PlusAnalyse

We kunnen kiezen uit 37 partijen. Is de versnippering van het politieke landschap erg?

Het stembiljet heeft dit jaar de vorm aangenomen van een buitenmodel uitklapposter. Met 37 partijen is de stoet der kanslozen alweer gegroeid.

Minister van Binnenlandse Zaken Kajsa Ollongren. Met dit formaat stembiljet kun je een kleine kinderkamer behangen. Beeld ANP
Minister van Binnenlandse Zaken Kajsa Ollongren. Met dit formaat stembiljet kun je een kleine kinderkamer behangen.Beeld ANP

Bruno Braakhuis was al eens actief voor de PvdA, GroenLinks en de Partij voor de Dieren. Dit jaar tapt hij uit een ander vaatje, als lijsttrekker van de Partij voor de Republiek. Verder dan de kieskringen Amsterdam en Friesland is hij met zijn verzameling hoofdstedelijke spraakmakers niet gekomen.

Maar niet getreurd: als tien (!) procent van het electoraat in deze districten op hem stemt haalt hij alsnog zijn zetel, schrijft de partij. Henk Sneevliet en Sal Santen was dat in 1933 immers ook gelukt met hun Revolutionair-Socialistische Partij.

De Feestpartij

Het feest van de democratie is ook dit verkiezingsjaar uitgelopen op een stoet optimistische dwergen. Een naoorlogs record: 37 partijen doen mee, het stembiljet is uitgegroeid tot een uitklapposter van formaat. Johan Vlemmix probeert het alweer voor de vierde keer met De Feestpartij, dit keer in zijn eentje. Oud-Kamerlid Femke Merel van Kooten, afgescheiden van een afscheiding, heeft haar splinter meteen maar Splinter genoemd. En wat te denken van Ubuntu Connected Front of ‘blanco lijst’, met als eerste kandidaat Zeven, A.J.L.B.?

Uniek? Het kan altijd gekker. In 1922 deden 48 partijen mee aan de verkiezingen en in 1933 maar liefst 54, zegt politiek historicus Koen Vossen van de Radboud Universiteit in Nijmegen. Mooie namen: de Kiesvereniging Aller Belang, de Anti-Stemdwangpartij of de Vooruitstrevende Partij voor de Wereldregering. Voor de nationaal-socialistische NSB was de chaos reden om te spreken van het failliet van de democratie.

In een poging paal en perk te stellen werd in 1935 een waarborgsom ingesteld: wie mee wilde doen moest betalen en kreeg dat geld pas terug als een zetel werd behaald. Het had effect: in 1937 deden nog maar twintig partijen mee. Nu nog moeten kandidaten ruim 11.000 euro borg betalen, maar veel helpt het niet meer. Sinds de jaren zestig loopt het aantal deel­nemers gestaag op.

De aanhouder wint

Versnippering, zegt Vossen, is niet een typisch Nederlands verschijnsel, maar vooral het gevolg van ons stelsel van evenredige vertegenwoordiging. Een kandidatuur loont al snel: met 70.000 stemmen heb je een zetel. Dat is te doen. Desnoods probeer je het als partij nog een keer. De aanhouder wint. Tussen 1972 en 1994 haalde de SP nul zetels, nu is de partij niet meer weg te denken. En als het niet lukt, heb je in elk geval de kans gehad om voor die 11.000 euro een paar weken lang de blijde boodschap uit te dragen: Jezus leeft. Of: de revolutie komt.

Nadeel is wel dat, met al die partijen die het net wel gaan halen, de Tweede Kamer straks uit vijftien partijen dreigt te bestaan: ook een record. Debatten zullen nog langer duren, coalities zijn nog moeilijker te smeden en de kiezer kan ondertussen tussen de bomen nauwelijks nog het bos ontwaren.

Terechte zorgen, zegt Vossen. Maar zoals dat gaat: elk nadeel heeft ook zijn voordeel. De debatten worden levendiger, gevestigde partijen krijgen niet de kans in te dutten en nog wel het allerbelangrijkste: elke stem wordt gehoord.

Vossen: “Na de negatieve ervaringen met de Weimar Republiek is in Duitsland na de oorlog een kiesdrempel van vijf procent ingevoerd. In 2012 haalde een aantal grote partijen die drempel net niet. Het gevolg was dat 18 procent van de kiezers niet vertegenwoordigd werd. Hun belangen werden dus uiteindelijk in de Bondsdag niet gezien.”

Ook een observatie om ons straks aan vast te houden.

Kieswijzer

Op 15, 16 en 17 maart 2021 gaat Nederland naar de stembus voor de Tweede Kamerverkiezingen. We legden 30 stellingen voor aan 18 lijsttrekkers, zodat u straks goed geïnformeerd een keuze kunt maken. Ontdek hier met welke lijsttrekker uw mening het meest overeenkomt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden