Plus

Wat kan het kabinet nu: de (pijnlijke) scenario’s op rij

Wat kan het kabinet doen nu coronagrafieken exploderen en ziekenhuizen overlopen? Een botte lockdown lijkt effectief, maar richt ook enorme schade aan. De opties langs de meetlat.

null Beeld ANP
Beeld ANP

De scholen mogen nooit meer dicht. Die avondklok moet zo snel mogelijk de prullenbak in. Met een hoge vaccinatiegraad komt het oude normaal terug. Veel corona-overtuigingen kunnen na een paar weken of maanden alweer de prullenbak in.

Het is pas een maand geleden dat RIVM-directeur Jaap van Dissel zei dat harde lockdownregels niet reëel zijn, een maand daarvoor stelde het kabinet een robuuste ‘aanpak najaar’ op die nu alweer achterhaald lijkt. Veelzeggend: winkel- of horecasluitingen stonden op die routekaart niet eens vermeld. De nieuwe deltagolf plaatst Rutte en De Jonge toch weer voor het blok: wat te doen?

Optie 1 - Geen extra maatregelen: leef de basisregels na

Stel dat we het allemaal opeens massaal zouden doen: afstand houden, thuisblijven en testen bij klachten, thuiswerken. Gewoon, het virologische abc’tje. Dat zou ‘spectaculaire resultaten’ opleveren, zei Jaap van Dissel al eens bijna wanhopig in gesprek met de Tweede Kamer. Maar het gebeurt niet (meer) genoeg. In minder dan de helft van de gevallen volgen mensen de basisregels op. Thuisblijven en testen bij klachten doet nog maar ruim een derde van de mensen. Potentieel besmettelijke mensen lopen dus nog kriskras door de samenleving. Dan betekenen de coronapas en vaccinaties misschien dat er gedweild wordt, maar de kraan staat nog altijd wijd open.

Effect
Het kabinet zal dit blijven adviseren, maar het effect lijkt marginaal.

Optie 2 - Hybride lockdown: cultuur, evenementen en horeca dicht, sport en school open

De tussenstap is een iets hardere klap. Het OMT adviseerde vorige keer al om horeca en winkels om 18.00 uur ‘s avonds te sluiten, maar het kabinet wilde toen nog een ‘vroeg diner’ in restaurants mogelijk maken. Ook cultuurinstellingen bleven open. Op andere fronten ging de rem er wel verder op. Zo werd publiek weer uit stadions geweerd. Als het OMT na spoedberaad woensdagavond enige ruimte laat voor een ‘hybride lockdown’ zullen Rutte en De Jonge die met beide handen aangrijpen. Botte lockdowns richten enorme schade aan, weten politici. Daarbij is de verdeeldheid groter dan ooit met een hoge vaccinatiegraad en na twintig maanden pandemie, dus de ingreep moet zo precies mogelijk zijn, niet te heftig, niet te soft.

En de geldteller loopt op bij nieuwe restricties: als de cultuurbranche dicht moet, zal er weer coronasteun beschikbaar moeten komen, terwijl al bijna 80 miljard euro is uitgetrokken ter compensatie.

Effect
Volgens schattingen van het OMT moet het aantal contacten met 25 procent of meer omlaag om de deltacurve plat te slaan. Daar kan een lockdown-pakket bij helpen.

Optie 3 - Harde lockdown: blijf thuis, geen bezoek, avondklok

De grote hamer. De harde lockdown. Nederland wilde en kon lang zonder vorig jaar, met eerst de ‘intelligente lockdown’ en toen de gedeeltelijke lockdown. Maar in december en januari was toen ook de botte hamer nodig.

Epidemiologisch kan het effectiever zijn om een harde klap uit te delen, stelde ook OMT-lid en ic-voorzitter Diederik Gommers woensdagavond. Daarbij, schetste hij, is het niet te verkopen aan patiënten en families als straks de ic’s echt overlopen en er nog gewoon aan kroegentochten en kerstshoppen gedaan kan worden een kilometer verderop: “Het is echt 1 minuut voor 12.”

Effect
Een harde lockdown heeft effect als hij nageleefd wordt. De avondklok en het visiteverbod drukken de verspreiding met zo’n tien procent, volgens modellen. Maar critici stellen dat lockdowns geen duurzame oplossing zijn in een samenleving die met een virus moet leren leven.

En moeten dan ook de scholen dicht?

Onder kinderen en hun ouders gaat het coronavirus hard rond. In de leeftijd van 5 tot 14 jaar testten afgelopen week 32.000 kinderen positief, bijna zestig procent meer dan de week ervoor. Veel scholen melden infectieclusters. Virologisch is het logisch om een school dan te sluiten, maar ‘dat nooit meer’ was een van de grote lessen na eerdere schoolsluitingen. De leerachterstanden liepen op, de psychische schade bij kinderen is groot.

“Alles ligt op tafel,” zei een ingewijde eerder deze week. Dus zelfs een schoolsluiting lijkt voor enkele ingewijden geen absoluut taboe meer. Maar anderen wijzen erop dat het OMT maandag nog schreef dat het primair en voortgezet onderwijs gespaard moesten worden bij eventuele nieuwe ingrepen. Dat kan, schreef Van Dissel in zijn advies, ‘als de samenleving elders meer opvolging geeft aan basisregels en meer beperkingen accepteert’. De Jonge had eerder al beloofd om het onderwijs ‘het liefst uit te zonderen’.

Effect
Schoolsluitingen remmen de virusverspreiding bij de kinderen waarschijnlijk flink af. Maar de nevenschade is groot.

Maar waarom ook maatregelen die gevaccineerden raken?

Bij veel van de generieke restricties vragen mensen die volledig gevaccineerd zijn zich af: waarom moet ook ik me hieraan houden? Het ongemakkelijke antwoord is: omdat de vaccinaties geen waterdichte dijk vormen tegen infectie met het coronavirus. Volgens het RIVM beschermen vaccins nog voor 50 tot 60 procent tegen het doorgeven van het virus en voor 75 procent tegen infectie.

Onder experts en gezondheidsdiensten is de afgelopen maanden het beeld over de boosterprik gekanteld: aanvankelijk leek dit een welkom extraatje voor zwakkeren en ouderen. Inmiddels wordt de derde prik door velen als noodzakelijk beschouwd tegen de agressieve deltavariant. Het versnellen van de boostercampagne heeft op langere termijn dus zeker zin. Andere landen zien de verspreiding serieus afnemen.

Een vaccinatieplicht zou de bescherming ook kunnen opkrikken. Sommige andere landen bereiden een plicht voor, of alleen in bepaalde sectoren, maar Nederland wil er niet aan, lijkt het. De Jonge zei gisteren: “We zijn geen voorstander van een plicht. En dat is nu ook allemaal niet aan de orde. De zorg moet nú worden ontlast.”

Effect
Het omstreden 2G-beleid, waarbij alleen genezen en gevaccineerde personen welkom zijn, is pas voor na de deltagolf. De Tweede Kamer is er nog lang niet over uit. Bovendien stellen experts dat de invoer van 2G pas echt werkt als het aantal besmettingen laag is. De vaccinatiedrang en -dwang zijn maatschappelijk en politiek omstreden. Een boosterprik kan binnen enkele weken na de inenting wel een serieuze bijdrage leveren aan vertraging van de golf.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden