Plus

We nemen het niet meer zo nauw met de coronaregels: ‘Een neerwaartse spiraal’

Het vertrouwen in het coronabeleid is afgenomen, blijkt uit RIVM-onderzoek. Ook worden coronaregels minder gevolgd. ‘Tijdens de eerste golf was er een opwaartse spiraal, nu een neerwaartse.’

Ook na een quarantaine-advies van de GGD ging de helft van de mensen naar buiten voor boodschappen of werk.Beeld ANP

Dat de overheid haar best doet, willen de meeste Nederlanders - 84 procent - wel geloven. Maar of de goede bedoelingen leiden tot heldere besluiten? Eén op de twee vindt de maatregelen onlogisch of moeilijk te begrijpen, aldus repeterend RIVM-onderzoek dat peilt hoe Nederland tijdens de coronapandemie denkt en handelt.

De recentste peiling verscheen vrijdag. De vragen aan bijna 50.000 Nederlanders werden gesteld tussen 30 september en 4 oktober: ná de relatief lichte maatregelen van 29 september en vóór de gedeeltelijke lockdown van deze week.

Uit het onderzoek blijkt ook dat mensen zich vaak niet aan de coronamaatregelen houden. Als een huisgenoot positief is getest, gaan 4 op de 10 mensen toch de deur uit. Van degenen die zelf positief zijn getest, doet maar liefst 21 procent dat. De hossende cafégangers woensdagavond in Den Haag passen bij het beeld van ‘slecht’ coronagedrag.

Nog een ontnuchterend gegeven: als tijdens bron- en contactonderzoek blijkt dat mensen te lang dicht bij een geïnfecteerde zijn geweest, slaan vijf van de tien het quarantaineverzoek van de GGD in de wind. Meestal gaan ze de deur uit voor praktische zaken als boodschappen of werk, waarbij ze denken dat hun gedrag niet risicovol is.

Mea culpa

Met een bescheiden mea culpa erkende premier Rutte deze week dat ‘niet alles goed was gegaan’ de afgelopen maanden. Een vereenvoudigde routekaart die burgers vertelt wanneer welke maatregelen gelden, moet meer duidelijkheid bieden. Die routekaart wijst nu op het risiconiveau ‘zeer ernstig’, waardoor een gedeeltelijke lockdown nodig is.

De stemming is totaal anders dan tijdens de lockdown in maart, zegt Arjen Boin, hoogleraar aan de universiteit van Leiden en expert op het gebied van crisismanagement. “In die crisisfase accepteerde men dat de politiek grote beslissingen nam vanwege mogelijke grote risico’s. Iedereen volgde de regels, de effecten daarvan waren zichtbaar. Dat versterkte het vertrouwen in het kabinet en zo was er een opwaartse spiraal.”

Nu zit Nederland in een fase waarin mensen zelf veel meer (denken te) weten van de gevaren, zegt Boin. En het gezag van de wetenschap, belichaamd door RIVM-directeur Jaap van Dissel, brokkelt af. “Er is minder vertrouwen in het kabinet, minder naleving van de regels en er zijn minder resultaten; een neerwaartse spiraal.”

De ‘klap met de hamer’ op het coronavirus moet het tij keren. Maar volgens wiskundige Bert Slagter, expert in complexe systemen en lid van het kritische Red Team, is de klap niet hard genoeg. “Hoe harder de klap, hoe korter het duurt om weer grip te krijgen. Daarom heb ik liever een hardere lockdown van een paar weken dan maandenlang de huidige beperkingen.”

Ook de routekaart biedt geen oplossing, zegt Slagter. “Hoe komen we naar het laagste veiligheidsniveau? Dat draagt het kabinet niet uit. De bevolking krijgt te weinig perspectief.”

Slagter had van de premier willen horen dat tijdens een krachtige, korte lockdown de testcapaciteit en het bron- en contactonderzoek op orde worden gebracht, hoe moeilijk dat ook is. Hij wilde horen dat Nederland het virus klein slaat en vervolgens klein houdt. “Als je uitstraalt dat elke besmetting er één te veel is, schaar je de bevolking meer achter de coronaregels. Sturen op zorgcapaciteit lijkt meer op aanmodderen.”

Slagter bepleit de Duitse aanpak van vroeg ingrijpen, al erkent hij dat voor Duitsland een kritische periode is aangebroken. Het verzet onder de bevolking groeit en in steden als Berlijn en Bremen komt het aantal nieuwe besmettingen boven de grenswaarde van 50 per 100.000 inwoners per week. Amsterdam bereikte dat punt begin augustus.

Duitsland als lakmoesproef

“Duitsland moet de komende weken hard ingrijpen en dan blijkt of de strategie van virusindamming echt werkt,” aldus Slagter. In Aziatische landen met beperkte vrijheden en op een eiland als Nieuw-Zeeland werkte indammen of zelfs elimineren. In westerse democratieën elders is dat nog niet aangetoond. “Duitsland is de lakmoesproef voor Nederland,” aldus Slagter. Mogelijk blijkt dat Nederland de verkeerde koers heeft gekozen, of dat het klein houden van het coronavirus zonder vaccin simpelweg te veel vergt van een open, democratische samenleving, waardoor landelijke lockdowns dreigen.

“Ik heb er veel vertrouwen in dat het Duitsland lukt,” aldus Slagter. “En ik denk dat Nederland van koers gaat veranderen.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden