PlusAnalyse

Zo bracht Taghi de rechtsstaat aan het wankelen met geweld

Bloemen bij het kantoor van de doodgeschoten advocaat Derk Wiersum.Beeld ANP

De moord op advocaat Derk Wiersum van kroongetuige Nabil B., vrijdag een jaar geleden, past in somber stemmend geweld waarvan de schokgolven lang doordreunen.

De politieke moord op Pim Fortuyn in 2002 op het Hilversumse Mediapark en de liquidatie van Theo van Gogh in 2004 op de Linnaeusstraat in Amsterdam wakkerden een rechts populisme aan, en een verharding van het maatschappelijke debat, die we in 2020 nog in volle omvang voelen.

De noodzaak politici te beveiligen en gebouwen waar ‘het vrije woord’ wordt bezongen, zoals debatcentrum De Balie toen de Deense cartoonist Kurt Westergaard er in mei 2015 over persvrijheid kwam spreken, waren al niet meer nieuw, met de noodzakelijke beveiliging van Geert Wilders sinds 2004 (!) als tragisch dieptepunt.

De moord op advocaat Derk Wiersum, in de ochtend van 18 september vorig jaar bij zijn huis in Buitenveldert, is een trieste uitwas in ander metier dat finaal is ontspoord: de zware georganiseerde drugsmisdaad, waarin Nederland een bedenkelijke spilfunctie bekleedt.

Het doodschieten van een advocaat van de kroongetuige past in het patroon waarin diens onschuldige broer Reduan, al was vermoord – zes dagen nadat het Openbaar Ministerie Nabil B. in maart 2018 trots had gepresenteerd als sleutelgetuige tegen Ridouan Taghi en diens volgens hem moorddadige criminele organisatie.

We hadden al de aanslagen en de moord op misdaadblogger Martin Kok achter de rug, de aanvallen op De Telegraaf en Panorama volgden, na publicaties over Taghi. Misdaadjournalist John van den Heuvel heeft al sinds december 2017 de zwaarste beveiliging vanwege dreiging uit Taghi’s hoek.

Het is moeilijk te bevatten, maar pas de moord op Wiersum schudde politiek Den Haag, magistraten en advocaten echt wakker. “Dit is een aanslag op de rechtsstaat,” sprak minister van Justitie en Veiligheid Ferd Grapperhaus even gedragen als terecht.

Dat andere geweld was duidelijk niet zo gevoeld.

De nieuwe escalatie, die nu ook het leven had gekost van een togadrager, een professionele procesdeelnemer, gaf iederéén buikpijn.

Na politici, naasten van kroongetuigen en journalisten werden inderhaast ook advocaten, rechters en officieren van justitie zwaar beveiligd. Rond de bepantserde rechtszalen in Amsterdam-Osdorp en op Schiphol werd de sfeer grimmiger nu niemand nog enige vorm van geweld uitsluit.

Gepantserde bolides

De Koninklijke Marechaussee (op Schiphol) en de Bewakingseenheid van de Amsterdamse politie (rond ‘de bunker’ in Osdorp) houden op procesdagen zwaarbewapend de wacht. Verdachten én aanklagers en rechters worden in gepantserde bolides door elitegroepen aangevoerd.

Binnen, in de rechtszalen, wordt journalisten gevraagd de officieren van justitie en rechters anoniem te houden, mogen rechtbanktekenaars ze niet tekenen en is over film- of geluidsopnamen gedoe.

De Dienst Koninklijke en Diplomatieke Beveiliging (DKDB) – ooit vooral bekend van het bewaken van het koninklijk huis en Wilders – had aan het beveiligen van journalisten (John van den Heuvel en eerder ook deze verslaggever) al een forse extra klus, maar kreeg er na de moord op de broer én de advocaat van de kroongetuige nieuwe ‘klanten’ bij.

De versterking en professionalisering van de bij het zogeheten Stelsel Bewaken en Beveiligen betrokken partijen zoals de politie, justitie en de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid, die na de moord op Reduan B. halsoverkop waren ingezet, kregen na Wiersums dood nieuwe impulsen.

Delegatie uit Italië

Persoonsbeveiliging was lang een stiefkindje in een land dat fietsende regeringsleiders koestert, maar deze moord bewees wéér dat vele gaten moesten worden dichtgelopen.

Nederland ontving een overheidsdelegatie uit Italië, waar maffiageweld al sinds de jaren negentig onderzoeksrechters, hun naasten en lijfwachten het leven had gekost, en dat aanklagers, rechters en pentiti (spijtoptanten) en hun advocaten extreem beveiligt.

Zoals Italië wil Nederland niet zijn, was de voorlopige conclusie. Wel is hard gewerkt aan het oplossen van het beruchte personeelstekort van de DKDB, wat op enkele tientallen vacatures na is gelukt. Het hele beveiligingsstelsel wordt herzien en ‘verstevigd’, belooft de regering.

Inmiddels werken informatiediensten, de recherche en de beveiligers nauwer samen.

Het besef is gerezen dat intelligente persoonsbeveiliging meer onderzoek vergt rond potenti­ële doelwitten en hun omgeving. Bijvoorbeeld door observaties of door ook op informatie over mogelijke doelwitten te zoeken in communicatiemiddelen die bij verdachten in beslag zijn genomen.

Welgemikt geweld

De vraag is welke partijen dat moeten doen én waar de wetenschappers blijven, die zich nog afzijdig hielden. De vraag blijft óók hoe ver Nederland in militaristische persoonsbeveiliging wil gaan.

Zo was de moord op Wiersum een katalysator in een wereld waarin nog veel is te winnen – getuige ook al wat mis ging en gaat in de beveiliging van de naasten van de kroongetuige.

Ondertussen rijst de vraag wat de arrestaties betekenen van vermoed agressor Ridouan Taghi (december, Dubai) en zijn beweerde adjudanten Saïd Razzouki (februari, Colombia) en Mao en Mario R. (mei 2019, Suriname).

Niemand is zo naïef te denken dat het geweld van de baan is nu zij binnen zitten, maar wat valt wél te vrezen, en van wie?

Zoals na de aanslagen van 11 september 2001 Al Qaida weliswaar zware slagen werden toegebracht, maar IS vervolgens nog bloeddorstiger bleek. Zoals in Colombia en Mexico drugskartels in het nauw werden gedreven, waarna opvolgers nog veel grover geweld inzetten.

Ook in Nederland zag de onderwereld hoe eenvoudig de rechtsstaat aan het wankelen is te brengen met welgemikt geweld waarbij een normaal mens zich niets kan en wil voorstellen: tegen een broer en een advocaat van een kroongetuige, tegen media.

Je stuurt een paar aanslagplegers op pad en de rechtsstaat hangt punch drunk in de touwen, is het treurige maar onvermijdelijke beeld.

Om meer grip te krijgen op ‘ondermijnende criminaliteit’ door vooral drugsbendes, wordt sinds april het Multidisciplinair Interventieteam (MIT) opgetuigd, waarin zo’n vierhonderd specialisten van politie, justitie, Fiod, douane, belastingdienst, marechaussee en defensie zich op de zware, ontwrichtende misdaad zullen storten.

Schuiven met schaarste

Dat klinkt massief, maar binnen de opsporingsdiensten resoneert de vraag waar al die specialisten vandaan moeten komen. Het aanbod van goede speurders is beperkt.

Ook in de misdaadbestrijding is het eeuwig schuiven met schaarste – terwijl drugskartels honderden miljoenen, zo niet miljarden binnenharken.

Ondertussen draait de wereld door, is in juni in Brabant een luguber martelcomplex ontmanteld en vliegen aanklagers en advocaten elkaar en de rechters in de haren in het grote liquidatieproces Marengo tegen Ridouan Taghi en diens zestien medeverdachten.

De saamhorigheid waarin de verschillende togadragers elkaar na de moord op Wiersum letterlijk of figuurlijk vasthielden is alweer vervlogen. Onder de enorme druk blijven de emoties oplopen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden