PlusAchtergrond

Wat staat er in de Transgenderwet? En nog vijf vragen over de nieuwe wet

De Tweede Kamer debatteert dinsdag en woensdag over een wijziging van de Transgenderwet. De Amsterdamse gemeenteraad riep maandag de parlementariërs al op om met de wet in te stemmen. Zes vragen en antwoorden over de nieuwe wet.

Tahrim Ramdjan
Het wordt makkelijker om het geslacht te wijzigen in overheidsdocumenten. Beeld Getty Images
Het wordt makkelijker om het geslacht te wijzigen in overheidsdocumenten.Beeld Getty Images

1. Wat staat er in de Transgenderwet?

De Transgenderwet wijzigt het Burgerlijk Wetboek. Daarin staan de voorwaarden voor het vermelden van een ander geslacht op je paspoort en officiële overheidsdocumenten. In 2014 trad de Transgenderwet al in werking. Daarmee verviel de eis dat een persoon die het vermelde geslacht wilde laten veranderen, gesteriliseerd moest zijn en er lichamelijk uit moest zien als gangbaar in het gewenste geslacht.

Ook is nu nog een deskundigenverklaring nodig: een arts of psycholoog moet getuigen dat je een ‘duurzame overtuiging’ hebt om tot het andere geslacht te behoren. Bovendien staat die procedure niet open voor mensen onder de 16 jaar, en moet je altijd terug naar je geboorteplaats voor zo’n verzoek.

Al die drempels vervallen met de verandering van Transgenderwet. Straks volstaat het om een schriftelijk verzoek tot geslachtswijziging in te dienen; vier tot twaalf weken later moet je bevestigen dat je nog steeds de wens daartoe hebt. Wie jonger is dan 16, moet wel eerst nog naar de rechter.

2. Om hoeveel mensen gaat het?

Over het algemeen gaat het om zo’n 700 mensen per jaar die hun geslacht in de documenten laten veranderen, becijfert het Sociaal Cultureel Planbureau. Dat aantal ligt sinds 2014 een stuk hoger, sinds de Transgenderwet is gewijzigd: daarvoor ging het gemiddeld om 83 mensen per jaar. In Nederland zijn er in totaal bijna 6000 mensen die hun geslacht hebben laten aanpassen.

Het afgelopen jaar – van medio september 2021 tot en met nu – heeft de gemeente Amsterdam 169 aanvragen in behandeling genomen van mensen die hun geslacht wilden wijzigen, laat een woordvoerder van wethouder Hester van Buren (Dienstverlening) weten.

3. Wat zeggen tegenstanders van de wet?

Een veelgehoord tegenargument is dat het onder de nieuwe wet te makkelijk zou zijn om van identiteit te veranderen. Wat nou als je spijt krijgt van je beslissing, of kwaad in de zin hebt en wilt verdwijnen voor de overheid? Dat is immers waarom de deskundigenverklaring ooit in het leven is geroepen.

Meer principiële tegenstanders hebben zich verenigd in het manifest ‘Gendertwijfel’. Het gaat dan om vooral rechtsconservatieve en christelijke publicisten en wetenschappers.

Zij zijn bijvoorbeeld bang dat mannen de nieuwe wet misbruiken om zich in een vrouwenwc of -kleedkamer te bevinden. Zij halen bijvoorbeeld de Britse Karen White (52) aan, die geboren is als man, maar zich als trans vrouw identificeerde. White, veroordeeld voor zedenmisdrijven, werd overgeplaatst naar een vrouwengevangenis en randde daar twee vrouwen aan.

Dat blijft overigens vooral anekdotisch bewijs: studies naar genderneutrale wc’s en kleedkamers in de Verenigde Staten en het Verenigd Koninkrijk wezen niet uit dat deze onveiliger zouden zijn dan gescheiden kleedkamers.

Ook vrezen tegenstanders dat jonge kinderen te makkelijk hun geslacht zouden kunnen wijzigen; 80 procent van de kinderen die met hun geslacht zouden worstelen, groeit daaroverheen, menen zij in het manifest.

Deze zomer verscheen een studie uit de Verenigde Staten en Canada die juist die groep volgde, vijf jaar na hun transitie. Uit dat onderzoek blijkt ‘detransitie’ (een transitie terug naar het geboortegeslacht) weinig voor te komen: het ging dan om zo’n 7 procent van de gevolgde jongeren. Dat percentage bleek niet hoger onder jongere kinderen.

4. Wat valt er vóór de wet te zeggen?

Het ministerie van Justitie en Veiligheid heeft in een onderzoek uit 2017 al geconcludeerd dat er geen aanwijzingen zijn gevonden voor identiteitsfraude door geslachtswijzigingen.

Tussen 2014 en eind 2017 is slechts tweemaal een deskundigenverklaring geweigerd, volgens het ministerie. “De deskundige gaat eigenlijk altijd af op wat de persoon in kwestie zegt,” zegt persvoorlichter Nora Uitterlinden van Transgender Netwerk Nederland.

Een veel principiëler argument, dat in overige landen heeft geleid tot het schrappen van een deskundigenverklaring, is het zelfbeschikkingsrecht. Dat ziet op de autonomie van elk individu om zelfstandig keuzes te maken, over eigen lichaam en identiteit.

5. Hoe is het in andere landen geregeld?

Argentinië was in 2012 het eerste land ter wereld dat op basis van een eigen verklaring toestond het geslacht te wijzigen. Dat kan met een formulier dat bij de nationale of provinciale overheid kan worden ingevuld. Je móet dan ook je voornaam veranderen.

De Raad van Europa (het instituut achter het Europees Hof voor de Rechten van de Mens) heeft aanbevolen dat de procedure voor geslachtswijziging ‘snel, transparant en toegankelijk’ moet zijn. In Noorwegen en Malta is een deskundigenverklaring dan ook niet nodig.

Noren die hun geslacht willen veranderen, moeten een formulier aanvragen bij de Belastingdienst, dat ze dan per post ontvangen met allerlei informatie erbij. Dat formulier moet dan per post worden teruggestuurd. Ieren kunnen zo’n formulier online downloaden, maar moeten het wel bij een notaris laten tekenen. Dat laatste moeten aanvragers in Malta ook doen.

6. Wat is de kans van slagen van deze wet?

De wet is een initiatief van de vorige coalitie. Toch is enkel D66 uitgesproken voorstander van de wet. ChristenUnie is tegen; de VVD en het CDA houden zich vooralsnog op de vlakte. Het is daarom nog volstrekt onduidelijk waar de stemming woensdag in de Kamer toe gaat leiden. De Amsterdamse gemeenteraad liet het er niet bij zitten; een meerderheid van de raad ondertekende een open brief richting de Tweede Kamer waarin opgeroepen wordt om voor de wet te stemmen.

Dit wetsvoorstel regelt overigens niet de mogelijkheid om een ‘x’ in het paspoort te laten plaatsen. Aan zo’n voorstel werkt D66-Kamerlid Lisa van Ginneken nog.

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden