PlusNieuws

Zorg waarschuwt, maar wie luistert er nog? ‘Code zwart is een reëel gevaar’

Terwijl het druk is op straat en een deel van de samenleving zwaar gekant is tegen een nieuwe lockdown, stuurt de zorg de ene na de andere noodkreet uit. Code zwart is een reëel scenario, stellen ic-artsen en verpleegkundigen. Maar wie luistert er nog naar hen? ‘We stonden nooit zo ver uit elkaar als nu.’

Diederik Gommers (links), hier met OMT-baas Jaap van Dissel. Beeld ANP /  ANP
Diederik Gommers (links), hier met OMT-baas Jaap van Dissel.Beeld ANP / ANP

Het pleidooi van Diederik Gommers richting de Tweede Kamer, dinsdagavond, laat aan duidelijkheid weinig te wensen over. “Het is echt 1 minuut voor 12,” houdt hij zijn gehoor via een videoverbinding voor vanachter zijn bureau. “Als wij over tien dagen in dit zwarte scenario zitten, is de wereld te klein.”

In het vervolg van zijn betoog, waarin hij het OMT oproept eerder bij elkaar te komen dan komende vrijdag, neemt hij twee keer de term ‘code zwart’ in de mond. “Wij kunnen niet in code zwart komen als het land nog open is, dat kan niet.” En: “Ik hoop dat, als we onverhoopt in code zwart zitten, dat we dan ook in een strenge lockdown zitten.”

Voorspelt de voorman van de intensive cares in Nederland nu echt dat de ic’s over tien dagen niet meer alle patiënten kunnen helpen? Dat artsen moeten kiezen tussen mensen die wel bijstand krijgen in hun gevecht op leven en dood en mensen die helaas zullen sterven? Een paar dagen eerder zei Ernst Kuipers, baas van de Nederlandse ziekenhuizen, nog dat code zwart niet in beeld is, ‘de komende dagen niet en ik verwacht ook de komende week niet’. Ook het kabinet herhaalt dat keer op keer.

Voorspellingen

Een dag later licht Gommers zijn woorden daarom nog eens toe. Hoe zeker is hij van zijn voorspelling? “Ik ga niet over de voorspellingen, maar baseer mij op de cijfers die ik krijg voorgeschoteld. Het LCPS en het RIVM hebben veel moeite om de situatie goed in te schatten, maar voorlopig zien we geen daling in de cijfers. En als die kentering uitblijft, is code zwart over tien dagen een scenario waar je rekening mee moet houden. Dat signaal móét ik afgeven.”

Gommers staat niet alleen in zijn noodkreet. Vorige week waarschuwde Marino van Zelst, modelleur infectieziekten in Wageningen, al dat we recht op code zwart afkoersen. Ook Bianca Buurman, voorzitter van beroepsvereniging V&VN, voorspelde maandag dat het ergens de komende weken zover is.

1350 bedden

Er gaapt een flink gat tussen de urgentie van deze oproepen en de geluiden die de afgelopen dagen in Den Haag klonken, al is inmiddels wel duidelijk dat actie in de lucht hangt. Minister Hugo de Jonge zei dinsdagavond nog dat we niet op code zwart zitten, ‘en ook niet bijna’. Wie naar de kale feiten op de intensive cares kijkt, vindt daar ook onderbouwing voor. Daar liggen nu iets meer dan 500 mensen met corona, terwijl afgesproken is dat de capaciteit van de ic’s maximaal naar 1350 kan, in geval van nood.

In de scenario’s van het RIVM, waarvan de laatste versie vorige week maandag in de Tweede Kamer werd gepresenteerd, wordt rekening gehouden met een aantal van maximaal 850 coronapatiënten op de intensive cares, in december. Die voorspellingen zijn met veel onzekerheid omgeven, gaf OMT-baas Jaap van Dissel toen aan.

Hoe dan ook: de inschatting is dat zo’n piek van 850 coronapatiënten met een capaciteit van 1350 ic-bedden op te vangen is (er zijn ook altijd bedden nodig voor mensen die om een andere reden dan corona op de ic terechtkomen). Volgens Gommers, intensivist in Rotterdam en voorzitter van de Nederlandse Vereniging voor Intensive Care, is dat getal van 1350 bedden echter het gevolg van ‘een papieren exercitie uit de zomer’. “Dat is nu geen werkelijkheid meer. Ik snap dat de politiek hecht aan afspraken, maar de uitstroom van verpleegkundigen is sindsdien toegenomen, de reservecapaciteit is kleiner. Ik kan ook niet precies inschatten waar de grens ligt. Misschien is het over tien dagen zover, misschien over veertien dagen. Het is een wankel evenwicht.”

Ook Peter van der Voort, hoofd van de ic in Groningen en Eerste Kamerlid voor D66, gelooft niet dat dat aantal van 1350 bedden haalbaar is. “We hebben nu al moeite om tot 1150 te komen. Misschien kan het nog naar 1200, misschien naar 1250, maar dan houdt het wel op.”

Andere belangen

Van der Voort wijst er ook op dat de medische sector in deze golf anders belast wordt dan eerder tijdens de coronacrisis. Verhoudingsgewijs komen meer mensen op ‘normale’ ziekenhuisbedden terecht. “Op die afdelingen is er wat meer flexibiliteit, het is makkelijker om ruimte vrij te maken op bijvoorbeeld een kno-afdeling dan op een ic. Maar ook in de kliniek kan het uiteindelijk code zwart worden. We weten dat er nog veel meer patiënten aan zitten te komen de komende dagen en weken. Dat stemt wel somber.”

Ic-arts  Peter van der Voort.  Beeld Archieffoto Koen Verheijden
Ic-arts Peter van der Voort.Beeld Archieffoto Koen Verheijden

Volgens Van der Voort zijn de ziekenhuizen ‘klaar’ voor code zwart. “In die zin dat we voorbereid zijn. Waar ik me zorgen over maak, is dat we het personeel telkens weer over een grens duwen. Ze raken mentaal beschadigd, lopen in sommige gevallen een vorm van posttraumatische stress op. Dat doet gewoon pijn om te zien.”

Zonder zware maatregelen is code zwart volgens medici dus een reëel scenario. Toch heeft de politiek in vergelijking met eerdere pieken moeite om de knoop door te hakken, ziet ook Gommers. Andere belangen (economie, maatschappelijk sentiment) lijken meer dan ooit gewicht in de schaal te leggen bij de beslissing wat te doen. “Zij zitten met ongelooflijke dilemma’s, dat snap ik. Maar de vraag is of we nog ruimte hebben. Ik kan alleen maar de realiteit vanuit het ziekenhuis delen. En de realiteit is dat het echt heel spannend is.”

Bianca Buurman. Beeld Marco Okhuizen
Bianca Buurman.Beeld Marco Okhuizen

Hoog spel

Wie de huidige situatie vergelijkt met die van half oktober 2020, toen we in een zware lockdown gingen, kan zich moeilijk aan de indruk onttrekken dat het kabinet hoog spel speelt.

In oktober 2020 lagen er 301 coronapatiënten op de ic. Nu zijn dat er 505. Op de verpleegafdelingen lagen destijds 1174 mensen met corona, nu maar liefst 2030. De instroom van nieuwe patiënten is nu bovendien zo’n 20 procent hoger dan toen, zowel op ic als verpleegafdeling. Tot slot zijn er ook in de verpleeghuizen fors meer besmettingen en besmette locaties dan in het najaar van 2020, net als in de gehandicaptenzorg.

De situatie destijds was qua politieke context vergelijkbaar met die van nu: ook toen wachtten de coronaministers op ‘een knik’ in de cijfers, die het gevolg zou moeten zijn van eerdere maatregelen. Die knik bleef toen uit. Als dat nu opnieuw het geval is, en er opnieuw een lockdown volgt, is onze uitgangssituatie fors slechter.

Want de instroom in de ziekenhuizen zal hoe dan ook nog even toenemen. Buurman maakt zich daarom zeer veel zorgen over de aanhoudend hoge besmettingscijfers. “Het aantal besmettingen ligt nu op 23.000 per dag, fors meer dan vorige week. We weten nu al dat een deel van deze mensen in het ziekenhuis terechtkomt, en dat het dus nog veel drukker gaat worden. Zelfs als er een zware lockdown komt, staan we tot aan de kerst onder superhoge druk.”

Volgens haar dreigt code zwart nu ‘zorgbreed’. Code zwart wordt door de minister afgekondigd op basis van de ic-capaciteit, maar alle zorg staat enorm onder druk. De wijkverpleging, ziekenhuiszorg, ouderenzorg, overal loopt het vast. Dat signaal geeft ze ook aan de beleidsmakers in Den Haag, maar in haar ogen leidt het tot onvoldoende actie. Buurman: “De belangen van andere onderdelen van de maatschappij wegen steeds zwaarder, en dat geeft een machteloos gevoel. Je krijgt een beetje het gevoel dat er een gok wordt genomen met de mensen in de zorg. Er is geen perspectief op verbetering. Dat geeft spanning. Het voelt echt niet oké.”

Maatschappij en zorg stonden ‘nooit eerder zo ver uit elkaar als nu,’ zegt Gommers. “Ik ben de afgelopen dagen meermaals gebeld door mijn leden. Geef alsjeblieft een signaal af, zeggen ze, want ze zien het de verkeerde kant op gaan. Dat is onze realiteit.”

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden