Ziekenhuizen: ‘Rekensom over extra borstkankerdoden leidt tot onnodige paniek’

De berekening van het Alexander Monro Ziekenhuis dat de tijdelijke stopzetting van de borstkankerscreening de komende jaren zal leiden tot vijfhonderd extra doden ‘klopt niet en leidt tot onnodige paniek’. 

Een mammografie.Beeld ANP XTRA

Die kritiek uiten verschillende ziekenhuizen. Het bevolkingsonderzoek naar borstkanker heeft drie maanden stilgelegen als gevolg van de coronacrisis. Maandag meldde bestuurder Marjolein de Jong van het Alexander Monro Ziekenhuis in Bilthoven dat de opgelopen achterstanden op termijn zullen leiden tot meer dan vijfhonderd extra doden. Ook gaat het ziekenhuis in zijn berekening ervan uit dat de onderzoekscapaciteit ook de rest van het jaar maar vijftig procent blijft, waardoor bij een deel van de vrouwen de ziekte in een later stadium wordt ontdekt.

Het RIVM erkende dat de tijdelijke stopzetting van het bevolkingsonderzoek extra mensenlevens kan kosten. “Maar je kunt niet zomaar een getal op een bierviltje schrijven,” zei Nynke van der Veen, waarnemend hoofd bij het Centrum voor Bevolkingsonderzoek van het RIVM. “Er zijn nog te veel onzekerheden. Misschien kunnen we over een paar maanden alweer meer uitnodigingen de deur uitdoen.”

Onnodig bang

Volgens borstkankerchirurg Yvonne van Riet van het Catharina Ziekenhuis in Eindhoven zijn vrouwen die nog wachten op hun uitnodiging voor de borstkankerscreening nu onnodig bang gemaakt. “Je kunt aan bevolkingsonderzoek niet rechtstreeks sterftecijfers koppelen. Zo’n onderzoek draait vooral om vroege detectie van tumoren die je nog niet kunt voelen. Het voorkomt geen ziektegevallen. Natuurlijk kunnen zulke tumoren in drie maanden groeien, maar je kunt echt niet zeggen dat dat tot vijfhonderd extra doden zal leiden. Ik snap niet waarom er niet juist voor een positief signaal is gekozen; dat er weer meer mogelijk is.”

Het Alexander Monro Ziekenhuis maakte de inschatting op basis van bestaande informatie over de screening. Het RIVM communiceert al jaren dat het bevolkingsonderzoek naar borstkanker jaarlijks 800 tot 1000 sterfgevallen voorkomt. Ervan uitgaande dat een half miljoen vrouwen tot het einde van het jaar langer op hun screening moet wachten vanwege de coronacrisis, zou dat 500 levens kosten, redeneert het Bilthovense ziekenhuis.

Australische studie

“De berekening klopt gewoon niet. De sterftecijfers zijn zwaar overschat,” zegt ook Lenny Verkooijen, hoogleraar op het gebied van beeldgestuurde behandeling van kanker bij UMC Utrecht. “Het gaat hier niet om afstel van de screening, maar om uitstel. Een heel groot deel van de tumoren groeit zo langzaam dat het voor je prognose niet uitmaakt wanneer de screening een paar maanden later plaatsvindt.”

Ze verwijst naar een recente studie in Australië, die op een aanzienlijk lager sterftecijfer uitkwam, namelijk 25 extra borstkankerdoden na vijf jaar. Deze onderzoekers keken onder meer of de tumoren in de borst groeiden als vrouwen zes maanden langer op hun diagnose moesten wachten. “Zij schatten in dat slechts vijf procent van de zogenoemde stadium 1-tumoren doorgroeit naar een stadium 2. Dat betekent dat de tumor iets groter is geworden of naar de oksel is uitgezaaid, maar ook bij dit soort tumoren is de overleving goed.” De Australische studie is nog niet peer reviewed (door vakgenoten gecontroleerd), beseft Verkooijen. “Ook bij deze studie gaat het om aannames, maar hij is in elk geval een stuk beter onderbouwd.”

Kleedruimtes 

Volgende week gaat de borstkankerscreening weer gedeeltelijk van start. Voorlopig wordt slechts de helft van het aantal geplande vrouwen opgeroepen. Dit komt onder andere door de strikte veiligheidsmaatregelen die in de bekende mammografiebussen worden gevolgd. Zo zijn er minder kleedruimtes naast elkaar, moet er vaker worden schoongemaakt en worden de afspraken ruimer ingepland, zodat er minder contactmomenten zijn.

De Eindhovense borstkankerchirurg Van Riet benadrukt dat mensen met klachten uiteraard niet hoeven te wachten op het bevolkingsonderzoek. “Met een doorverwijzing van de huisarts heb je bij ons binnen 24 uur een afspraak voor een mammografie.” Het Catharina Ziekenhuis beschikt sinds kort over een tweede mammograaf en heeft daarmee zijn onderzoekscapaciteit verdubbeld. Van Riet: “Wij kunnen moeiteloos een inhaalslag maken.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden