor kinderen uitgebreid. De NVWA adviseert consumenten voorlopig terughoudend te zijn bij het eten van eieren.

2 augustus: Onderzoek naar etenswaren met 'foute eieren'

De NVWA onderzoekt in welke voedingsmiddelen eieren zijn gebruikt waar mogelijk het gif fipronil inzit.

De politiek bemoeit zich ook met de zaak. Het CDA heeft felle kritiek op de communicatie van de NVWA over het al dan niet eten van eieren.

Bij een eierhandel in Doornenburg (Gelderland) liggen 200.000 eieren opgeslagen. De eieren worden niet vrijgegeven voor consumptie. Beeld anp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden