Wiebes erkent dat hij Kamer onjuist informeerde

VVD-politicus Eric Wiebes heeft als staatssecretaris van Financiën de Kamer verkeerd geïnformeerd. Dat heeft hij toegegeven aan de ondervragingscommissie die de toeslagenaffaire onderzoekt. ‘Ik had beter moeten opletten,’ stelt hij.

Eric Wiebes, staatssecretaris van Financien van 2014 tot 2017 wordt gehoord door de parlementaire enquetecommissie Kinderopvangtoeslag, tijdens de zesde dag van de hoorzittingen van de tijdelijke commissie.  Beeld ANP
Eric Wiebes, staatssecretaris van Financien van 2014 tot 2017 wordt gehoord door de parlementaire enquetecommissie Kinderopvangtoeslag, tijdens de zesde dag van de hoorzittingen van de tijdelijke commissie.Beeld ANP

Wiebes ontkende in september 2017 dat er ouders en kinderopvanginstellingen grote schade hadden geleden van het abrupt stopzetten en terugvorderen van kinderopvangtoeslag. “Daar is niets van gebleken,” antwoordde hij op vragen van CDA-Kamerlid Pieter Omtzigt. Achteraf bezien is dat een ‘verbijsterend antwoord’, zei Wiebes tegen de commissie. “Ik had dit antwoord nooit mogen doorlaten.”

SP-Kamerlid Renske Leijten toonde in haar ondervraging van Wiebes weinig begrip voor de verklaring. Zij wijst erop dat de Belastingdienst op dat moment al een grote nederlaag bij de Raad van State had geleden en dat er ook al een vernietigend rapport van de Nationale Ombudsman lag over de benadeling van ouders die klanten waren bij het Eindhovense gastouderbureau Dadim. “Hoe kunt u zulke antwoorden dan laten passeren?” vroeg zij zich af.

Idioot

Volgens Wiebes waren de antwoorden aangeleverd door ambtenaren en was het besef wat er aan de hand was nog niet bij hem doorgedrongen. “Ik heb het echt te weinig bekeken en het is een idioot antwoord,” erkende hij.

Volgens hem is het moeilijk verantwoordelijkheid te dragen voor ‘dingen in het donker’. “Hier is zolang niet gezien wat er aan de hand was. Dit is op een kolossale manier misgegaan.” Toch was er volgens hem geen kwade opzet in het spel.

Wiebes zei eerder in zijn verhoor niets te hebben gemerkt van de ‘buikpijn’ die topambtenaren van Financiën vorige week nog zeiden te hebben gevoeld over de harde terugvordering van kinderopvangtoeslag. “Er was geen buikpijnnota of buikpijngesprek,’’ zei de VVD-bewindsman tegen de parlementaire ondervragingscommissie.

Te soft

Volgens Wiebes kan het best zijn dat er op Financiën door sommige mensen buikpijn werd gevoeld, maar die geluiden bereikten hem niet. Sterker nog: een nota die hij in 2014 van zijn ambtenaren ontving riep bij hem het tegenovergestelde beeld op. “Ik las het als: we zijn een beetje te soft.”

Voormalig directeur Belastingdienst Hans Blokpoel zei vorige week maandag nog dat hij meermaals ‘buikpijn’ had gevoeld over de ‘snoeiharde’ wet. Die maakte het mogelijk dat mensen die hun eigen bijdrage niet hadden betaald hun kinderopvangtoeslag volledig terug moesten betalen. Door deze ‘alles of niets’-benadering raakten duizenden gezinnen in grote financiële problemen. Volgens voormalig topambtenaren van Financiën werd er over aan de bel getrokken. Dat deze harde praktijk toch doorging was volgens hen te wijten aan het ministerie van Sociale Zaken, dat het beleid niet wilde veranderen.

Sociale bom

Wiebes zet de verwijten van voormalig kopstukken van de fiscus in een ander daglicht. Volgens hem is de belangrijkste vraag hoe het kan dat er zoveel mensen slachtoffer konden worden. “Ik wist niet dat dit de lont was die een zeer grote sociale bom tot ontploffing zou brengen,’’ zei hij tegen de commissie. Dat de Belastingdienst de rechtsbescherming van ouders ernstig heeft geschaad is volgens hem buiten zijn medeweten gebeurd.

Eerder vandaag getuigde Wiebes voorganger Frans Weekers voor de commissie. Hij zei dat hij toenmalig minister van Sociale Zaken Lodewijk Asscher er destijds op heeft aangesproken dat volledige terugvordering van kinderopvangtoeslagen heel hard kon uitpakken. Weekers gaf zijn collega een memo met het verzoek hiernaar te kijken, maar het beleid veranderde niet.

Weekers had aanvankelijk zelf met een ‘coulantere regeling’ willen komen, waarbij ouders door alsnog een eigen bijdrage te betalen hun toeslag mochten houden. Maar hij werd er later door ambtenaren van Financiën op gewezen dat hiervoor een wetswijziging nodig was. De verantwoordelijkheid daarvoor lag echter bij Sociale Zaken. Tijdens een kabinetsberaad wendde Weekers zich tot Asscher met het memo, maar na vier maanden kwam het antwoord dat Sociale Zaken de regeling niet ging aanpassen.

“Ik heb me erbij neergelegd,” zei Weekers over die repliek. “Je gaat als staatssecretaris niet over alles. Wat betreft toeslagen zat ik met handen en voeten gebonden aan het beleid van vakministers.”

Beroerd

Doordat de ‘alles-of-niets’-benadering in stand bleef, kwamen later duizenden ouders in grote problemen doordat hun kinderopvangtoeslag werd stopgezet en zij al ontvangen bedragen volledig terug moesten betalen. Dat dit kon ontaarden in een fraudejacht, is wel een ander verhaal, meent Weekers. “Als mensen onterecht als fraudeurs worden aangemerkt, kun je dat met geen enkele wetswijziging opvangen.”

Weekers zei het ‘moeilijk te verteren’ te vinden dat zoveel ouders ‘in de ellende zijn gestort’. Volgens hem stond de Belastingdienst er destijds ‘beroerd’ voor en was er sprake van een ‘houtje-touwtjesysteem’. Tegelijkertijd lag de nadruk destijds op het belang van fraudebestrijding, omdat er ‘gruwelijk veel bezuinigd’ moest worden: “Het was destijds zo dat elke cent die in verkeerde zakken terechtkwam als doodzonde werd gezien.”

Na zijn aftreden heeft Weekers nooit in het openbaar terug willen blikken op zijn tijd als staatssecretaris. Tot vanmorgen dus. “Het was bepaald niet het hoogtepunt van mijn carrière,“ zei hij. “Ik kijk er nu met meer voldoening op terug.”

Asscher miste signalen

Voormalig minister Lodewijk Asscher (Sociale Zaken) heeft signalen gemist dat de toeslagenregels hard konden uitpakken voor ouders die kinderopvangtoeslag ontvingen. “Ik heb niet doorgehad dat er zoveel onrecht en leed onder lag,” erkent hij. “Daar had ik wel achter kunnen komen als ik had doorgevraagd.”

Dat zegt Asscher tegen de commissie van Kamerleden die het schandaal met de kinderopvangtoeslag poogt te reconstrueren. Als minister was Asscher verantwoordelijk voor de regels rond de kinderopvangtoeslag. Uit documenten die de afgelopen tijd naar boven kwamen, bleek ook dat aan Asscher werd gevraagd of deze wet in stand moest worden gehouden. Net als voormalig staatssecretaris Eric Wiebes (Belastingdienst) zag Asscher daar geen roep in om de regels los te laten, maar juist om ze aan te scherpen.

“Wordt hiermee niet een route geopend waarmee mensen de wetgeving kunnen omzeilen, door mensen elkaar de eigen bijdrage te schenken?” vroeg Asscher, nu PvdA-leider, zich af over een notitie. Hij zag geen noodzaak om de regels aan te scherpen, dus bleven ze in stand. Dat geldt ook voor de regel die voorschrijft dat ouders die niet hun volledige eigen bijdrage hebben betaald, de volledige toeslag moesten terugbetalen. Het terug te betalen bedrag was veel hoger dan de bijdrage.

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden