PlusReportage

Werkt het verbod op cannabisverkoop in andere steden? ‘Straatdealers waren het ergst’

Burgemeester Femke Halsema wil dat er in Amsterdam een verbod komt op de verkoop van cannabis aan buitenlandse toeristen. In andere steden hebben ze hier al ervaring mee, met wisselend succes.

In Amsterdam zijn nu 166 coffeeshops. Als er niet meer aan buitenlandse toeristen wordt verkocht, zouden 70 zaken volstaan.  Beeld Getty Images
In Amsterdam zijn nu 166 coffeeshops. Als er niet meer aan buitenlandse toeristen wordt verkocht, zouden 70 zaken volstaan.Beeld Getty Images

Vijftig meter voorbij coffeeshop Purple Rain aan de Willemstraat in Breda stopt een Belgische auto op een parkeerplek voor laden/lossen. Meteen komt er een jongen aanrennen – sneakers, capuchontrui – die op een bankje verderop zat te wachten. Het raam aan de passagierskant gaat open, de jongen buigt zich voorover en neemt een bestelling aan en rent naar de coffeeshop. Even later komt hij weer naar buiten en stapt in de auto, waarna die wegrijdt.

Wijkraadvoorzitter Alain Mathieu, die al jaren vecht tegen de overlast in zijn wijk, ziet de transactie in de Willemstraat hoofdschuddend aan. Breda mag dan een gemeente zijn waar toeristen geen cannabis mogen kopen, waterdicht is het systeem allerminst.

Het in 2013 ingevoerde ingezetenencriterium (ook wel: i-criterium) geeft gemeenten het recht de verkoop aan buitenlanders te blokkeren. Breda doet dat, net als andere gemeenten dicht bij de grens, zoals Maastricht, Sittard, Terneuzen en Goes. Maar er zijn talloze manieren waarop bezoekers uit andere landen toch aan hun trekken kunnen komen. Mathieu: “De coffeeshops zijn van goede wil, maar ik heb niet het idee dat buitenlandse bezoekers veel last hebben van dat verkoopverbod. Je ziet ze hier op straat regelmatig hun gang gaan.”

Toch gelooft Paul Depla, de burgemeester van Breda, in het nut ervan. De buurt van Mathieu ligt vlak naast het station, een halte van de internationale trein, waardoor er dagelijks veel buitenlandse reizigers in de stad te vinden zijn. Breda ligt bovendien pal aan de A16, waardoor de stad de eerste halte is voor veel Fransen en Belgen die willen scoren. Voor de invoering van het i-criterium bestond bijna de helft van de coffeeshopklanten in Breda uit buitenlanders. Nu is dat veel minder, de straathandel bedient volgens Depla een kleine groep.

“Je houdt het nooit helemaal tegen, net zo min als dat ik tegen kan houden dat er wel eens iemand door het rode stoplicht rijdt,” zegt Depla. “Ik ben een voorstander van het verbod, want drugstoerisme kost de samenleving veel meer dan het oplevert. Bovendien waren er voor het verkoopverbod ook al dealers; die verkopen harddrugs aan onze ‘eigen’ verslaafden, net als in Amsterdam.”

Straatdealers

Op een uurtje rijden, in Eindhoven, is de gemeente juist gestopt met de handhaving van het i-criterium. Vanwege de coronacrisis is coffeeshop Pink in het centrum alleen geopend voor afhalen. Het is rustig op straat, en dat is wel eens anders geweest. Toen het verkoopverbod in 2013 verplicht werd, ontstond er grote drukte rond Pink.

“Straatdealers, die waren echt het ergst,” zegt coffeeshophouder Lisa Lankes. Overdag hingen ze rond op een pleintje met zicht op de ingang van de shop, ’s avonds kwamen ze dichterbij staan in de lege portieken rondom de zaak. “Vooral als wij weer een toerist met een rolkoffer moesten teleurstellen, doken ze daarop af. Die stonden ze echt op te wachten.”

De portier van Pink, die nu vooral bezoekers wijst op de mondkapjesplicht, pakte weleens een dealer op bij wijze van burgerarrest, maar ze stonden volgens hem meestal binnen no time weer op straat. “Er werd wel gehandhaafd, maar die mannetjes hebben nauwelijks iets op zak. Na elke deal kwam er weer een auto met een nieuwe voorraad.”

De voortdurende overlast rond de Eindhovense coffeeshops was voor toenmalig burgemeester Rob van Gijzel reden om, als experiment, het i-criterium vanaf 2015 een poosje niet te handhaven. In 2019 werd die beslissing definitief gemaakt door zijn opvolger, burgemeester John Jorritsma. Volgens hem was de overlast van straatdealers ‘volledig verdwenen’ toen toeristen weer welkom waren in de coffeeshops.

Depla en Lankes zeggen allebei dat Eindhoven een ander soort buitenlandse bezoekers aantrekt dan Breda. In Eindhoven gaat het voornamelijk om reizigers die voor of na hun vlucht via Eindhoven Airport langskomen. Zij maken zo’n 10 procent van de klandizie uit, een beperkte groep.

‘Handhaving is essentieel’

In Breda was de stroom drugstoeristen groter en die toestroom zorgde voor overlast, meer dan de dealers nu. Uit onderzoek blijkt daar dat voor de invoering van het i-criterium twee derde van de omwonenden last had van een coffeeshop in de buurt; na invoering van het verkoopverbod aan buitenlanders had 70 procent géén last meer van de coffeeshop. Wel gaat de toename van het aantal klanten in de laatste jaren gepaard met een groeiend gevoel van onveiligheid.

Volgens Depla zorgt het weren van drugstoeristen en de afname van de bijbehorende overlast ervoor dat de samenleving meer waardering heeft voor coffeeshops. “Dat zeg ik ook altijd tegen de coffeeshophouders: hiermee groeit het draagvlak voor deze branche.”

Handhaving is hierbij essentieel. “Je gaat een tijdje door een dal, want de toeristen blijven komen en die weten nog niet dat ze geen wiet meer mogen kopen, waar straatdealers van profiteren,” zegt Depla. “Het is een kwestie van volhouden, en uitleggen in de landen van herkomst dat de regels veranderd zijn. Wíj deden dat in Antwerpen, Maastricht deed dat in Luik.”

Verplaatst naar online

Depla blijft intussen jagen op de straatdealers en is onlangs begonnen met het uitdelen van lasten onder dwangsom: de dreiging van een hoge gemeentelijke boete boven op strafrechtelijke vervolging. Mathieu beaamt dat het in zijn buurt nu beter toeven is dan vijf jaar geleden. “Ik weet niet of het hier beter wordt als toeristen weer welkom zijn in de coffeeshop,” zegt hij. Hij wijst erop dat steeds meer drugshandel, ook van softdrugs, verplaatst naar online. “Als ik hier de Telegram-app open, kan ik met een paar klikken alles kopen wat ik wil.”

Lankes was verbaasd dat burgemeester Halsema in Amsterdam toeristen uit de coffeeshops wil weren. Volgens haar is dat een stap terug. “Als er een groot vliegveld naast je stad ligt, blijven de toeristen komen en dat weten de dealers ook. Ik vraag me wel eens af of de bewoners van de Amsterdamse binnenstad zich realiseren wat de gevolgen zullen zijn.”

Depla daarentegen kan zich vinden in de wens van Halsema, maar stelt wel dat alleen de coffeeshopregels veranderen niet genoeg is. “Je moet de redenen wegnemen waarom deze categorie bezoekers naar Amsterdam wil komen. Ga aan de slag met het profiel van de stad. Dat betekent dat je ook iets moet met die rode ramen en Airbnb.”

Verschillen per stad

Amsterdam
870.000 inwoners
166 coffeeshops
Afstand tot de Belgische grens: 120 kilometer

Breda
184.000 inwoners
8 coffeeshops
Afstand tot de Belgische grens: 11 kilometer

Eindhoven
235.000 inwoners
12 coffeeshops
Afstand tot de Belgische grens: 25 kilometer

Halsema’s plannen voor Amsterdam

Burgemeester Femke Halsema wil, met steun van de politie en het openbaar ministerie, toeristen gaan weren uit de 166 Amsterdamse coffeeshops. Dat kan via het ingezetenencriterium, bestaande wetgeving die bepaalt dat alleen mensen die in Nederland wonen welkom zijn in coffeeshops.

Dit i-criterium werd in de hoofdstad juist niet gehandhaafd om de toeristische aantrekkingskracht van de stad niet te schaden.

Volgens Halsema is de cannabismarkt in Amsterdam – vanwege de vele toeristen goed voor een derde van de landelijke wietverkoop – oververhit en daardoor moeilijk te reguleren.

Uit onderzoek blijkt dat de stad zonder buitenlandse klanten genoeg heeft aan rond de 70 coffeeshops om aan de vraag te voldoen. Halsema hoopt ook dat jonge bezoekers uit omliggende landen Amsterdam links laten liggen als zij niet langer welkom zijn in de coffeeshops.

In ruil voor deze aanscherping van de regels mogen coffeeshops, als zij een gemeentelijk keurmerk verdienen, een grotere handelsvoorraad aanhouden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden