Plus Interview

Wat te doen met de IS-kinderen? ‘Hen straffen is onrechtvaardig’

Wat te doen met de IS-vrouwen en kinderen? Die politieke kwestie maakt het vrijdag verschenen boek Kalifaatontvluchters van criminologe Marion van San urgent.

Marion van San: ‘Sluit de moeders op, verzwaar de straffen, maar laat ze niet daar. De gevangenissen in Irak zijn broeihaarden van radicalisering.’ Beeld Ilja Keizer

Het irriteert de Vlaamse criminologe Marion van San (1966), die aan de Erasmus Universiteit Rotterdam onderzoek doet naar radicalisering, als ze vooral wordt bevraagd over de vraag of IS-vrouwen en hun kinderen teruggehaald moeten worden of niet. Haar boek Kalifaat­ontvluchters biedt meer dan alleen argumenten voor en tegen.

Sinds 2013 heeft Van San contact weten te krijgen met 43 Belgische en Nederlandse families van Syriëgangers en sprak ze twintig afgereisde vrouwen. Met velen heeft ze ook nu app­contact. Het maakt dat Van San een unieke blik biedt op hun motieven.

De VVD zei woensdag in een Kamerdebat dat het acceptabel is dat Nederlandse IS-mannen en -vrouwen in Irak de doodstraf krijgen.

“Dat vind ik een bijzonder standpunt voor een westerse politieke partij. Het is een emotioneel debat waarin partijen de realiteit uit het oog verliezen. Nederland is gebonden aan allerlei verdragen.”

U schrijft dat de politieke moed ontbreekt om de kinderen terug te halen. Maar hun ouders hebben welbewust België en Nederland de rug toegekeerd.

“Straffen we dan de kinderen? Dat lijkt me uiterst onrechtvaardig. Dan kom je bij de vraag of je ze zonder hun moeder terughaalt. De Koerden en het Rode Kruis werken daar niet aan mee en het VN-Kinderrechtenverdrag verbiedt het. Voor de nationale veiligheid is het ook vele malen veiliger ze gecontroleerd terug te halen. Dan weet je tenminste waar ze zijn.”

“De Koerden gaan ze niet eeuwig vasthouden. Ze hebben een connectie met Nederland en kunnen op elk moment terugkeren. Hun kinderen eveneens. Als het twintigers zijn, kunnen ze dat zelfstandig. Haal de moeders hier, sluit ze op, verzwaar de straffen. Maar laat ze niet daar. De gevangenissen in Irak zijn broeihaarden van radicalisering. Dáár is IS ontstaan. Als je over 10, 15 jaar een groter terrorismegevaar wilt ­creëren, moet je ze daar laten. Dan krijg je ze ­nadien als boemerang terug.”

Jezidivrouwen hier vinden repatriëring een angstaanjagend perspectief.

“Daar heb ik alle begrip voor, maar de vraag is of hun zaak geholpen is door IS-vrouwen daar te laten. Een argument is dat in Syrië en Irak meer bewijs voorhanden is. Ik vraag het me af. Ik denk dat de veiligheidsdiensten en het Openbaar Ministerie vaak meer bewijsmateriaal hebben verzameld. De MIVD is niet weg te branden uit sommige Koerdische kampen.”

“Er wordt ook in te algemene termen gesproken. De IS-vrouwen waren veel erger dan de IS-mannen, wordt wel gezegd. Veel vrouwen wisten echter weinig van het lot van de jezidi’s.”

U schrijft dat hang naar liefde een voorname rol speelde bij het uitreizen.

“Ze hebben allemaal eerst een radicaliseringsproces doorgemaakt. Maar de liefde speelde vaak een rol. Soms waren ze op een leeftijd dat ze bang waren niet meer aan een man te komen. Als ze dan online iemand in Syrië vonden, vertrokken ze. Ik sprak een vrouw die hoog opgaf van haar religieuze plicht om naar het kalifaat te gaan, maar afgeluisterde gesprekken met haar partner gingen alleen over seks. Religie vormde een façade. In bijna elk verhaal komt vroeg of laat een man ter sprake.”

Hoe ziet u de toekomst van de Syriëgangers als ze terugkeren in de maatschappij?

“Er zijn vrouwen die zo duidelijk afstand hebben genomen van IS, dat ze geen gevaar meer vormen qua radicalisering. Ze hebben wel psychologische hulp nodig. Het overgrote deel staat echter nog keihard achter IS of nog extremere groepen. Ik heb niet de illusie dat je die kunt deradicaliseren.”

“Je kunt ze zwaar straffen en vervolgens scherp in de gaten houden. Dat zal druk op de veiligheidsdiensten leggen. Maar het is vele ­malen gevaarlijker ze daar te laten. Dat zag je aan de aanslagen in Parijs. Degene die die coördineerde, was een IS’er die de diensten dood waanden. Hij was onder de radar terug­gekeerd.”

Vorige week meldden zich twee vrouwen uit een Koerdisch kamp bij de Nederlandse ambassade in Ankara. Gaan we dat vaker zien?

“Het zou kunnen. Mijn indruk is dat de meeste vrouwen afwachten of de rechtszaken in Nederland en België leiden tot een ommezwaai in het regeringsstandpunt. Blijft dat uit, dan zullen ze mensensmokkelaars inschakelen en wellicht uit beeld verdwijnen. Mensensmokkelaars rijden af en aan, zei een vader me van de week.”

Marion van San: Kalifaat­ontvluchters. Uitgeverij ­Prometheus, 304 blz. €22,50.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden