Plus

Zorgen over ventilatie in de klas: ‘Het is de vraag of de ramen in de winter ook open blijven’

Scholen moeten dringend de ventilatie verbeteren voordat het winter wordt en de ramen niet meer open kunnen. Die verbeteringen zijn extra urgent nu over 2 weken de eerste middelbare scholen ook weer volledig opengaan en het aantal coronabesmettingen oploopt. Dat stellen deskundigen.

Beeld Hollandse Hoogte / ANP

Hoewel het volgens het RIVM onduidelijk is of aerosolen - kleine druppeltjes die in de lucht blijven hangen - een rol spelen bij de verspreiding van het coronavirus, denken steeds meer deskundigen dat dat wél het geval is. Een continue toevoer van verse lucht zorgt ervoor dat die kleine druppeltjes verdwijnen en het risico op besmetting verkleint.

Uit onderzoek van de Technische Universiteit Eindhoven blijkt echter dat in zeker een kwart van de scholen de kwaliteit van de binnenlucht niet goed is. “Dat is zorgelijk. Met corona is juist goede ventilatie van groot belang,” reageert Wim Zeiler, hoogleraar Installaties.

Een grote meerderheid van de scholen is sterk verouderd en heeft geen mechanische ventilatie. Zij zijn voor frisse lucht afhankelijk van het openen van ramen. “Maar in de winter is het de vraag of dat gebeurt,” zegt Tim Beuker, adviseur bij BBA Binnenmilieu.

Ook de schoolbesturen en onderwijsbonden maken zich zorgen over de luchtkwaliteit. Dat deden ze al voor de komst van corona, maar nu zien ze een groter risico.

Middelbare scholen gaan na de zomer weer volledig open zonder dat de leerlingen 1,5 meter afstand hoeven te houden, terwijl juist jongeren nu vaker besmet raken. “Het is bekend dat het binnenklimaat in veel scholen te wensen overlaat, ook door gebrek aan goede, vaak dure ventilatiesystemen. Scholen die geen optimale ventilatiemogelijkheden hebben, moeten werken aan verbeteringen, zeker nu met corona,” erkent een woordvoerder van de VO-raad.

Geen issue

Het RIVM adviseert ventilatie in scholen, maar deskundigen stellen dat er veel onduidelijkheid is over welke waarden goed genoeg zijn om Covid-19 te bestrijden. Vragen daarover beantwoordt het RIVM niet. “Op dit moment zijn de scholen gesloten. We hebben geen clusters van besmettingen op scholen gezien voor de vakantie. Voor ons is dat op dit moment geen issue,” reageert een woordvoerder. Op de vraag of het niet van belang is om goed voorbereid te starten, zegt het RIVM: “Het OMT heeft geadviseerd scholen volledig te openen na de vakanties. Nederland is daar op voorbereid. In augustus zal er weer een OMT zijn, mogelijk dat de adviezen tegen het licht worden gehouden van de stand van zaken op dat moment.”

Het ministerie van Onderwijs volgt op zijn beurt het advies van het RIVM. “Het OMT heeft geen voorwaarden aan de ventilatie gesteld bij de heropening van scholen. Dat is leidend voor het kabinet,” aldus een woordvoerder.

Deskundigen adviseren scholen om de ventilatiesystemen tegen het licht te houden. Mechanische installaties hebben een extra controle nodig om zeker te weten dat ze op volle kracht en volledig op frisse buitenlucht draaien. Als de ventilatie niet op orde is, moeten scholen zelfs minder leerlingen toelaten, stellen zij.

Zingen

Zeker als leerlingen en docent veel praten, bijvoorbeeld als ze woordjes hardop oefenen, of zingen, komen er veel aerosolen in de lucht, zegt Daniel Bonn, hoogleraar natuurkunde aan de UvA. “Fluisteren zou beter zijn.” Hij deed onderzoek naar de mate waarin de kleine druppeltjes in de lucht blijven hangen en maakt zich zorgen over de volledige opening van middelbare scholen. “Als er ergens veel mensen bij elkaar komen, is dat wel op een middelbare school. Jongeren worden misschien minder ziek, maar ze kunnen wel ouderen besmetten,” verklaart Bonn.

De hoogleraar ontwikkelde een aerosolenmeter. Hij is nu bezig de waarden te berekenen waaraan een fris schoolgebouw moet voldoen. “Virologen moeten zeggen hoeveel druppels mensen moeten inademen voordat ze ziek worden, maar het RIVM heeft daar geen antwoord op,” stelt Bonn. Volgens de hoogleraar is het juist belangrijk op tijd maatregelen te treffen en de risico’s van samenkomen in schoolgebouwen te beperken. Zo adviseert hij een aerosolenmeter in elk klaslokaal te hangen. “Dat hoeft helemaal niet veel te kosten.”

BBA Binnenmilieu krijgt veel vragen van scholen over de juiste ventilatie. “Ze bellen ons, omdat ze niet van het RIVM horen wat ze met de ventilatie moeten doen,” verklaart adviseur Tim Beuker. Hun advies: vooral veel ventileren. Als dat alleen via de ramen kan, vindt deze expert het verstandig een CO₂-meter te plaatsen. “Dan kunnen leerkrachten zelf in de gaten houden wanneer het raam open moet.” Om het goed te doen moet minimaal één keer per uur verse lucht in een ruimte zijn, liefst zelfs drie keer per uur.

Opiniepeiler Maurice de Hond, die zich al vroeg in het debat over aerosolen mengde, vindt dat er een Deltaplan Ventilatie voor scholen moet komen. “Op een klassenfeest zijn vorige maand 24 van de 30 aanwezige jongeren besmet geraakt. Een deel van hun ouders heeft corona gekregen. Waarom zou dat niet gebeuren als scholieren straks de hele dag met elkaar in de klas zitten,” verklaart hij. Juist middelbare scholen vormen volgens De Hond een risico. Daar komen grote groepen jongeren samen, uit verschillende woonplaatsen. Ze zitten niet zoals op basisscholen in één klas, maar hebben wisselend samengestelde groepen. “Die leerlingen worden niet ziek als ze drie keer zwevende virusdeeltjes inademen, maar wel als dat langere tijd gebeurt omdat de ventilatie niet goed is.”

Zo’n modern ventilatiesysteem is echter niet zo maar aan te leggen. Dat kost veelal tonnen, geld dat scholen niet hebben liggen. Uit een rapport van McKinsey bleek onlangs nog dat de vergoeding voor materiële kosten van basisscholen te laag is. “Wij zien dit zeer zeker als een probleem. Uit vragen van en contacten met onze leden concluderen wij dat het probleem nog (te) veel voorkomt,” zegt een woordvoerder van de Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG). 

Maurice de Hond maakt zich zorgen om de ventilatie op scholen. Beeld ANP

Gemeenten zijn gedeeltelijk verantwoordelijk voor de onderwijshuisvesting. De VNG stelt dat zeker oude schoolgebouwen niet op stel en sprong een grootschalige renovatie kunnen krijgen. “De omvang van de opgave is fors en in sommige – oudere - gebouwen zijn oplossingen niet eenvoudig en niet goedkoop. Als oplossingen eenvoudig en betaalbaar waren geweest hadden schoolbesturen die al lang doorgevoerd.”

Ook het extra laten draaien van die systemen of het uitzetten van de energiezuinige stand kost een duit. Twee jaar geleden bleek al dat de mechanische ventilatie in veel scholen niet werkte, bijvoorbeeld omdat de stekker eruit was getrokken vanwege de hoge kosten.

Geen argument

Voor De Hond zijn de kosten echter geen argument. “Kijk wat het kabinet nu al in de economie pompt. Als scholen hun ventilatie laten verbeteren, biedt dat ook werkgelegenheid. Als straks op vier of vijf scholen clusterbesmettingen ontstaan, gaan ouders hun kinderen thuishouden.” Overigens heeft hij ook een oplossing voor de kou als de ramen open moeten blijven: “Kinderen kunnen warme kleren aantrekken.”

Schoolbestuurder Ewald van Vliet, van Lucas Onderwijs dat tientallen locaties heeft in Den Haag en omgeving, herkent het spanningsveld tussen goede ventilatie en hoge kosten. “Maar veiligheid heeft de prioriteit. We hebben alle systemen laten controleren en laten omzetten naar honderd procent toevoer van buitenlucht.” De meeste systemen zijn volgens deze bestuurder echter niet berekend op dertig leerlingen in een kleine ruimte. Van Vliet: “Die kinderen komen bijvoorbeeld bezweet uit de gymles, waardoor je ineens een vermindering van de luchtkwaliteit ziet. Dat heb je niet in kantoorgebouwen. Er is nog wel een verbeterslag mogelijk.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden