Plus

Zonder geld van ouders komen studenten niet meer rond

Studenten zijn de afgelopen vier jaar afhankelijker van hun ouders geworden en minder financieel zelfstandig, mede door het leenstelsel. Dat blijkt uit nieuw onderzoek van budgetvoorlichter Nibud.

Studenten hielden in maart de demonstratie #NietMijnSchuld op het Museumplein. Beeld ANP
Studenten hielden in maart de demonstratie #NietMijnSchuld op het Museumplein.Beeld ANP

Ook maken studerende jongeren zich meer zorgen over de gevolgen van hun studieschuld voor hun toekomst.

Het leenstelsel heeft in 2015 de studiebeurs vervangen. Sindsdien betalen ouders meer mee en blijven studenten vaker thuis wonen, blijkt uit vierjarig onderzoek onder 1505 hbo- en universitaire studenten. Thuiswonende studenten krijgen vaker hun reisverzekering, telefoon, studieboeken, studiespullen, aansprakelijkheidsverzekering en telefoonverzekering betaald door de ouders. Ruim twee derde van de studenten krijgt een ouderlijke toelage, dat is 10 procentpunt meer dan in 2017. Gemiddeld gaat het om 211 euro per maand; in 2017 was dat 165 euro. Uitwonenden krijgen meer toegestopt van hun ouders, studenten met een bijbaan ontvangen gemiddeld minder vaak geld van hun ouders.

Niet alle studenten kunnen een beroep op hun ouders doen voor een bijdrage aan de studie. Een doorlichting van de huishoudboekjes door het Nibud laat zien dat ouders met een middeninkomen nauwelijks kunnen bijdragen aan de studie van hun kinderen, terwijl die vanwege de regels niet in aanmerking komen voor een aanvullende beurs. Studenten moeten hierdoor extra werken of meer lenen om rond te komen.

Volgens Arjan Vliegenthart, directeur van het Nibud, betalen deze jongeren een hoge prijs voor hun studie en staan ze daardoor financieel minder sterk aan de start van hun werkende leven. “Hierin zien wij een risico op toenemende kansenongelijkheid. Terwijl het idee achter het leenstelsel juist was: we verleggen de verantwoordelijkheid naar studenten en hun omgeving. Nu blijkt dat dat voor deze groep niet werkt.”

De grafiek toont welke kosten ouders zoal betalen. De tekst gaat daarna verder.

Momenteel hebben twee op de drie studenten een studieschuld. Vier jaar terug was dat nog bijna driekwart. Ook hebben minder studenten een rentedragende lening. Bij de helft van de studenten met een schuld bij DUO gaat het om meer dan 10.000 euro. En dat gaat ze aan het hart, zo blijkt ook uit het onderzoek. Studenten maken zich zorgen over de gevolgen voor latere financiële beslissingen, zoals het kopen van een huis. Ook wordt de studielening minder als investering in de toekomst gezien dan in 2017.

Veel stress

Vliegenthart: “We zien dat al die geldzorgen veel stress geven. Voor veel studenten is het leven al spannend genoeg: kan ik straks wel een passende baan vinden en verdien ik dan genoeg? De meeste jongeren gaan daar goed mee om, maar het is emotioneel wel een worsteling. En die onzekerheid heeft impact op hun functioneren.”

Studenten zijn volgens het Nibud niet zielig, maar de zorgen en afhankelijkheid zijn – mede door invoering van het leenstelsel – toegenomen. Vliegenthart: “Wij willen wegblijven bij de vraag of het leenstelsel daarom weg moet, dat is uiteindelijk aan de politiek. Maar we zien wel kwetsbaarheden en wil je dat het systeem eerlijk is, dan moet je daar iets aan doen.”

Volgens Arjan Vliegenthart, directeur van het Nibud, betalen studenten uit een gezin met een middeninkomen een hoge prijs voor hun opleiding. Beeld ANP
Volgens Arjan Vliegenthart, directeur van het Nibud, betalen studenten uit een gezin met een middeninkomen een hoge prijs voor hun opleiding.Beeld ANP

Het Interstedelijk Studenten Overleg (ISO) heeft een ambitieus wensenlijstje voor de kabinetsformatie. Het manifest Studenten Op Eigen Benen bepleit een nieuw studiefinancieringsstelsel met de terugkeer van een basisbeurs. Die moet minimaal het collegegeld dekken, de studiekosten en een tegemoetkoming in de huurkosten. Dat komt volgens de studenten neer op 247 euro per maand voor thuiswonende studenten en 460 euro per maand voor kamerbewoners.

Tussen wal en schip

De aanvullende beurs moet ook beschikbaar komen voor studenten van wie de ouders een middeninkomen hebben. Nu is die grens een verzamelinkomen van 49.000 euro bruto, dat zou 70.000 euro moeten worden. ISO-voorzitter Lisanne de Roos: “We vinden een onafhankelijke financiële positie van studenten heel erg belangrijk. Het is niet vanzelfsprekend dat ouders die de mogelijkheid hebben om financieel gezien hun steentje bij te dragen, dat altijd doen. Iedere student moet daarom een basisbedrag ontvangen om zo zelfstandiger en onafhankelijker te zijn.”

Ook de jongerenorganisaties uit het SER Jongerenplatform pleiten voor een nieuw stelsel met een studiebeurs, waarbij studenten niet langer hoeven te lenen om in de dagelijkse kosten en studiekosten te voorzien. Een nieuw stelsel moet jongeren meer ‘comfort’ bieden, ruimte om zich te ontplooien en gelijke kansen op bijvoorbeeld de woningmarkt.

Het huidige leenstelsel leidt volgens het SER Jongerenplatform niet alleen tot een hogere schuldenlast, maar heeft ook gevolgen voor de persoonlijke ontwikkeling van studenten en hun studiegedrag. “Daarnaast staat het sociaal en geestelijk welbevinden met het leenstelsel onder druk.” Ook het platform adviseert daarom een compensatieregeling in te stellen voor de tussengeneratie, de studenten die het leenstelsel hebben meegemaakt.

Isabelle Smit (20). Beeld Erik van 't Woud
Isabelle Smit (20).Beeld Erik van 't Woud

‘Ik wil niet te veel lenen, maar heb weinig tijd om te werken’

Isabelle Smit (20) studeert Geneeskunde aan de Universiteit van Amsterdam. Zij vindt het leenstelsel ‘irritant’, omdat ze zich steeds bezig moet houden met de vraag hoeveel ze moet lenen om rond te komen. “Ik wil niet te veel lenen, maar heb ook een drukke studie en weinig tijd om daarnaast te werken. Dus leen ik al vanaf het begin. Als ik een meevaller heb, verlaag ik het maandbedrag en richting de vakantie verhoog ik het weer. Nu gaat het om 750 euro. Daarnaast betalen mijn ouders mijn telefoonrekening en zorgverzekering. Ik heb daar veel geluk mee. Als ik niet rondkom en naar huis bel, zegt mijn moeder: ‘Komt wel goed!’ Toch denk ik best weleens na over mijn toekomst met een studieschuld. Iedereen zegt dat je met een studie Geneeskunde sowieso een baan krijgt. Maar laatst las ik over artsen die na een lange studie en met een mooie specialisatie nog steeds niet aan de slag kunnen. Die zitten nu vaccinaties te doen. En na mijn studie moet ik ook mijn woning verlaten, dus die zorgen zijn er. Maar dat belemmert me niet. Ik ben nu student, ik ga het er nu van nemen.”

Joshua de Roos (24). Beeld Erik van 't Woud
Joshua de Roos (24).Beeld Erik van 't Woud

‘Je wilt zoveel mogelijk uit je studietijd halen en dat lukt niet’

Joshua de Roos (24) volgt de master Humanistiek aan de Universiteit voor Humanistiek in Utrecht. “Ik vind het leenstelsel verschrikkelijk,” zegt hij. “Het is een veel minder fijn gevoel om te studeren als je weet dat je schulden opbouwt. Je wilt zoveel mogelijk uit je studietijd halen en dat lukt niet. Ik heb het geluk gehad dat mijn ouders kunnen bijdragen en heb altijd gewerkt, dus daardoor heb ik niet steeds hoeven lenen. Nu leen ik ook niet, maar er zijn periodes geweest dat het wel zo was. Dus heb ik alsnog dertig mille schuld opgebouwd. Maar steeds heb ik actief gezorgd dat ik niet zou eindigen met 60.000 euro schuld. Daardoor ga je heel andere keuzes maken: geen cursus of vrijwilligerswerk bijvoorbeeld. En als ik straks een woning wil kopen, ben ik bang dat ik niet makkelijk een hypotheek krijg. Ik hoop dat mijn broertje van 17 niet zoveel schulden hoeft op te bouwen, omdat er straks geen leenstelsel meer is. Daarnaast hoop ik dat de studenten van nu worden gecompenseerd. Anders is er straks een generatie vóór en na het leenstelsel met een studiebeurs en zitten wij met de gebakken peren.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden