WNF: crisis in natuur door stikstof, aantal wilde dieren gehalveerd

Het gaat bijzonder slecht met de Nederlandse natuur. Sinds 1990 zijn de populaties wilde dieren in open natuurgebieden en op het boerenland vrijwel gehalveerd. Het overschot aan stikstof is de belangrijkste oorzaak.

De argusvlinder komt alleen nog voor bij dijken, bermen en akkerranden.Beeld Getty Images

In heidegebieden met een hoge stikstofneerslag is de omvang van populaties wilde dieren gedaald met gemiddeld 70 procent. Dat blijkt uit het vandaag gepresenteerde rapport Living Planet van het Wereld Natuur Fonds (WNF) in samenwerking met negen Nederlandse natuuronderzoeksorganisaties en het Centraal Bureau voor de Statistiek.

De achteruitgang is het grootst in heidegebieden op de hoge zandgronden in het zuiden en oosten van Nederland. Die houdt gelijke tred met de schaalvergroting en intensivering in de landbouw na de Tweede Wereldoorlog.

De veehouderij is er de belangrijkste bron van hoge stikstofconcentraties, waartegen kenmerkende plant- en diersoorten in die gebieden slecht ­bestand zijn. Een gevolg is dat heide wordt overwoekerd door snelgroeiende grassen die houden van stikstof, een belangrijke meststof. In gras is echter geen nectar te vinden, waardoor vlinders en andere insecten verdwijnen.

“Dit maakt onomstotelijk duidelijk dat de ­Nederlandse natuur in crisis verkeert en dat stikstof de belangrijkste veroorzaker is,” zegt ­directeur Kirsten Schuijt van het WNF.

Boerenorganisaties als Farmers Defence Force trokken cijfers daarover afgelopen maanden herhaaldelijk in twijfel. Zij verzetten zich tegen een inkrimping van de veestapel en andere maatregelen die de agrarische sector moet ­nemen om de stikstofcrisis te beteugelen. Het kabinet maakt morgen een nieuw pakket stikstofmaatregelen bekend.

Stil landschap

In agrarische gebieden zijn de populaties wilde dieren in twintig jaar gemiddeld gehalveerd, blijkt uit het rapport. Het gaat niet alleen om boerenlandvogels, zoals de veldleeuwerik, patrijs en kemphaan, maar ook om de af­name van het aantal vlinders. De onderzoekers noemen die ‘schrikbarend’. Doordat in de weilanden nauwelijks nog bloemen of kruiden te vinden zijn, zijn de vlinderpopulaties sinds 1990 met 60 procent geslonken.

In de bosgebieden waar de stikstofneerslag de afgelopen jaren daalde richting het niveau waarop die volgens wetenschappers de natuur geen schade berokkent, blijkt de omvang van dierenpopulaties met 24 procent te zijn gegroeid. Vogelsoorten als de bosuil, boomklever en glanskop leefden het meest op.

Beeld Laura van der Bijl

Zonder dat we het in de gaten hadden, is ons landschap monotoon en stil geworden, zegt WNF-directeur Schuijt. “Heide bloeit nog steeds prachtig paars en weilanden zijn groen, maar wie weet nog dat vroeger wolken vlinders op de heide te zien waren en je omringd werd door het geluid van vogels? En dat het boerenland een walhalla was voor weidevogels, bloemen en insecten?”

Beeld Laura van der Bijl

Tellingen

De nieuwste cijfers zijn des te schokkender omdat ook in de decennia vóór 1990 al veel natuur uit Nederland is verdwenen, zegt directeur Rob van Westrienen van SoortenNL, de koepel van natuuronderzoeksorganisaties die vrijwilligers op pad sturen om flora en fauna te tellen. “Voor we twintig jaar geleden begonnen met de gestandaardiseerde tellingen, zijn al grote klappen gevallen.”

“In de jaren tachtig begon ik als vogelaar in Zeeland. Toen was ik blij als ik een groep van dertig patrijzen zag. Oudere vogelaars zeiden: dat is niets, vroeger waren die groepen minstens dubbel zo groot. In mijn telgebied leefden destijds twaalf broedparen van de grauwe gors. Die is nu helemaal uit Nederland verdwenen.”

Ook vlinders hebben het zwaar in agrarische gebieden. Boerenland­vlinders als de argusvlinder en het geelsprietdikkopje, die vroeger veel voorkwamen, vinden in de uitgestrekte weilanden vol Engels raaigras geen bloemen en kruiden meer waaruit ze nectar kunnen snoepen. Ook mestinjectie, bestrijdingsmiddelen en verdroging doen de natuur geen goed.

De conclusies uit het rapport bieden natuur­organisaties nieuwe munitie tegen het radicale deel van de boerenlobby, die betwist dat de natuur achteruitgaat door stikstof uit de landbouw. De natuurorganisaties hopen echter op verzoening met de boeren. Schuijt: “We hebben elkaar nodig om tot een oplossing voor de stikstofcrisis te komen.”

De korhoen wordt ernstig bedreigd.Beeld Getty Images
De levendbarende hagedis verloor leefgebied op de heide.Beeld Getty Images/iStockphoto
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden