PlusUitleg

Zeven vragen over coronatests in Nederland

Beeld ANP

De baas van de Wereldgezondheidsorganisatie roept het al weken: ‘Testen, testen, testen’. Nederland bleef opmerkelijk genoeg achter. Het leidde tot kritiek. Nu wordt de testcapaciteit opgevoerd.

1. Waarom test Nederland minder dan andere landen?

Dat vraagt de baas van de World Health Organisation Tedros Ghebreyesus zich ook al weken af. Op 16 maart riep hij al op tot ‘testen, testen, testen’. Maar het aantal tests per inwoner bleef in Nederland lange tijd achter bij anderen landen, zoals Duitsland, Italië en Zuid-Korea, blijkt uit een wereldwijde vergelijking van Our World in Data. Nederland heeft ruim 90.000 tests uitgevoerd. Bijna 20.000 patiënten zijn positief getest, blijkt uit de virologische dagstaten van het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM). Ter vergelijking: Duitsland had eind maart al ruim 900.000 tests uitgevoerd. 

“Duitsland test per inwoner twee tot drie keer zoveel als Nederland,” rekent  Loes Hartman van het RIVM voor. Volgens het kabinet en RIVM kon niet meer worden getest vanwege tekorten. “Er is een schaarste aan testen. Niet alleen in Nederland, maar in de hele westerse wereld,” aldus RIVM-directeur Jaap van Dissel in de Tweede Kamer. “Alles hangt af van de aanwezigheid van testmateriaal. Een groot deel is in een vroege fase opgekocht door bijvoorbeeld Singapore, waardoor er nu tekorten zijn.”

2. Gaat Nederland nu meer testen?

De capaciteit lag in het begin op zo’n tweeduizend tests per dag. Recent hebben GGD’s en ziekenhuizen dat opgeschroefd naar zo’n vierduizend. Noodgedwongen testte Nederland een tijd lang alleen ernstig zieke en kwetsbare patiënten. Ook steeds meer zorgpersoneel kan zich laten testen als dat ‘voor de continuïteit van de zorg noodzakelijk is’. Onder leiding van Feike Sijbesma, speciaal gezant voor de strijd tegen corona en oud-topman van DSM, wordt het aantal tests de komende tijd verder opgevoerd. “Van 30 diagnostische laboratoria schalen we op naar 40 à 45, zodat wij per dag naar 17.500 en misschien nog wel meer tests kunnen doen.” 

Toch is de beroepsvereniging Verpleegkundigen & Verzorgenden Nederland (V&VN) naar eigen zeggen ‘overspoeld’ met meldingen van zorgpersoneel dat getest wil worden, maar geen test krijgt. “We krijgen bijvoorbeeld klachten van een verpleegkundige die in de wijk werkt zonder spatbrillen of mondmaskers, naar binnen gaat bij een patiënt met klachten, waarna geen test is verstrekt,” licht V&VN-woordvoerder Jacek Magala toe. 

“Pas toen drie collega’s ziek thuis zaten is er één getest die corona bleek te hebben. Daardoor zijn meer cliënten besmet dan nodig,” aldus Magala. Om dat te voorkomen is het extra belangrijk dat het aantal tests wordt opgeschroefd. Vanaf half april moeten er 17.500 tests per dag worden gedaan. Als het nodig is kunnen laboratoria volgens Sijbesma en minister Hugo de Jonge (Volksgezondheid) in het uiterste geval 29.000 tests per dag aan.

3. Hoe werkt het testen?

Er zijn twee soorten testen. Met de een is vast te stellen of iemand het virus onder de leden heeft en met de ander of iemand besmet is geweest. “De eerste noem je ook wel moleculaire, pcr-test, virustest of keelneustest. Je haalt daarbij een stukje slijm uit de keel of neus en dan testen we op moleculair niveau of u het virus heeft,” legt Sijbesma uit. Daarvoor zijn nu coronateststraten ingericht. Volgens Jako Burgers, woordvoerder van het Nederlands Huisartsen Genootschap, kost deze test al gauw 120 euro. “Voor zo’n virustest moet je verschillende stappen doorlopen, daar zit ook personeelstijd bij.”

Dan is er ook een bloedtest, vervolgt Sijbesma. “Daarbij nemen we bloed af en kijken we of u antilichamen heeft om te kijken of iemand immuun is. Als je antilichamen hebt, moet vervolgens nog bewezen worden welke concentratie je in je bloed hebt en voor hoe lang je immuun bent.” 

Mensen die een bloedtest achter de rug hebben, krijgen niet hun persoonlijke uitslag, verklaart hoogleraar en arts-microbioloog Hans Zaaijer van bloedbank Sanquin. “Het gaat hier om de vraag of Nederland groepsimmuniteit bereikt en niet of een individuele donor antistoffen tegen corona heeft aangemaakt.’’ Daarvoor is de bloedtest nog niet betrouwbaar genoeg.

4. Hoe komen we aan die tests?

Nederland is voor de keelneustest grotendeels afhankelijk van één fabrikant, Roche Diagnostics. “De Nederlandse testlaboratoria draaien grotendeels op machines van fabrikant Roche,” aldus de woordvoerder van het RIVM. “Los daarvan is wereldwijd de vraag naar testmateriaal groot. Ook andere leveranciers kunnen niet aan de vraag voldoen.” De vraag bij leveranciers is volgens coronagezant Sijbesma ‘tien tot twintig keer meer dan normaal’. “We zijn met alle bekende leveranciers in gesprek en proberen testen te krijgen. Mocht dat niet lukken dan kunnen we eventueel zelf testen maken.’’

De bloedtest kan het RIVM wél zelf uitvoeren: er zijn al duizenden mensen gevraagd om een vingerprikje bloed. Gelijktijdig doen de Nederlandse bloedbanken van Sanquin onderzoek naar in hoeverre Nederlanders antistoffen hebben aangemaakt tegen het coronavirus.

5. Wanneer kan iedereen zich laten testen?

Nederland is nog niet zover dat iedereen zich kan laten testen. “We doen nu echt eerst de zorgmedewerkers,” betoogde Hugo de Jonge eerder deze week. Maar volgens Sijbesma ‘bereiden we ons voor op een zogeheten unlockscenario, waarbij je mensen die weer aan het werk gaan ook bij milde klachten kunt gaan testen’. 

Daarvoor moet het testen volgens het kabinet worden gecombineerd met apps, die via bluetooth in de gaten houden of je bij een besmette persoon in de buurt bent geweest. “Via bluetooth kun je daarbij in de gaten houden of je met iemand in contact bent gekomen,” aldus Sijbesma. “Al die mensen zou je kunnen testen of alert kunnen maken op symptomen.”

6. Kun je een betrouwbare zelftest kopen?

Voorlopig zijn in Nederland nog geen betrouwbare zelftests te koop. “Zelftesten kunnen een foutief resultaat opleveren, positief of negatief,” meldt de Inspectie voor de Gezondheidszorg (IGJ). Volgens arts-microbioloog Marc Bonten van het UMC Utrecht is er momenteel ‘een wildgroei van aanbieders van testen’. De taskforce diagnostiek, waar het RIVM, VWS en inkopers van ziekenhuizen en de farmaceutische industrie in zitten, doet hier onderzoek naar. 

Sijbesma stelt dat zelftests nu ‘een nauwkeurigheid tussen 60 en 80 procent’ hebben en dat die ‘voordat we ze in Nederland gaan gebruiken eerst moeten worden goedgekeurd door het RIVM’. Minister De Jonge van Volksgezondheid wijst op de de risico’s: “Vals positief is best griezelig, want dan lijk je immuun te zijn, maar dat is dan niet zo.”

7. Kunnen tests het ook mis hebben?

“Als je geen symptomen hebt en een negatieve testuitslag hebt, hoeft dat niet te betekenen dat je het virus ook echt niet hebt,” licht Friedrich de betrouwbaarheid van de keelneustest toe. “Alleen als je een positieve test hebt, staat wel voor ongeveer 100 procent vast dat je het ook echt hebt.” Ook een bloedtest kan corona missen als die te vroeg wordt uitgevoerd, op het moment dat het lichaam nog geen antistoffen heeft aangemaakt. 

Bovendien is het niet eenvoudig om een betrouwbare test te maken. De taskforce diagnostiek moet voorkomen dat Nederland net als Spanje een blunder begaat. De Spanjaarden kochten 640.000 sneltests van Chinezen die een sensitiviteit van slechts 30 procent bleken te hebben. Van de honderd geïnfecteerden zullen er dan zo’n zeventig de verkeerde uitslag krijgen. Daarmee raak je alleen maar verder van huis. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden