PlusInterview

Ziekenhuizen vrezen zorginfarct: ‘We staan met onze rug tegen de muur’

Het is niet mogelijk om de reguliere zorg en de zorg voor coronapatiënten allebei volledig overeind te houden, stelt hoogleraar ouderenzorg, adviseur van het kabinet en verpleegkundige Bianca Buurman. “Komende vier weken gaan nog minimaal twee keer zo veel coronapatiënten in het ziekenhuis komen. We hebben de mensen niet.”

Bianca Buurman, hoogleraar acute ouderenzorg aan het Amsterdam UMC, is sinds januari als chief nursing officer de belangrijkste adviseur van het kabinet als het om verpleegkunde gaat.Beeld Pim Ras

Nee, Bianca Buurman benijdt haar collega's in het ziekenhuis niet. “En dat is een understatement. Zij staan met hun rug tegen de muur. Het aantal besmettingen is uit de hand gelopen. We weten dat er komende vier weken nog minimaal twee keer zoveel coronapatiënten in het ziekenhuis gaan komen. De zorg voor hen is intensiever omdat je helemaal ingepakt staat, per patiënt zijn dus meer verpleegkundigen nodig. Tegelijkertijd willen burgers met andere ziekten ook geholpen worden. We hebben gewoonweg de mensen niet om dat te doen.”

Buurman werkte zeven jaar als verpleegkundige voordat ze het pad van de wetenschap koos, promoveerde en hoogleraar acute ouderenzorg werd aan het Amsterdam UMC. Sinds januari is ze als chief nursing officer de belangrijkste adviseur van het kabinet als het om verpleegkunde gaat, en is ze een aantal keer aangeschoven bij het OMT.

“Vóór de coronacrisis kampten we al met 40.000 moeilijk vervulbare vacatures voor verpleegkundigen en verzorgenden. En dan verwachten we nu dat de covidzorg en reguliere zorg allebei geleverd kunnen worden. Dat is niet reëel. We zien nu dat die intensieve covidzorg heel erg ten koste gaat van de reguliere zorg.’’

Kunnen alle coronapatiënten nog wel worden verpleegd?
“Dat wordt een grote uitdaging. We moeten onder ogen zien dat dit niet goed mogelijk is met de personeelstekorten die er zijn. Ik maak me grote zorgen over de komende weken. We hebben onvoldoende perspectief dat de besmettingscurve snel naar beneden zal gaan. Het ziekteverzuim in de zorg is erg groot. Er is weinig meer wat we nog van onze verpleegkundigen kunnen vragen. De sneltests moeten snel beschikbaar komen, zodat zorgpersoneel met klachten ’s ochtends meteen weet: moet ik naar huis of kan ik aan het werk?”

In sommige zorginstellingen is de situatie zo nijpend dat positief geteste medewerkers met milde klachten worden opgeroepen toch te komen werken. 
“Dat is echt geen optie, alleen al vanwege het risico dat je collega’s besmet. Vooral voor verpleeghuizen is de situatie complex. Zij kunnen geen zorg afschalen, zoals de ziekenhuizen, want mensen wónen in die huizen. Dat geldt ook voor de gehandicaptenzorg. Dan heb je noodmaatregelen nodig, zoals dat het leger wordt ingezet. Sommige instellingen vragen familie van bewoners om bij te springen, of vrijwilligers.”

Ziet u als chief nursing officer nog andere oplossingen?
“Veel quick fixes zijn er helaas niet. Veel verpleegkundigen werken al extra uren. Maar in de wijkverpleging heeft bijvoorbeeld lang niet iedereen een volledig contract. Mensen die dat willen, zouden extra uren moeten krijgen om na hun ronde door de wijk bijvoorbeeld de GGD’s te assisteren bij het bron- en contactonderzoek of coronapatiënten te verzorgen op een cohortafdeling of thuis, zodat zij eerder het ziekenhuis uit kunnen.
Daarnaast moeten we heel goed op zorgmedewerkers passen om te voorkomen dat zij uitvallen met een burn-out. Zorg dat ze écht vrij zijn om hun vrije dagen, zodat ze kunnen herstellen. Nu zitten zij vaak in appgroepen waar doorlopend gevraagd wordt of er iemand is die kan invallen omdat er weer iemand zich heeft ziekgemeld. Ze zijn continu in een verhoogde staat van paraatheid. Dat is niet gezond.”

 Tijdens de eerste golf sprongen veel oud-verpleegkundigen bij. De animo is nu minder? 
”Ja. Het grote verschil: toen stond iedereen te klappen voor de zorg, nu is er veel onbegrip en agressie. Familieleden die het niet pikken als patiënten moeten worden overgeplaatst. Als dat je beloning is… De coronacrisis heeft de beroepsgroep wel zichtbaarder gemaakt. Mensen hebben nu een veel beter beeld van wat een ambulance- of ic-verpleegkundige doet. Dat heeft een flinke aanzuigende werking gehad op het aantal nieuwe verpleegkundestudenten, dat is positief. Maar intussen zijn afgelopen zomer in de politiek amper stappen gezet. Er kwam geen salarisverhoging, er is niks gebeurd om de hoge werkdruk te verlichten. Waarom is de kennis en ervaring van verpleegkundigen en verzorgden niet ingezet om het beleid beter op orde te krijgen? Het gevoel is: er is geklapt, maar wat leverde het op?”

Beeld Pim Ras

Buurman bracht na de zomer aan het OMT een advies uit om een nieuwe ‘stille ramp’ in verpleeghuizen te voorkomen. Daar zijn tijdens de eerste golf ongeveer 2000 bewoners aan corona overleden; in april lag het dieptepunt op 85 sterfgevallen per dag. Buurman onderzocht de grote uitbraak in het Parkhuis in Dordrecht, waar in recordtijd 117 demente bewoners besmet raakten, van wie er 31 overleden. “We hebben bewoners preventief getest. Daaruit bleek dat 50 procent van de mensen die positief testten op dat moment geen klachten had zoals koorts, reuk- of smaakverlies. Daarom hebben we geadviseerd om, zodra er één besmetting is, veel meer te testen. Zo krijgt een verpleeghuis snel in beeld wie besmet is zodat je die bewoners kunt isoleren. Dat is nu het beleid. Net als ons advies om het personeel preventief mondmaskers te laten dragen als het aantal besmettingen in de omgeving toeneemt.”

Kampen verpleeghuizen nu met minder uitbraken dan tijdens de eerste golf?
“Dat monitoren we. Er lijken tot nu toe minder grote uitbraken dan in het voorjaar. Het verschil met toen is ook dat nu wel voldoende persoonlijke beschermingsmiddelen beschikbaar zijn. Medewerkers dragen nu mondmaskers om de kans te verkleinen dat zij het virus mee naar binnen nemen. En in tegenstelling tot het voorjaar wordt nu ook het personeel getest.”

Wat kunnen we van de huidige situatie leren?
“Hoe zorgen we dat we niet weer in zo’n zorginfarct komen? Een derde golf moeten we koste wat kost voorkomen. Ik ben bang dat anders veel verpleegkundigen uit het vak zullen stappen. De huidige situatie kan een opmaat zijn voor de toekomst. Door de vergrijzing zal de zorgvraag de komende tien jaar exponentieel toenemen. Volle ziekenhuizen, een tekort aan ambulances, een spoedeisende hulp die dicht moet: zulke situaties zullen we veel vaker gaan zien als we niet in staat zijn genoeg verpleegkundigen en verzorgenden te werven en te behouden.”

Hoeveel voller worden de ziekenhuizen nog?

In de Nederlandse ziekenhuizen liggen nu bijna 2400 coronapatiënten (waarvan 545 op de IC). Dat aantal groeit volgens de somberste prognoses nog fors door, tot mogelijk zelfs 4500 eind november (waarvan dan meer dan 1200 op de intensivecareafdelingen), zo meldde voorzitter Ernst Kuipers van het Landelijk Netwerk Acute Zorg gisteren in de Tweede Kamer. “We hebben de afslag nog niet genomen.”

Het RIVM hoopt en verwacht sneller een afvlakking te zien, maar dat zorgt pas later voor verlichting in de ziekenhuizen. Als de semilockdown het gewenste effect heeft piekt de bedbezetting eerder en daalt het aantal dagelijkse nieuwe patiënten sneller. Maar als Kuipers gelijk krijgt,  wordt het alarmfase één in de hospitalen, zegt IC-voorzitter Diederik Gommers: “Dan kom je echt in de knel, ontstaat er wel paniek hier in de ziekenhuizen. Na de eerste golf hadden we het plan om de reguliere zorg zo veel mogelijk overeind te houden, maar als dit zo doorgaat moeten we de normale zorg heftiger afschalen dan in het voorjaar. Daarbij komt dat veel verpleegkundigen nu zelf met klachten thuis zitten.”

Als de optimistische verwachtingen van het RIVM wel uitkomen en de komende veertien dagen de patiëntenpiek al wordt bereik, scheelt dat wel, zegt Gommers: “Dan blijven we binnen onze limieten, maar anders kom je dichtbij zwarte scenario’s, dat willen we niet.”

Gisteren nam het aantal besmettingen met 8123 toe, fors minder dan de dagen ervoor, toen het aantal steeds met meer dan 10.000 groeide. Maar conclusies trekken is onmogelijk: de dataset was door een ict-probleem ‘incompleet’, onduidelijk is dus hoe groot het werkelijke aantal gisteren was.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden