Interview

Wopke Hoekstra: ‘We hebben de koopkracht niet aan een touwtje’

Nederland moet eindelijk voelen dat het beter gaat, al laat minister Wopke Hoekstra de beloftes wijselijk achterwege. Voor de toekomst wil hij ‘tientallen miljarden’ investeren om de economie te versterken. Met geleend geld nog wel. ‘Ik erken, dat is voor een minister van Financiën best spannend.’

Wopke Hoekstra presenteert op Prinsjesdag het koffertje met de rijksbegroting en miljoenennota. Beeld ANP

In zijn tweede koffertje als minister van Financiën heeft Wopke Hoekstra goed nieuws voor werkende Nederlanders: die krijgen er in doorsnee 2,4 procent bij. De CDA-minister die kort na de zomer alarm sloeg over de positie van de middenklasse vindt het ‘goed verdedigbaar’ dat mensen met een baan er als groep het meest op vooruit gaan. “Hun inkomensgroei is de afgelopen tien jaar te vaak tegengevallen. Daar komt ook mijn pleidooi voor de middenklasse vandaan. De politiek heeft te lang, te makkelijk aangenomen dat als de economie groeide het ook hen beter zou gaan. Nou, we moeten er meer aan doen.”

Horen gepensioneerden ook tot die middenklasse?

“Die zitten er zeker bij.”

Hun koopkrachtwinst is echter de helft van wat werkenden erbij krijgen, 1,1 procent.

“Het goede nieuws is dat er voor alle groepen een plusje is. Maar als kabinet hebben we maar beperkt invloed op de economie: de olieprijs, de inflatie en de rente hebben we niet in de hand, net als het weer. Waar we wel invloed op hebben zijn de belastingen. En die dalen, voor werkenden net wat meer inderdaad.”

Tegelijkertijd dreigen er grote pensioenkortingen, tot wel 10 procent. Gaat dit kabinet dat meemaken?

“Wij realiseren ons terdege hoe belangrijk pensioenen zijn. Anders dan werkenden hebben gepensioneerden weinig alternatieven als hun inkomen plots tegenvalt. Zij kunnen niet meer gaan werken. Dat is ook de reden dat we met het pensioenakkoord naar een stabieler stelsel toe willen.”

En intussen hoopt en bidt u dat de dekkingsgraden verbeteren?

“Nee. Ik probeer nou juist uit te leggen dat wij de gepensioneerden op het netvlies hebben. Dat was ook de motivatie voor het pensioenakkoord. Daar gaan miljarden naartoe. Daarmee laten we zien dat pensioenen belangrijk voor ons zijn. Waar we kunnen helpen, helpen we. Minister Koolmees gaat in gesprek met de sector. Die discussie moet ik niet doorkruisen.”

Zzp’ers dan. Behoren die ook tot de middenklasse?

“Een deel zit daar zeker bij. En dan heb ik het niet over zelfstandigen die driedubbel modaal verdienen. Dan gaat het om meer kwetsbare zzp’ers, die matig verzekerd zijn en die weinig hebben om op terug te vallen als de pijplijn met opdrachten opdroogt.”

Waarom zit u hen in de portemonnee? Dit kabinet beperkt de zelfstandigenaftrek.

“Het goede nieuws is dat ook zzp’ers er onder de streep op vooruit gaan, onder meer door een hogere arbeidskorting. Maar we willen ook iets anders, namelijk dat vaste contracten weer de norm worden. We zijn doorgeschoten in fiscale ondersteuning van zelfstandigen. Het verschil aan belasting tussen een werknemer en een zzp’er is nu 7000 euro. Zou je dat verschil voor iedereen gelijk trekken, dan heb je het over 22 miljard euro.”

Vorig jaar was de boodschap dat 96 procent van de Nederlanders er op vooruit ging. Nu lijken de grote woorden achterwege te blijven.

“Ik heb die 96 procent wel genoemd maar nooit beloofd. We moeten eerlijk zijn: wij hebben de koopkracht niet aan een touwtje. Daar moet je dus geen belofte over doen.”

Hoe kunt u uitleggen dat u jaar op jaar miljarden overhoudt, terwijl gemeenten alarm slaan dat bibliotheken moeten bezuinigen?

“Wij zijn als kabinet op zoek naar balans. Eén: wij verhogen de uitgaven dermate fors dat de Raad van State en het Centraal Planbureau dat op het randje van verantwoord achten. Als het Rijk meer uitgeeft, profiteren gemeenten daarvan automatisch mee. Twee: wij doen aan extra lastenverlichting. Dat is ook belangrijk. Er komt drie miljard bij, dat is groot geld. En drie: de staatsschuld is de afgelopen jaren gelukkig gedaald, maar we zijn nog niet terug op het niveau van voor de crisis. De rente is laag, maar ook dit jaar betalen we nog altijd bijna vijf miljard aan rente. We zijn dus op zoek naar de balans tussen die drie dingen.”

Dat is een heel lang antwoord op een vrij simpele vraag: waarom moet de bieb inleveren als er zulke grote overschotten zijn?

“Ook de gemeenten profiteren van hogere uitgaven: als wij meer uitgeven, krijgen zij automatisch meer geld. Zo werkt de systematiek.”

Het probleem is juist dat het kabinet het geld niet uitgegeven krijgt. En daardoor krijgen gemeenten minder dan waar ze rekening mee houden.

“Dat is te kort door de bocht. Er zijn inderdaad schommelingen en daar zijn we met gemeenten over in gesprek. Maar nogmaals: gemeenten hebben onder dit kabinet fors meer te besteden gekregen doordat wij de uitgaven hebben verhoogd.”

Dit kabinet stimuleert de economie terwijl die nog groeit. Is dat verstandig?

“Nederland heeft een historie van procyclisch begrotingsbeleid...”

…en dus stapt u in dezelfde valkuil?

“Laat me nou even uitpraten. We zien de groei afzwakken. Volgend jaar is het groeicijfer veel lager dan vorig jaar. Er komen grote dingen op ons af, zoals de opkomst van artificial intelligence en de vergrijzing, waardoor het arbeidsaanbod afneemt. Dan is het verdedigbaar om te investeren in de structuur van de economie.”

Er zou een investeringsfonds komen met vele miljarden. In uw Miljoenennota staat echter dat u de ‘contouren onderzoekt’…

“U mag wel iets optimistischer zijn! Het ging eerst over de vraag óf er een fonds moet komen. Het goede nieuws is: dat komt er. Nu gaat het erom hóe. Let wel, geld lenen om te investeren is een zeer onorthodoxe stap. Wat mij betreft gaan we tientallen miljarden investeren. Maar wel op voorwaarde dat die de economie op lange termijn versterken. Het moet niet zijn van ‘geld zoekt project’. Dan ben ik niet thuis.”

Minister Wiebes vertelde ons dat u tijdens ‘haardvuursessies’ werd gewonnen voor dit plan. Door CDA en D66 werd die lezing fel ontkend.

“Laten we het erop houden dat er op Financiën al ruim een jaar wordt gewerkt aan het vraagstuk welke implicaties de lage rente heeft en wat dat zou kunnen betekenen. Verder juich ik toe dat het succes zoveel vaders heeft. Dat maakt de kans dat zo’n fonds er komt alleen maar groter.”

Er is vaker een toekomstfonds aangekondigd. Is dit niet vooral een pr-ding?

“Ik snap wat u bedoelt maar er zijn echt heel grote verschillen. Alleen al de omvang is anders. Dit gaat om tientallen miljarden. De lage rente biedt mogelijkheden die er eerder niet waren. Toen mijn voorganger Onno Ruding in de jaren tachtig hier zat waren de rentelasten drie keer zo hoog als nu, op een veel kleinere begroting. Als een kabinet destijds koos voor lastenverlichting, zoals wij nu doen, dan had de minister gelijk een heel groot probleem.”

Hoe gaat het verder?

“We hebben precies gedaan wat ik van plan was: het plan nu aankondigen en vervolgens uitwerken. We stellen strenge voorwaarden, want het grote gevaar is dat je een goed idee gaat bederven met een slechte uitvoering. Je moet dus de afgrendeling goed regelen. Ik erken, dat is voor een minister van Financiën best spannend. Je kunt ook zeggen: het kan mis gaan, dus laten we dit maar niet doen. Maar zo zit ik er niet in. Geen angsthazerij.”

Minister Wopke Hoekstra loopt samen met zijn vrouw richting het Binnenhof. Beeld ANP
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden