Plus

Weerstand tegen prik nog groot in de zorg

Terwijl de GGD volgende maand start met vaccineren, wil een fors deel van de zorgmedewerkers zich niet laten inenten, blijkt uit onderzoek van vakbond FNV. Volgens de vakbond moet het kabinet snel in actie komen om twijfels weg te nemen.

Zorgmedewerker krijgt in Israël het vaccin toegediend.  Beeld AFP
Zorgmedewerker krijgt in Israël het vaccin toegediend.Beeld AFP

Het Europees Geneesmiddelenagentschap (EMA) beslist maandag over de toelating van de coronavaccins van Pfizer en BioNTech. Over 2,5 week moeten de eerste Nederlanders een vaccinatie krijgen. Personeel van verpleeg- en verzorgingshuizen is als eerste aan de beurt, maar juist die groep is het minst bereid om zich te laten inenten.

Van het personeel in verpleeg- en verzorgingstehuizen zegt ruim een vijfde een inenting zeker niet te willen en 13 procent ‘denkt van niet’. Nog eens 18 procent twijfelt. Dat blijkt uit onderzoek onder meer dan negenduizend werknemers in de sector zorg en welzijn door vakbond FNV. In de leeftijdsgroep tot en met 30 jaar zegt slechts een kwart zich te laten vaccineren.

Omdat het vaccin op 80 graden onder nul bewaard moet blijven, is het lastig om ouderen als eerste te prikken. Door het personeel er omheen te vaccineren hoopt het kabinet alsnog deze kwetsbare groep te beschermen.

Twijfel

Uit het onderzoek blijkt dat er twijfel is over de wetenschappelijke basis van het vaccin, doordat het versneld is ontwikkeld. Bovendien zijn er zorgen over bijwerkingen. Kitty Jong, vicevoorzitter van de FNV: “Zorgmedewerkers die er niet positief tegenover staan voelen zich proefkonijnen of vinden het spannend als eerste aan de beurt te zijn. Deze mensen snappen dat ze met kwetsbare ouderen werken, maar maken zich ook zorgen over hun eigen gezondheid.”

Van de ondervraagde zorgmedewerkers uit andere zorg- en welzijnssectoren zou zo’n 56 procent zich (waarschijnlijk) wél laten vaccineren. De grootste bereidheid is er bij werknemers van universitaire medische centra (69 procent).

Arts-microbioloog en hoogleraar Hans Zaaijer noemt de vaccinatiebereidheid ‘teleurstellend’. “Als het zo somber is voor de hele bevolking haal je de grens voor groepsimmuniteit misschien niet, daarvoor moet ruim 60 procent immuun zijn.” Wordt die grens gehaald, dan verwachten kenners dat het virus uitdooft.

Niet onverwacht

Voor programmamanager van het coronavaccinatieprogramma Hans van Vliet zijn de uitkomsten ‘niet onverwacht’. “Ook bij de griepprik staan verpleegkundigen vaak niet vooraan. Al had ik de vaccinatiebereidheid bij aanvang liever hoger gezien.”

De FNV denkt dat veel twijfelaars nog wel over de streep zijn te trekken als er goed naar ze wordt geluisterd én ze duidelijke antwoorden krijgen op hun vragen. Jong: “Het is twee voor twaalf.’’ Zij pleit voor betere voorlichting en hoopt dat premier Rutte meer begrip zal tonen voor de zorgen.

Als dat niet werkt, moeten er consequenties voor de werknemers komen, vindt hoogleraar Zaaijer. “Als je in een instelling werkt met kwetsbare mensen dan mag je eisen dat die meedoen aan bepaalde vaccinaties. Punt. Er bestaat geen recht om ongevaccineerd dat werk te mogen uitoefenen.” Voor mensen die al in dienst zijn, kan dit betekenen dat ze een andere taak krijgen, en niet meer met kwetsbare groepen mogen werken. Zaaijer: “Het mooiste is dat je die mensen overtuigt om zich te laten vaccineren, want je kunt het niet afdwingen.”

Publiekscampagne

Het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) hoopt nog steeds op een zo hoog mogelijke vaccinatiegraad. “We begrijpen dat er nog twijfels en vragen leven”, reageert een woordvoerder. De komende weken breidt het ministerie de publiekscampagne uit met advertenties, sociale media en radio- en televisiespots. Daarin richt het ministerie zich op specifieke doelgroepen, zoals zorgmedewerkers.

Er komen geen voordelen voor mensen die wel zijn gevaccineerd. Wel heeft het kabinet de Gezondheidsraad om advies gevraagd over hoe ermee om te gaan dat een deel van de bevolking wel is gevaccineerd, maar een deel nog niet.

Hoewel personeel van verpleeg- en verzorgingstehuizen niet staat te springen om zich te laten vaccineren, zijn ze wel vanaf 8 januari aan de beurt. FNV vindt dat zorgmedewerkers snel meer antwoorden op hun vragen moeten krijgen. “Ze missen goede wetenschappelijke uitleg en vinden dat het vaccin in wel erg korte tijd is ontwikkeld,” verklaart Kitty Jong, vicevoorzitter van FNV. “Ze willen meer informatie over bijwerkingen of wachten liever.”

Maar zij zijn vanaf 8 januari wel als eerste aan de beurt. Hoe moet dat?

“De overheid moet veel beter communiceren om alle vragen te beantwoorden en zorgen weg te nemen. Alleen informatie zetten op een website van de rijksoverheid is niet genoeg. Daar komen deze mensen niet. Je moet ze actiever informeren.”

Dit zorgpersoneel werkt met kwetsbare ouderen. Dan is het toch logisch dat ze een prik laten zetten?

"Veel zorgmedewerkers voelen zich onder druk gezet om de vaccinatie te nemen. Ze willen zich niet gedwongen voelen en daar steunen wij ze in. Je mag ze niet direct of indirect dwingen. Deze mensen snappen ook dat ze met kwetsbare ouderen werken, maar hebben zorgen over hun eigen gezondheid.”

Er is eerder gesproken over beloningen voor mensen die zich wél laten vaccineren. Is dat dan een optie?

“Belonen? Ja, structureel hoger loon voor hun werk. Maar niet voor vaccineren. Het valt of staat echt met goede communicatie. De sector werkt al sinds maart onder hoge druk. Er is veel misgegaan: ze kregen te laat of te weinig beschermingsmiddelen, moeten wachten op hun zorgbonus. Je moet de gevoelens van mensen die in de zorg werken serieus nemen.”

Uit het onderzoek blijkt dat vooral jonge zorgmedewerkers geen vaccinatie willen. Valt dat te verklaren?

“Dat is een beetje speculatie. Veel ouderen hebben nog tijden meegemaakt, waarin bepaalde ziektes door vaccinaties zijn uitgeroeid. Jongeren kennen dat niet. Bovendien laten ze zich beïnvloeden door sociale media en hebben ze het gevoel dat zij het toch niet krijgen. Het besef dat ze anderen wél besmetten, dringt soms onvoldoende door.”

Maar in veel tehuizen heeft het personeel het coronaleed toch gezien?

“Dat klopt, ze zijn toegewijd aan hun cliënten en hebben alles gezien. Maar hun eigen zorgen zijn ook groot. Ze hebben het gevoel dat ze proefkonijnen zijn. Daar moet je over praten. Maar ga niet naar deze groep wijzen: krijgen ze als eerste een prik, willen ze niet. Nee, zo werkt het niet. Laat zien dat je de zorgen begrijpt, ga er niet aan voorbij.”

Is dat niet een beetje laat? Over 2,5 week begint het vaccineren al.

,”Let wel: de grootste groep wil zich wél laten vaccineren. Maar inderdaad, het past binnen een patroon. De overheid laat deze groep keer op keer in de kou staan. Mensen hebben hun redenen om zich niet te laten vaccineren. Laat de minister-president daar eens iets over zeggen op tv. Nu wordt alleen vanuit een ivoren toren geredeneerd en gezegd dat het evident is dat deze mensen zich moeten laten inenten. Zo werkt het niet.”

Is dit nog te redden?

“Het is twee voor twaalf, maar ik denk dat het is vlot te trekken in korte tijd. Als mensen de informatie over het vaccin nog niet goed begrijpen, ligt dat niet zozeer aan hen, maar is er misschien niet goed gecommuniceerd. En als er nieuwe informatie komt, speel dat dan ook snel door. Maak filmpjes, doe iets op sociale media, laat de premier iets zeggen over de zorgen en vragen die leven. De groep die zich niet laat vaccineren vanuit wantrouwen naar de overheid is klein. Als de premier iets zegt, wekt dat vaak vertrouwen. De overheid moet snel aan de bak om twijfelaars over de streep te trekken.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden