PlusAchtergrond

Wat moet je weten over de prijsexplosie van gas?

null Beeld Getty Images
Beeld Getty Images

Problemen op de wereldmarkt resulteren in hogere energieprijzen. Er komen maatregelen, maar dat de rekening hoger uitvalt, lijkt onvermijdelijk. Wat is er aan de hand? En kunnen we zelf iets doen?

Wat is er aan de hand met de energieprijzen?

De energieprijzen stijgen hard, door een samenloop van omstandigheden. De economie herstelt zich na corona, niet alleen in Nederland, maar tegelijkertijd in heel Europa én in de VS én in Azië. Daardoor neemt de vraag naar energie, met name gas, toe. De productie van energie blijft juist achter. Nederland is, zoals bekend, vrijwel gestopt met aardgaswinning in Groningen. Duitsland is gestopt met kernenergie na de ramp in Fukushima. Rusland – dat in 40 procent van de Europese gasvraag voorziet – zegt niet meer te kunnen leveren momenteel. De meest vervuilende kolencentrales zijn verder gesloten in de strijd tegen klimaatverandering. En de voorraden houden niet over: door een koud voorjaar in Europa en een hete zomer in Azië stonden de verwarming hier en de airco’s daar een standje hoger.

Hoe hard stijgen de prijzen?

Ze lopen al sinds begin dit jaar op, maar de afgelopen weken zijn ze geëxplodeerd. Elektriciteit is acht keer duurder dan een jaar geleden, gas zelfs tien keer. Nu waren de prijzen vorig jaar laag, omdat de economie wereldwijd was getroffen door de coronacrisis en er dus weinig vraag was. Maar gas is op dit moment zeker drie keer zo duur als in eerdere dure periodes de afgelopen tien jaar.

Wat merkt de consument daarvan?

De vraag is vooral wanneer. Dat hangt af van uw energiecontract. Wie zijn tarief voor één of meer jaren heeft vastgezet, merkt pas iets als het huidige contract afloopt. Heeft u niets vastgelegd, dan betaalt u net als ongeveer de helft van de Nederlanders een variabel tarief, dat meebeweegt met de prijzen op de wereldmarkt. Dit tarief wordt traditiegetrouw op twee momenten in het jaar aangepast, op 1 juli en 1 januari. Voorlopig betaalt u dus het tarief van 1 juli, waarin de prijsverhogingen van afgelopen drie maanden nog niet in meegenomen zijn. Per 1 januari zal dat fors meer worden. Op jaarbasis kan een gemiddeld huishouden zomaar vijfhonderd euro extra kwijt zijn aan energie. En dat is gemiddeld. Woont u in een tochtig huis en zet u de thermostaat toch op 20 graden, dan kan dat zo het dubbele worden. Waarschijnlijk maken energiebedrijven de nieuwe tarieven al eind oktober of begin november bekend, dan weten we wat ons te wachten staat.

Is het verstandig om nu nog het energietarief vast te zetten?

Niemand weet of, en zo ja, hoe ver de gasprijzen nog verder zullen oplopen. Duidelijk is wel dat veel Nederlanders tariefstijgingen proberen voor te blijven. Zo zag online vergelijker Independer vorige maand het aantal afgesloten energiecontracten met liefst 40 procent toenemen. “Echt een uitzonderlijke piek, zeker nu bijna iedereen dat in de laatste dagen van september deed,” zegtJoris Kerkhof van Independer. Volgens Kerkhof hebben de meeste mensen hun gas en stroomtarief voor een jaar vastgezet, maar ook contracten voor 3 en 5 jaar kwamen relatief veel voor. ”Mensen kiezen voor zekerheid.” Ondanks de alweer hogere tarieven blijft het verstandig om de tarieven voor één jaar vast te zetten, adviseert Kerkhof. Huishoudens die momenteel energie op basis van variabele tarieven afnemen, doen er daarbij verstandig aan zo’n vast contract pas per 1 januari 2022 te laten ingaan. Zo profiteren ze nog drie maanden van relatief lage prijzen. De huidige variabele prijzen zijn immers op 1 juli voor het laatst verhoogd. De tarieven voor twee jaar of meer vastzetten is minder slim, denkt Kerkhof. Anders zitten mensen voor jaren aan hoge tarieven vast. “Ik verwacht dat de prijzen pas vanaf april weer omlaaggaan. Als de winter tenminste mild is.”

Wat gaat de overheid doen?

De overheid kan veel doen want, schrik niet, bijna de helft van de energierekening gaat naar de belastingen: energiebelasting, opslag duurzame energie, BTW. De helft?! Ja: ‘De overheid wil dat u zuiniger en efficiënter omgaat met energie,’ zo staat het letterlijk op rijksoverheid.nl. Met name de belasting op gas is de laatste jaren flink verhoogd: gas is een fossiele brandstof en het methaan dat bij de winning vrijkomt, draagt bij aan het broeikaseffect. Met die belastinginkomsten kan dan weer de transitie naar een duurzame energievoorziening worden betaald. Het kabinet heeft aangekondigd de belasting op energie tijdelijk met bijna een half miljard te verlagen en donderdag kondigde minister Hoekstra (Financiën) aan dat meer maatregelen volgen. Een interessante kwestie is wel dat deze belastingverlaging ten goede komt aan iedereen. Moet de overheid zich niet vooral richten op degenen die het het hardst nodig hebben? Daarbij is belastingverlaging vanwege de hoge prijzen symptoombestrijding. We moeten minder afhankelijk worden van fossiele brandstoffen, die tot klimaatrampen leiden. En minder afhankelijk van buitenlandse leveranciers, die ons in een politieke houdgreep kunnen nemen. Diederik Samsom zei onlangs in het tv-programma Buitenhof: “Als we tien jaar geleden waren begonnen met verduurzaming, hadden we nu veel minder last van die hoge prijzen gehad.”

Kunnen energiebedrijven omvallen?

Dat valt niet uit te sluiten. Nederland kent dankzij de liberalisering van de energiemarkt in 2004 een zeer concurrerende markt. De marges van leveranciers zijn smal. Veel leveranciers produceren bovendien zelf geen stroom – ze kopen die in bij producenten of op de internationale energiemarkt – en sowieso geen gas. Met de recordprijzen van nu moeten ze ineens tegen veel hogere kosten inkopen. Dat wringt met name bij klanten die hun energieprijs in het verleden langdurig tegen een lage(re) prijs hebben vastgezet. Inmiddels maakt de Autoriteit Consument en Markt (ACM) zich flinke zorgen, de toezichthouder heeft alle leveranciers verplicht om voor 1 oktober duidelijkheid over hun leveringszekerheid te geven. Normaliter moet dat uiterlijk 1 november.

In Groot-Brittannië is het misgegaan en zijn diverse energiebedrijven failliet: al 1,7 miljoen Britten raakten hun leverancier kwijt. Volgens Ben Woldring, directeur en oprichter van online vergelijker Gaslicht.com is de kans dat energiebedrijven failliet gaan in ons land in ieder geval stukken kleiner. “Daar is niet alleen de gasprijs, maar ook de stroomprijs hoog. Verder speelt de brexit een rol en mogen Britse energiebedrijven hun energieprijzen veel minder snel verhogen dan hier.” Mocht het toch zover komen, dan zijn er nog genoeg andere leveranciers over om naar over te stappen. Maar het tarief zal niet lager zijn.

Hoe zal het verdergaan?

Het kan alle kanten op. Rusland – dat in 40 procent van de Europese gasvraag voorziet – zou extra gas kunnen leveren. De Russen hebben dat echter nog niet gedaan, waarschijnlijk om politieke redenen. Nederland zou de winning in Groningen weer kunnen opvoeren, maar welke politicus vertelt dat de Groningers? Bedrijven die veel gas verbruiken zouden hun productie verder kunnen terugschroeven, zoals een aantal nu al heeft gedaan. Maar dat kost omzet en misschien ook banen. Als er echt een tekort aan gas dreigt, kan de overheid dat soort besluiten wel opleggen. Burgers worden pas als laatste op rantsoen gesteld, zij betalen ook relatief meer voor energie dan bedrijven. In het uiterste geval wordt het Bescherm- en Herstelplan Gas uit de la getrokken. Het is opgesteld in 2019 en valt te lezen op Rijksoverheid.nl. De minister van Economische zaken zal mensen dan bijvoorbeeld, zo staat op pagina 48, vragen éénpansmaaltijden te koken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden