Op het Bijlmerplein stak Xenos zich in het nieuw.

Xenos blijft toch op eigen benen staan

Op het Bijlmerplein stak Xenos zich in het nieuw. Beeld Jakob van Vliet

Ze waren boezemvrienden binnen het grootste winkelconcern van ons land. Het raakte uit en na een miraculeuze wederopstanding bindt Xenos de strijd aan met de voormalige zusterketens Big Bazar en Blokker.

De feestelijke ballonnenboog, dit voorjaar bij drie verschillende Xenosvestigingen in Amsterdam, was het waard. De winkels die op het punt stonden te verdwijnen, werden heropend na een grondige verbouwing.

En dat terwijl nog geen jaar eerder het doek voor de knalgele kampioen van de rotanmanden, sesamcrackers en huishoudprullaria leek te vallen. Als weeskind uit het wankelende Blokkerimperium was Xenos in handen gevallen van Albert ‘Ab’ Blokker die al eerder Casa, 500 huishoudwinkels in 13 landen, had overgenomen.

Van de 170 Xenosvestigingen zouden er 110 de Nederlandse springplank worden voor Casa: in 2018 moesten vijftig winkels zijn omgebouwd, ‘voor de zomer van 2019’ de rest. Xenos zou met de resterende zestig zaken doorgaan totdat er een besluit over de keten zou vallen.

Nu blijkt de Casa-expansie gestokt. Xenos bevestigt dat besloten is de keten zelfstandig te laten voortbestaan met circa 150 vestigingen. Ook het hoofdkantoor en distributiecentrum in Waalwijk, waar 180 banen zouden verdwijnen, blijven open.

Inmiddels zijn tientallen Xenoszaken in het hele land alsnog opgekalefaterd. Ook zijn er nieuwe vestigingen bijgekomen, zoals op het Amsterdamse Plein ‘40-’45.

Ombouwkosten

Casa, met nu 36 Nederlandse winkels, zal op eigen kracht zijn Nederlandse expansie voortzetten. De eigenaar blijft de familie Blokker, maar verder is er geen enkele samenwerking met Xenos.

De reden van de omslag is onduidelijk. Winkeldeskundige Paul Moers denkt dat het te veel geld kostte om oude filialen om te bouwen tot Casa-zaken. “Daar hebben ze zich eerder bij Blokker ook op verkeken.”

De keuze om met beide formules door te gaan, vindt hij onbegrijpelijk. “Bij die familie Blokker vraag ik me altijd af of ze in gisteren zijn blijven hangen. Twee formules in de lucht houden, pfff. Een goede generaal kiest de oorlog die hij kan winnen.”

Moers vermoedt dat Ab Blokker met de opfrisbeurt Xenos rijp maakt om alsnog te worden doorverkocht. “Ze vinden er altijd wel een koper voor, dat is met Intertoys ook gelukt.” Veel kans geeft hij de keten niet. “Xenos was tot een jaar of vijftien geleden een originele formule, maar die spullen krijg je inmiddels ook bij een Action of Big Bazar. Wat is nog de toegevoegde waarde?”

Koopjesdochter

Daar komt nog bij dat het voormalige Blokkerconcern, dat dit voorjaar met een flinke bruidsschat door de familie Blokker is overgedaan aan topman Michiel Witteveen en inmiddels is omgedoopt tot Mirage, ook niet stilzit. Mirage gaat de voorheen aan Xenos verwante koopjesdochter Big Bazar uitbreiden tot 170 vestigingen.

Dat leidt tot verwarrende situaties, zoals in het Amsterdamse winkelcentrum Oostpoort waar sinds vorig jaar een Casa is gevestigd in een voormalig pand van Xenos en afgelopen april 50 meter verderop een Xenos is neergestreken in de voormalige vestiging van Big Bazar. Moers: “Dat op zoveel borden tegelijk wordt gespeeld, is stupide.”

Cao-strijd in winkelstraat

Terwijl de leegstand in winkelstraten zichtbaar is en het aantal zaken afneemt, ziet de FNV haar dominante positie bij het afsluiten van cao’s afbrokkelen.

Voor de medewerkers lijkt het voortbestaan van Xenos goed nieuws, maar volgens de FNV betalen zij uiteindelijk de prijs. Vorige week meldde Xenos dat voor de 2000 personeelsleden een nieuwe cao ‘met de vakbonden’ was afgesproken. “Dat vond ik opvallend,” zegt bestuurder Nico Meijer van FNV Handel. “Met ons is nooit gepraat.” De bond kondigt juridische stappen aan als Xenos niet alsnog aan tafel gaat.

Xenos haakt aan bij de cao ­Retail Non-Food die vorig jaar door winkelbranchevereniging Inretail is afgesloten met CNV, De Unie en AVV. Die geldt al voor 170.000 werknemers in modewinkels en sportzaken. “Omdat die cao veel toeslagen afschaft en weinig loonsverhoging biedt, hebben wij hem afgewezen,” zegt Meijer.

Pulpcontracten

Directeur personeelszaken Dani Moedikdo Moeliono van Xenos speelt de bal terug: “FNV heeft ervoor gekozen om zich niet bij die cao aan te sluiten. Waarom zou ik dan met hen moeten praten? FNV houdt vast aan de oude cao die al zeven jaar stilstaat, zowel op het gebied van loon als van arbeidsvoorwaarden. Wij willen geen bedrijf zijn waar medewerkers onder een dode cao zuchten. Een cao die nog steeds nulurencontracten toestaat waarvan FNV terecht zegt dat het pulpcontracten zijn.”

De Inretail-cao heeft inmiddels een grote aantrekkingskracht op bedrijven. Dit voorjaar sloot Xenosconcurrent Dille & Kamille zich erbij aan. Onlangs kondigde websuper en FNV-doelwit Picnic aan hetzelfde te willen – wat op gespannen voet lijkt te staan met ‘non-food’. FNV staat buitenspel in de winkelstraat, waar alleen nog in de doe-het-zelfbranche wordt meegepraat. De Bijenkorf koos, buiten FNV om, voor een eigen cao.

“Er zijn nu twee cao’s voor winkels,” zegt bestuurder René Kooren van vakvereniging AVV (Alternatief voor vakbond). “De vraag is of dat in een branche met alle bedreigingen wenselijk is als het gaat om een gelijk speelveld waarbij winkeliers elkaar niet op arbeidsvoorwaarden beconcurreren.”

Volgens FNV-bestuurder Meijer is AVV een pseudovakbond die voor het overgrote deel wordt gefinancierd door bedrijven. “Als je als werkgever een cao wil, dan koop je die bij AVV.”

De in 2005 opgerichte vakvereniging werd vorig jaar voor 96 procent gefinancierd uit bijdragen van werkgevers. Bij andere bonden ligt dat tussen de 20 en 27 procent. AVV telt 1400 leden maar laat in tegenstelling tot andere bonden bij cao’s ook niet-leden meestemmen.

Kooren van AVV ziet in de aantijgingen het bewijs dat FNV zich bedreigd voelt. “Veel mensen voelen zich niet meer thuis bij een traditionele bond. Wij zijn wat sneller geneigd om met werkgevers te gaan praten. Dat is in ieders belang.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden