PlusAnalyse

Weer terug bij af: omikron kleurt vooruitzichten opnieuw donker

Weer kan een coronataboe de prullenbak in. Het kabinet voelt zich toch genoodzaakt de scholen te sluiten. Meer onheil nadert. De boosdoener: omikron.

Niels Klaassen en Tobias den Hartog
Demissionair premier Mark Rutte en minister Hugo de Jonge. Beeld ANP
Demissionair premier Mark Rutte en minister Hugo de Jonge.Beeld ANP

Ook demissionair premier Mark Rutte moest dinsdagavond ‘zoeken’ naar ‘een lichtpuntje’. Kerst en de jaarwisseling in kleine kring, de avondlockdown tot half januari, de opdoemende omikronvariant: de vooruitzichten kleuren zwart. En als klap op de vuurpijl doet het kabinet wat het lang absoluut niet wilde: de basisscholen sluiten.

De coronacrisis voelt voor de zoveelste keer als terug bij af, door afnemende vaccineffectiviteit, de prominente rol van kinderen in de wintergolf en de opkomst van omikron. Voor de derde keer in korte tijd adviseerde het OMT daarom om de basisscholen eerder met kerstverlof te sturen, ditmaal ging het kabinet wel overstag. Met pijn in de buik, erkenden Rutte en De Jonge. Maar ‘het moet’.

‘Wel naar de Efteling’

De kritiek was direct spijkerhard: “De Efteling is open, maar straks zitten kinderen weer noodgedwongen thuis,” zei PvdA-Kamerlid Attje Kuiken.

Rutte voelt dat ongemak ook: “Maar we varen op strakke advisering,” zei hij tijdens de persconferentie. “We hebben al één van de zwaarste maatregelenpakketten van Europa. Bij heel kleine kindjes, die niet zijn gevaccineerd, gaat het nu heel hard rond.”

Het is tegelijk toch een breuk met het ooit heilige voornemen om de scholen te ontzien. Kinderen moeten echt buiten schot blijven, concludeerden experts, politiek en ouders na onderzoeken over de desastreuze gevolgen van eerdere schoolsluitingen.

Basisscholen waren gedurende de pandemie in totaal 13 weken helemaal en 4 weken gedeeltelijk dicht. Middelbare scholen 19 weken geheel, nog eens 19 deels.

En de gevolgen bleken dramatisch: achterstanden liepen pijlsnel op. Bij leesvaardigheid op middelbare scholen: 27 tot 52 weken achterstand. Bij het rekenen: 10 tot 14 weken. En daar komen de toegenomen gevoelens van depressie, eenzaamheid en het gemis van sociale contacten nog bij.

Daarbij weet het kabinet dat het sluiten van scholen ook bij het publiek de meest impopulaire coronamaatregel is, zelfs meer verafschuwd dan de avondklok, zag het RIVM in een grote peiling onlangs.

En daar wringt het. Want uit een gedragsonderzoek bleek ook dat het vertrouwen van Nederlanders in de corona-aanpak van het kabinet op een dieptepunt is. Driekwart gaf aan dat er (veel) te weinig maatregelen zijn getroffen.

Het is precies dat laveren wat Rutte zegt te doen. “Er is een soort idee ontstaan dat leiderschap de hele dag knopen doorhakken is. Dat is niet zo. Leiderschap is verstandige besluiten nemen op het goede moment, op basis van wetenschappelijke adviezen.”

En die wetenschap waarschuwt nu voor meer deining. De omikronvariant grijpt wereldwijd om zich heen en dreigt al snel de nu nog heersende deltavariant te verdrukken. Volgens minister Hugo de Jonge (Volksgezondheid, CDA) gaat deze vanwege z’n besmettelijkheid ‘in januari een golf laten zien’. In Engeland en Denemarken breidt de mutant als een olievlek uit. Reden om de boostercampagne een oppepper te geven: half januari moeten alle 18-plussers die hebben gekregen, mits ze willen.

Stemming

Die belofte kon de stemming niet verbeteren. Ook het kabinet sluit niet uit dat er in januari toch weer maatregelen nodig zijn. Dat de moedeloosheid toeslaat, begrijpt De Jonge, al wilde hij niet meegaan in doembeelden over een jaarlijkse ‘winterslaap’ nu het coronavirus nooit meer weggaat. “Ik snap dat iedereen denkt: nu dit weer. We gaan van variant naar variant, van prik naar booster. Maar corona gaat niet weg. We gaan wel kijken hoe we hiermee om moeten gaan.”

Voorlopig heeft het kabinet toch nog niet meer te bieden dan dat, al trekt het tot eind maart álle steunpakketten voor bedrijven door.

En het wrange is: lange termijnplannen blijven steeds maar op de plank door korte termijnproblemen. En daarmee de goede voornemens voor meer zorgcapaciteit, speciale covidhospitalen en minder paniekerige besluitvorming.

Besluiten zonder Catshuis-overleg

Het kabinet wil namelijk toe naar een situatie zonder gehaaste Catshuissessies waar de persconferenties informeel voorgekookt worden. Maatregelenpakketten moeten voortaan langer gaan gelden, coronamaatregelen worden idealiter vast onderdeel van reguliere besluitvorming in kerngroepjes van ministers, zoals dat ook gebeurt voor normale kabinetszaken. Zelfs de coronapersconferentie als communicatiemiddel wordt tegen het licht gehouden.

Maar dat is voor later. Eerst komt er vrijdag nog een spoedadvies van het OMT over omikron, gevolgd door een Catshuisoverleg en een persconferentie.

Maatregelen

- Kerstvakantie voor basisscholen gaat week eerder in
- Avondlockdown verlengd tot 14 januari
- Advies: maximaal vier gasten met kerst en oud en nieuw
- Steunpakketten bedrijven verlengd tot eind maart
- Alle 18-plussers krijgen oproep voor booster per januari

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden