Plus Analyse

Wat verklaart de wederopstanding van de PvdA?

Lodewijk Asscher (PVDA) is in de Tweede Kamer aan het woord tijdens de Algemene Politieke Beschouwingen. Beeld ANP ROBIN VAN LONKHUIJSEN

De PvdA krabbelt op. Nadat de sociaaldemocraten in 2017 werden weggevaagd, doet de partij nu weer mee. Wat is er gaande bij Asscher en de zijnen?

Als Lodewijk Asscher woensdagavond het spreekgestoelte in de Tweede Kamer betreedt, draait CDA-vicepremier Hugo de Jonge zijn stoel in het kabinetsvak zo, dat hij met zijn rug naar premier Rutte zit. De PvdA-leider spreekt een half uur, uit zijn hoofd. De hele bijdrage luistert De Jonge aandachtig in zijn gedraaide stoel. “De PvdA is de énige oppositiepartij die we serieus nemen,” zegt een CDA’er.

Asscher vertelt over Fopkje Kijlstra. Ze is nu 105 jaar en stemt PvdA. “Dat doet ze al haar hele leven én ze heeft mij beloofd dat haar hele leven te blijven doen.”

Gelach vanuit het VVD-vak in de Tweede Kamer, waar de grootste regeringspartij al tien jaar zetelt. Daar wordt meteen ingeschat dat Asscher niet lang plezier gaat hebben van de toezegging van Kijlstra. Asscher: “Ik hoor mensen gniffelen, maar zij hebben niet in mijn situatie gezeten: ik weet hoe belangrijk elke stem is. Dus ik reken op je, Fopkje, voor de komende jaren.”

Uit het moeras

De PvdA-leider refereert aan het dal, waar de sociaaldemocraten in 2017 in zijn getuimeld. Van 38 zetels naar de vermaledijde negen. “Als je eenmaal rock bottom bent, is er nog maar één weg en dat is omhoog,” zegt fractielid Attje Kuiken. De PvdA groeide afgelopen maanden naar ruim 10 procent kiezerssteun in de Tweede Kamer. De partij komt van 5,7 procent in 2017. De verkiezingen voor de Provinciale Staten (8,5 procent) en de Europese verkiezingen met het Timmermanseffect (ruim 18 procent) gaven onverwacht goede uitslagen. Door haar positie in de Eerste Kamer werd de PvdA met zes zetels weer een machtsfactor: de partij kan de coalitie daar aan de noodzakelijke meerderheid helpen.

“Dat zorgt voor een positieve dynamiek in de partij, net als in de media,” zegt Gerrit Voerman, hoogleraar politieke partijen aan de Rijksuniversiteit Groningen. “Asscher is als een Baron von Münchhausen, de historische figuur die zich aan zijn eigen haren uit het moeras sleurde. Hij is bezig zichzelf te bevrijden uit de ketenen van het bezuinigingskabinet Rutte II, waarvan hij zelf vicepremier was.”

Sleutelrol

Uit kiezersonderzoek door I&O Research blijkt dat nieuwe PvdA-aanhangers Asscher typeren als ‘stabiel’, ‘zelfbewust’, ‘betrouwbaar’ en ‘standvastig’. “Sommige kiezers lijken te zijn vergeten dat Asscher in Rutte II minister en vicepremier was,” zegt onderzoeker Milan Driessen van I&O Research.

De zes PvdA-zetels in de Eerste Kamer maken van de sociaaldemocraten een sleutelspeler. Asscher speelt hard to get, maar maakt toenadering niet onmogelijk. Waar Pechtold tijdens Rutte II te gretig zijn steun aanbood en Buma te halsstarrig op ‘verantwoordelijkheidsvakantie’ bleef, lijkt Asscher daar exact tussen te blijven.

Hij heeft daar ook duidelijke teksten bij: “Het kabinet moet niet denken dat wij zijn ingehuurd om te applaudisseren.” En woensdagavond: “Als het niet lukt om bij te sturen, zullen wij de plannen van het kabinet niet steunen.” Asscher wil zakendoen. Hij eist extra geld om het lerarentekort aan te pakken.

Asscher bewees al eerder dat hij nuttig kan zijn voor het kabinet. Zo overhandigde hij eind vorig jaar in het ­Torentje een brief met de voorwaarden waaronder hij het pensioenakkoord steunt. Dat doet hij ná de Statenverkiezingen nog een keer, als Rutte weet dat hij hem nodig heeft. Rutte levert wat Asscher wil, net als de vakbonden: een arbeidsongeschiktheidsverzekering voor zzp’ers en mensen met zware beroepen mogen eerder met pensioen.

Berouw

Dat hij Rutte als zijn broekzak kent, laat Asscher deze week zien tijdens de Algemene Politieke Beschouwingen. Hij twittert een ‘kijkwijzer’ voor zijn 319.000 volgers. Tien debattrucs die Rutte gebruikt, worden door hem uiteengezet: zoals ‘bluffen met techniek’, ‘overrulen met het landsbelang’ en de ‘verdwenen actieve herinnering’. Het toont het zelfvertrouwen van Asscher, die nog eens benadrukt dat hij de énige oppositiepartij leidt met regeringservaring.

De PvdA-leider hamert op ‘zekerheid’. Met slogans als ‘Zeker zijn van een vaste baan’ en ‘Zeker zijn van een betaalbare woning’ zet Asscher al zijn kaarten op sociaaleconomische thema’s. Hij werpt zich op als beschermheer van de collectieve sector: de leraren, agenten en verpleegkundigen.

“Over integratie hoor je hem veel minder, en dat is niet zonder reden,” zegt hoogleraar Voerman. “De PvdA-achterban is daarover namelijk tot op het bot verdeeld. De oude arbeidersklasse verzet zich tegen immigratie, terwijl de middenklasse juist minder moeite heeft met immigratie en globalisering.”

Asscher probeert zich te manifesteren als dé oppositieleider op links. Kiezers die nu zeggen op de PvdA te stemmen, zien hem ook zo. Waar zij in 2017 nog D66, GroenLinks en SP stemden, stappen zij nu over naar de PvdA. “Het salonsocialisme is er godzijdank weer een beetje af,” zegt een kiezer in het onderzoek. Een ander: “De PvdA heeft duidelijk berouw getoond voor Rutte II en heeft voor een andere weg gekozen.”

PvdA snoept kiezers af van D66, GroenLinks en SP

Uit nieuw onderzoek blijkt dat de PvdA kiezers aantrekt die eerder nog stemden op D66, GroenLinks en de SP. Zij zien Asscher als stabiele en zelfbewuste oppositieleider. In verschillende peilingen bindt de PvdA de strijd aan met CDA en GroenLinks om de positie van tweede partij van Nederland. Daarmee krabbelt de PvdA op na de historische verkiezingsnederlaag uit 2017, waarbij de partij inzakte van 38 naar 9 zetels in de Tweede Kamer. De PvdA snoept vooral kiezers weg bij D66, GroenLinks en SP. Bijna driekwart van de ondervraagde ‘nieuwe’ PvdA-kiezers stemde in 2017 nog op D66 (26 procent), GroenLinks (24 procent) of SP (22 procent). “Meer jongeren, lager opgeleiden en mensen met een middeninkomen stappen over naar de PvdA,” zegt Milan Driessen van I&O Research. “De klassieke PvdA-achterban keert langzaam maar zeker terug naar het rode nest.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden