Zo sloot het net zich om Gökmen T.: 'Nu hebben we hem'

Gökmen T. verraadde zijn schuilplaats door te internetbankieren. Het was het einde van een urenlange klopjacht op straat. Zo sloot het net zich.

Hulpverleners zijn na de schietpartij ter plaatsen. Beeld ANP

Gökmen T. stapt tien over half elf in de tram, bij mensen die op weg zijn in de richting van het Centraal Station. Niemand zal daar uitstappen. Sommigen zullen deze tram zelfs helemaal nooit verlaten. Maar dat weet alleen hij.

Bij het 24 oktoberplein richt hij zijn wapen, haalt de trekker over. Mensen zakken in elkaar, zonder te weten waarom juist zij door kogels worden geraakt. Er is geen reden. Hij kent zijn slachtoffers niet. Drie doden. Vijf gewonden. Heel Nederland is in no time op de hoogte: 'we' liggen onder vuur.

'Golden hour' begonnen
Tegen elven zit de politiechef van de Landelijke Eenheid, Jannine van den Berg, in een overleg met leidinggevenden. Nu loopt de een na de ander weg. Daar gaat ook het hoofd van de Dienst Speciale Interventies (DSI).

Als de piepers van zijn mensen afgaan, is het ernst - deze arrestatieteams komen in actie bij de zwaarste misdrijven of terreur. En als ze worden opgeroepen, dan gáán ze, waar ze ook zijn. Het duurt seconden, misschien een paar minuten. Dan weet Van den Berg, die ook de portefeuille contraterrorisme heeft: het 'golden hour' is begonnen.

Vertrouwen op ervaring
In deze eerste zestig minuten na een groot incident werken agenten en hulpdiensten ter plekke bijna als vanzelf, leert de ervaring. "Dan moet je vertrouwen op de operationele ervaring van de mensen ter plaatse. Zij doen wat ze altijd doen.'' Levens redden, beschermen ook.

Achter de schermen beginnen ook raderen te draaien. Van den Berg hoort snel: de dader is nog op vrije voeten. Dat betekent dat de manhunt gaat beginnen.

Dit scenario heeft de politie afgelopen najaar nog geoefend. Nu heeft ze een leidende rol bij het echte werk, vanuit het crisiscentrum in Driebergen. Daar hebben ze alles wat de politie in Utrecht kan helpen de verdachte te pakken. De DSI, maar ook helikopters, honden, watersurveillance en - cruciaal - technologie om de lokale politie te ondersteunen.

Burgemeester Jan van Zanen strijkt neer in het commandocentrum in Utrecht, niet ver van het centrum. Zijn stad is in het hart geraakt. Hier bepaalt hij met de politie wat er nu gaat gebeuren.

Politiemensen verplaatsen bloemen naar een verkeersveilige plek op het 24 Oktoberplein Beeld ANP

Er wordt nog een crisisteam in stelling gebracht, voor bestuurders. In Den Haag is Pieter-Jaap Aalbersberg, de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV), inderhaast naar de zevende verdieping van het ministerie van Justitie en Veiligheid gegaan. Hij is net gewenkt door zijn medewerkers, tijdens een kennismakingsgesprek met de Amerikaanse ambassadeur Pete Hoekstra. Hij moet ervandoor.

Op al deze plekken wordt uitgegaan van het allerergste: dat de schutter verantwoordelijk is voor een terreuraanslag. Dat hij opnieuw toe kan slaan en er mededaders zijn, die in staat zijn tot net zoiets verschrikkelijks.

Handlangers
Om 13.30 uur komt in Den Haag tijdens het eerste, officiële crisisberaad alle relevante informatie op tafel. Premier Rutte schuift aan bij de U-vormige tafel. Alle systemen zijn gelicht. Er wordt geïnventariseerd: Is er een dader op camerabeelden te zien? Of meerdere? Zijn er elders meldingen van handlangers? Wat is het aantal slachtoffers? Topambtenaren kijken mee in een zaal ernaast, via een videoverbinding. Rutte is de officiële voorzitter, maar Aalbersberg hakt knopen door over het dreigingsniveau. Dat is even eerder - om 12.30 uur - verhoogd van 4 naar 5 voor de provincie Utrecht. Niemand aan tafel vindt dit overtrokken.

Voor Aalbersberg zijn de besluiten de eerste in zijn rol als NCTV. Als politiechef deed hij de afwikkeling van de MH17-ramp, nu staat hij aan het hoofd van de besluiten, amper twee maanden in functie. Dan is een hoger dreigingsniveau instellen geen sinecure. Maar ook Rutte heeft even erna nadrukkelijk 'terreur' als mogelijk motief genoemd. Bovendien trekt ook de stad Utrecht alles uit de kast, bijvoorbeeld door bewoners op te roepen binnenshuis te blijven. Boven de stad cirkelen helikopters. Ze gaan af en aan, moeten soms weg om te tanken, stijgen dan weer op.

Nog niet voortvluchtig
'Benader hem niet zelf, maar bel direct de opsporingslijn'. De schutter krijgt even na 14.00 uur ook voor de buitenwereld een gezicht en een naam. Het gezicht van Gökmen T. (37) is vastgelegd op het moment dat hij de tram instapt. Toen was hij nog niet voortvluchtig. Nu kijkt heel Nederland naar hem uit. In korte tijd komen 420 telefoontjes binnen. De politie weegt elk bericht. Welke moeten we als eerste in behandeling nemen?

Verkrachting op naam
Snel wordt ook voor de buitenwereld duidelijk: de politie kent het gezicht van T. allang. Niet alleen van beelden uit de tram, ook vanwege zijn strafblad: hij zou een verkrachting op zijn naam hebben, schoot eerder met een wapen op een flatgebouw.

Zijn broer is bekend bij de AIVD, vanwege zijn extreme gedachtegoed. Is hij een terrorist? Een drugsverslaafde crimineel? Misschien wel beide. Op dit moment doet het er voor de politie niet toe. Niet écht. Het draait niet om wat T. drijft, maar om wat hij doet. Nog altijd is de prioriteit: levens redden en beschermen, een tweede aanslag voorkomen.

Arrestatieteams paraat
In het crisiscentrum in Driebergen komen de verantwoordelijken voor de manhunt steeds weer bij elkaar. Ze bespreken de laatste informatie, bekijken de analyses die binnenkomen. Wat melden de media? Wat is de stemming op straat?

Niet alleen in Utrecht, in heel Nederland houden wijkagenten voeling met hun omgeving. In heel Nederland staan arrestatieteams paraat, om dader(s) te kunnen aanhouden. Van den Berg: "Afschalen kan altijd nog, je wilt voorkomen dat je een verdachte moet achtervolgen.''

Bewijsvoering
De namiddag valt. De politie heeft invallen gedaan op meerdere plekken in Utrecht. Wordt tijdens een gewoon rechercheonderzoek nog gedubt over een inval - wat betekent dat voor de bewijsvoering? - nu worden deuren er zonder pardon uit gebeukt.

Omwonenden zien het gebeuren. Bijvoorbeeld bij de Laan van Engelswier. De buurvrouw staat er van te kijken: de bewoner heeft de politie nog geholpen. ,,Hij bracht zelfs een kopje thee.'' De gekaapte rode Renault Clio, waarmee T. na zijn daad is gevlucht, staat vlak om de hoek.

Hoe er ook wordt gejaagd, T. is nog niet ingerekend. De politie laat geen middel onbenut. Zelfs zijn bankgegevens worden in de gaten gehouden, in een poging hem op te sporen. Wellicht heeft hij geld nodig, om zijn vlucht te bekostigen. Ondertussen wordt een persconferentie belegd, in het crisiscentrum van Utrecht. Dat heeft zich in de middag verplaatst naar de wijk Leidsche Rijn, waar meer ruimte is.

Belangstellenden leggen bloemen op het 24 Oktoberplein Beeld ANP

'We zijn nog steeds op zoek.' Hoofd Operatiën van de politie Rob van Bree vraagt even na 18.00 uur hulp van het publiek. Toch weet hij: zijn mensen zitten de verdachte op de huid. Voordat de persconferentie begint, is te horen hoe een man met een kogelwerend vest tegen een ander zegt: 'Nu hebben we hem'. Ze vertrekken in vliegende vaart.

Internetbankieren
Journalisten die luisteren weten niet dat de schutter een fout heeft gemaakt. Met een geleende telefoon heeft hij ingelogd op zijn bankrekening. Dat internetbankieren wordt getraceerd naar een huis in de straat Oudenoord. Daar is te zien hoe mannen in zwart weer een deur doorgaan. T. verdwijnt in een zwarte auto. Dit is het moment waarop iedereen heeft gewacht.

De persconferentie is bijna afgelopen als Van Bree een briefje toegeschoven krijgt. Een klein lachje verschijnt. "Ik krijg zojuist van mijn collega te horen dat de verdachte die we zoeken is aangehouden.''

Ingehouden emotie: burgemeester Van Zanen houdt het bij een goedkeurende knik. "Een blessing,'' noemt hij het moment de volgende dag. Net voordat premier Rutte voor het laatst de pers te woord staat, komt het verlossende bericht ook in Den Haag door tijdens het crisisberaad.

Wat een opluchting. Eén die ook Van den Berg voelt, als ze na een lange werkdag rond half twaalf thuis langs de tv-kanalen zapt. Maar echt blij kan ze niet zijn. Ze denkt aan de dodelijke slachtoffers, die nooit meer thuis zullen komen.

Met medewerking van Diane Hoekstra.

Lees alles over de aanslag in Utrecht terug in ons liveblog

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden