Plus

Zeven vragen over de deltavariant: besmettelijker, maar ook gevaarlijker?

Nederland stevende af op een zomer waarin het coronavirus een smeulend vuurtje leek. Nu vechten we weer tegen een uitslaande brand. Is die nog te blussen, of woekert de besmettelijkere deltavariant vanaf nu voort? Werken onze vaccins er wel tegen? De vragen en antwoorden op een rij.

De opening van nachtclubs en festivals viel precies samen met de opmars van de deltavariant. Beeld ANP
De opening van nachtclubs en festivals viel precies samen met de opmars van de deltavariant.Beeld ANP

1. Waardoor is de opleving van het virus veroorzaakt? Feestende jongeren of toch de deltavariant?
Nét toen we dachten dat de coronapandemie het einde naderde, explodeerde het aantal besmettingen. Een vertienvoudiging in een week tijd: dat was in geen enkel model voorspeld. Onbedoeld creëerde het kabinet met de versoepelingen van 26 juni de perfecte storm waarin het virus kon oplaaien.

“Stel: er gaat een zeer besmettelijk virus rond, en je hebt een grote groep jongeren die daar nog niet tegen is gevaccineerd,” zegt epidemioloog Frits Rosendaal (LUMC). “Zet je die dan bij elkaar in kleine ruimtes? Dat is natuurlijk oliedom.” De opening van nachtclubs en festivals viel precies samen met de opmars van de veel besmettelijkere deltavariant van het coronavirus: sinds 1 juli is die in Nederland dominant. Op dit moment veroorzaakt ‘B.1.617.2' volgens het RIVM twee derde van alle besmettingen.

2. Waardoor is de deltavariant zoveel besmettelijker?
Mensen die besmet zijn met de deltavariant hebben ongeveer duizend keer zoveel virusdeeltjes in hun keel en neus dan mensen die besmet waren met het oorspronkelijke Sars-CoV-2-virus, ontdekten Chinese onderzoekers. Dat maakt de in India ontstane deltavariant 51 procent besmettelijker dan de (Britse) alfavariant, die volgens het RIVM al 40 procent besmettelijker was dan het oorspronkelijk coronavirus uit Wuhan.

Uit een aantal laboratoriumstudies blijkt dat de deltavariant beter bindt aan longcellen van mensen, verklaart viroloog Marion Koopmans (Erasmus MC). “Daarin kunnen ze, buiten bereik van antistoffen, van cel tot cel verspreiden. Ook is aangetoond dat het virus minder goed geremd wordt door neutraliserende antistoffen.” Zo kan de deltavariant zich ook verspreiden via mensen die al gedeeltelijk immuun zijn.

De nieuwe virusvariant weet zich in ons lichaam beter te vermenigvuldigen doordat er bij de besmetting dus meer virusdeeltjes tegelijkertijd de cellen van de long binnendringen. Als die zich allemaal vermenigvuldigen krijg je veel virusdeeltjes in je keel en neus, verklaart moleculair viroloog Marjolein Kikkert (LUMC). “Als je bij een nies of hoest maar vijf virusdeeltjes uitscheidt, is de kans dat je iemand anders besmet kleiner dan wanneer daar duizend virusdeeltjes bij vrijkomen. Hoe meer virusdeeltjes, hoe besmettelijker je bent.”

Tekst gaat verder onder de foto.

Epidemioloog Frits Rosendaal: “Stel: er gaat een zeer besmettelijk virus rond, en je hebt een grote groep jongeren die daar nog niet tegen is gevaccineerd. Zet je die dan bij elkaar in kleine ruimtes? Dat is natuurlijk oliedom.” Beeld ANP
Epidemioloog Frits Rosendaal: “Stel: er gaat een zeer besmettelijk virus rond, en je hebt een grote groep jongeren die daar nog niet tegen is gevaccineerd. Zet je die dan bij elkaar in kleine ruimtes? Dat is natuurlijk oliedom.”Beeld ANP

3. Is de deltavariant ook gevaarlijker?
Dat zou je misschien denken, na de dramatische beelden uit India van uitpuilende ziekenhuizen en lichamen van coronaslachtoffers op brandstapels. Maar tot nu toe is niet overtuigend gebleken dat de deltavariant mensen zieker maakt of sneller doodt. Net zo min als de alfavariant dat deed. “Verschillende studies spreken elkaar tegen,” zegt Koopmans. “In ieder geval ga ik ervan uit dat de ernst niet minder is.’’

De chaos in India was mede het gevolg van het feit dat nog maar weinig mensen gevaccineerd waren, zegt Rosendaal. “India is een heel vol en arm land. Anderhalve meter afstand is daar niet aan de orde, er is een tekort aan beademingsapparaten. Vergeet niet dat we anderhalf jaar geleden ook in het Italiaanse Bergamo beelden zagen van opgestapelde doodskisten. Toen hadden we te maken met een virusvariant waarvan we nu met enige nostalgie op terugkijken hoe aardig die was. Als heel veel mensen ziek worden, gaan er ook relatief veel mensen dood.”

4. Klopt het dat onze vaccins minder goed werken tegen de deltavariant?
Ja, er zijn inderdaad aanwijzingen dat onze vaccins minder goed beschermen tegen infectie met de deltavariant. “We weten in elk geval dat één vaccinatie niet voldoende is om besmetting te voorkomen,” zegt Susan van den Hof, hoofd van het Centrum voor Epidemiologie en Surveillance van Infectieziekten van het RIVM. “En ook mensen die volledig zijn gevaccineerd, kunnen nog steeds door de deltavariant worden besmet. Wel bieden de vaccins ook bij de deltavariant goede bescherming tegen ernstige ziekte.”

De lichte stijging van het aantal ziekenhuisopnames wordt veroorzaakt door mensen die met immuunproblemen kampen of niet (volledig) zijn gevaccineerd. Dat is ook het beeld in Engeland, waar de deltavariant al een aantal weken eerder dominant werd. Daar belandden aanzienlijk minder besmette mensen in het ziekenhuis dan tijdens de eerdere coronagolven.

5. Is het dan niet slim om mensen sneller hun tweede prik te geven?
Ja. Het Outbreak Management Team (OMT) adviseerde het kabinet vrijdag het interval tussen de eerste en tweede prik te verkorten. De GGD geeft de tweede dosis Moderna nu bijvoorbeeld pas na zes weken, terwijl die volgens de bijsluiter al na vier weken dient te worden gegeven. De termijn tussen de twee doses Pfizer is begin dit jaar opgerekt van drie naar zes weken. Daar is destijds voor gekozen uit schaarste: doel was om zo snel mogelijk zoveel mogelijk mensen ten minste deels te beschermen.

Nu er genoeg vaccins op voorraad zijn, moet dat dus sneller. Daar is nóg een reden voor: het grote aantal half gevaccineerde mensen is voor een muterend virus luilekkerland. Viroloog Kikkert: “Ook in gedeeltelijk immune mensen kan het virus zich vermenigvuldigen. Tijdens het vermenigvuldigen ontstaan foutjes in de genetische code, zogenaamde mutaties, die kunnen leiden tot veranderde eigenschappen. Een virus met een mutatie die de gedeeltelijke immuniteit omzeilt en onder die omstandigheden beter vermenigvuldigt, is dan in het voordeel. We stimuleren het virus zo dus in feite om een variant te ontwikkelen die beter bestand is tegen onze vaccins. Het resultaat zie je al een beetje bij de deltavariant.”

Veel Nederlanders willen zelf ook graag eerder hun tweede prik, al dan niet om een vaccinatiebewijs te bemachtigen voor hun vakantie. Maar dat is nu nog niet mogelijk. De GGD is nog bezig ‘de systemen aan te passen’. Dat duurt naar verwachting zeker tot na het weekend.

Met het sluiten van nachthoreca en het afblazen van festivals zijn de grote brandhaarden in elk geval geblust. Beeld ANP
Met het sluiten van nachthoreca en het afblazen van festivals zijn de grote brandhaarden in elk geval geblust.Beeld ANP

6. Met de Britse, Braziliaanse en Zuid-Afrikaanse variant viel het uiteindelijk mee. Wat kunnen we nog verwachten?
Dat is de grote vraag. Nieuwe varianten ontstaan zo lang een virus blijft rondgaan. Om geen landen voor het hoofd te stoten, worden ze tegenwoordig overigens vernoemd naar letters in het Griekse alfabet. Zo zijn inmiddels de etavariant (in meerdere landen), iota- (Verenigde Staten), kappa- (India) en lambdavariant (Peru) opgedoken. De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) houdt de mutaties van het coronavirus nauwlettend in de gaten, met behulp van het Erasmus MC. “We zijn beducht op varianten die verder ontsnappen aan de immuniteit. Daar is nu nog geen signaal van,” zegt Koopmans, die bij dit onderzoek betrokken is.

Virussen worden na verloop van tijd vaak besmettelijker, maar minder ziekmakend of dodelijk. Dat geeft ze namelijk een evolutionair voordeel. “Als een virus mensen heel ziek maakt, gaan ze in bed liggen of dood. Die variant heeft dus een nadeel qua verspreiding,” verklaart Kikkert. “Dat zie je met ebola. Een heel eng virus, maar het zal nooit ver verspreid worden. Besmette mensen zijn direct zo ziek dat ze niet in het vliegtuig stappen. Als een virus mensen minder ziek maakt, blijven besmette mensen rondlopen, waardoor het virus zich sneller kan verspreiden.”

Waarschijnlijk is de aanvankelijk zeer dodelijke Spaanse griep bijvoorbeeld op die manier uitgedoofd. Of dat ook voor Sars-CoV-2 gaat gelden, moet volgens Koopmans nog blijken. Zij hamert – net als de WHO – op het belang van vaccinatie van de héle wereldbevolking, om de kans te verkleinen dat elders toch gevaarlijkere varianten ontstaan.

7. Zijn de teruggedraaide versoepelingen genoeg om de deltavariant onder controle te krijgen?
Met het sluiten van nachthoreca en het afblazen van festivals zijn de grote brandhaarden in elk geval geblust. Uit bron- en contactonderzoek is inmiddels duidelijk dat daar afgelopen weken veruit de meeste besmettingen zijn opgelopen. Vooral twintigers raakten besmet.

Of het opgevlamde virus daarmee onder controle is, moet volgens de experts de komende dagen blijken. Nadat de besmettingen eerder deze week weer wat af leken te nemen, werden woensdag toch ineens weer meer dan 10.000 besmettingen geregistreerd. De speelruimte is dus klein.

En hoewel inmiddels meer dan 18 miljoen vaccins zijn gezet, is nog niet de helft van de 18-plussers volledig ingeënt. Zo’n drie miljoen volwassenen lopen momenteel nog risico ernstig ziek te worden omdat ze niet zijn gevaccineerd of een verminderde afweer hebben, meldde demissionair premier Mark Rutte vrijdag. Het RIVM houdt er rekening mee dat in het slechtste geval binnenkort weer 600 coronapatiënten op de ic liggen (nu zijn dat er 75).

Tot groepsimmuniteit is bereikt, is ons gedrag volgens het RIVM bepalend om de woekerende deltavariant onder controle te krijgen. “Veel hangt af van of besmette mensen zich aan de maatregelen houden,” zegt Van den Hof. “Daarom roepen we iedereen die afgelopen weken risicovolle contacten heeft gehad op om zich extra goed aan de basismaatregelen te houden. Was je vrijdag in de kroeg, ga dan nu niet knuffelen met opa of oma. En houd ook in de supermarkt afstand, want je kent de vaccinatiestatus van mensen niet.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden