Plus Achtergrond

Weg met de Gouden Eeuw? ‘Veel mensen zullen hier heel boos over worden’

Het Amsterdam Museum gebruikt de term ‘Gouden Eeuw’ niet meer. Beeld Amsterdam Museum

Na de straatnaambordjes en de standbeelden moeten nu ook woorden wijken: het Amsterdam Museum doet de term Gouden Eeuw als te rooskleurig in de ban. ‘Hier gaan mensen boos over worden.’

Volgens het Amsterdam Museum dekt de term Gouden Eeuw niet de lading van de zeventiende eeuw. Hij zou eenzijdig zijn en routinematig worden gebruikt. Om te beginnen gaat het museum de titel van de permanente tentoonstelling Hollanders van de Gouden Eeuw in de Hermitage veranderen in Groepsportretten van de zeventiende eeuw.

“In de westerse geschiedschrijving neemt de Gouden Eeuw een belangrijke plek in die sterk is gekoppeld aan nationale trots,” zegt conservator Tom van der Molen. “Maar positieve associaties met termen als voorspoed, vrede, weelde en onschuld dekken de lading van de historische werkelijkheid in deze periode niet. De term negeert de vele negatieve kanten van de zeventiende eeuw als armoede, oorlog, dwangarbeid en mensenhandel.”

De term zou ook staan voor een geschiedschrijving vanuit het perspectief van de machthebbers. Verhalen van gewone mensen, vaak slachtoffers van de omstandigheden, komen daardoor in het gedrang. Door afstand te doen van de term Gouden Eeuw wil het museum ‘meerstemmig en inclusief’ worden. Een plek, aldus het museum, ‘die voor iedereen relevant is en waar alle mensen zich welkom voelen’.

Directeur Judikje Kiers: “Wij nemen belangrijke stappen in een lang proces. Maar we zijn er nog niet. Samen met mensen in de stad zullen we blijven werken om onderbelichte verhalen en perspectieven van onze gedeelde geschiedenis aan het licht te brengen.”

Mensen verleiden

De vraag is nu of het Amsterdam Museum daarmee niet het paard achter de wagen spant. “Gezien de samenstelling van de Amsterdamse bevolking is er best wat voor te zeggen om te kiezen voor een neutralere term voor de zeventiende eeuw, maar ik kan u voorspellen: veel mensen zullen hier heel boos over worden,” zegt Maarten Prak, hoogleraar economische en sociale geschiedenis aan de Universiteit Utrecht en deskundige op het gebied van de Gouden Eeuw. “Ze hebben het gevoel dat hun trots wordt afgepakt. Ook deze mensen zal het museum moeten bedienen. Ik ben benieuwd hoe ze dat gaan oplossen.”

De term Gouden Eeuw is een handige term om het ingewikkelde en lange verhaal van de zeventiende eeuw mee te vertellen, stelt Prak. “Een periode van voorspoed, waar natuurlijk ook een schaduwzijde aan zat: de slavernij. De slachtoffers daarvan hebben voor een deel de rekening betaald. Dat het museum daar aandacht voor vraagt, is terecht. Maar de term Gouden Eeuw kan ook dienen om mensen te verleiden. Als je eenmaal hun belangstelling hebt, kun je ook makkelijker over de donkere kant van de geschiedenis beginnen.”

Kwetsend voor bezoekers

Het Rijksmuseum is in elk geval niet van plan het Amsterdam Museum te volgen. In 2015 besloot het museum nog wel om woorden als ­neger, hottentot en eskimo te schrappen in de omschrijvingen van kunstwerken, omdat het die termen niet meer van deze tijd achtte en in veel gevallen kwetsend voor bezoekers.

“Maar wij nemen nu geen afstand van de term Gouden Eeuw,” zegt directeur Taco Dibbits. “Je moet niet proberen de geschiedenis uit te poetsen. De term Gouden Eeuw is in zichzelf al historie.”

Het wil niet zeggen dat er geen oog moet zijn voor de schaduwzijde, zegt Dibbits. Vandaar dat het museum volgend najaar ook een tentoonstelling heeft over de slavernij. “Wij willen de geschiedenis vanuit verschillende perspectieven laten zien. Net doen alsof er geen Gouden Eeuw is geweest, is net zo eenzijdig als uitsluitend de gloriekant ervan belichten.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden