Wat als Poetin een kernbom inzet? RIVM berekent de gevolgen voor Nederland

Door de Russische invasie van Oekraïne is de nucleaire dreiging terug. Op verzoek van het kabinet berekent het RIVM de impact voor Nederland van een kernbom op Oekraïne.

Niels Klaassen
Als Poetin de zogenoemde ‘tactische kernwapens’ inzet heeft dat vooral lokaal een verwoestende uitwerking, volgens het RIVM. Beeld AP
Als Poetin de zogenoemde ‘tactische kernwapens’ inzet heeft dat vooral lokaal een verwoestende uitwerking, volgens het RIVM.Beeld AP

Poetin zal heus geen nucleaire wapens inzetten, wordt hier en daar sussend gezegd. Het zou een veel te grote stap op de escalatieladder zijn. Maar wat als hij toch een kernbom op Oekraïne laat afvuren? En wat betekent dat voor Nederland?

Vooralsnog lijkt dat vooral een theoretisch verhaal, maar op verzoek van de nationale stralingsautoriteit ANVS kijkt het RIVM wel degelijk naar dat scenario, vertelt Lars Roobol, stralingsexpert en afdelingshoofd bij het RIVM. “Vanwege de dreiging is het verzoek aan ons gedaan om wat berekeningen uit te voeren. De eerste resultaten over eventuele gevolgen van een kernbom in Oekraïne zijn inmiddels gedeeld met de stralingsautoriteit.” Het RIVM werkt samen met het ministerie van Defensie, zodat ze de actuele informatie over nucleaire wapens kunnen delen en verwerken.

De berekeningen zijn niet openbaar, maar Roobol kan wel melden dat de impact voor Nederland vermoedelijk beperkt zal zijn. Als Poetin de zogenoemde ‘tactische kernwapens’ inzet heeft dat vooral lokaal een verwoestende uitwerking. Deze kernwapens zijn raketten met kernkop die over een afstand van 500 kilometer afgevuurd worden.

‘Zeer lokaal schadelijk’

In Nederland zullen mensen daar niet veel van merken, schetst Roobol. “Het produceren van radioactiviteit is niet het doel van zo’n bom. Dat explosief is lokaal zeer schadelijk natuurlijk, en verschrikkelijk voor de slachtoffers, door de explosie en de hitte. Maar de radioactiviteit die dan vrijkomt, is een negatief bijeffect. Voor Nederland moet je qua gevolgen dan denken aan de kernramp in Tsjernobyl in 1986. Die heeft hier nul gezondheidsschade aangericht. Wel was er gedoe: koeien moesten van het land af, je wilt geen radioactieve stof in de melk.” Berekeningen over mogelijke kernongevallen rond Nederland worden voortdurend bijgewerkt.

Na de brand in een van de Oekraïense kerncentrales en de ‘nucleaire paraatheid’ die Poetin onlangs afkondigde, staan alle seinen wereldwijd op oranje. De dreiging van een kernramp of nucleaire aanval is na tientallen jaren terug van weggeweest. Voor Roobol (55) zelf is dat ook uitzonderlijk: “In de jaren ’80 maakte ik me als 18-jarige jongen nog zorgen over de Koude Oorlog. Maar daarna verdween de Sovjet-Unie, het IJzeren Gordijn viel, die dreiging verdween ook. Dat dit ooit serieus zou worden, had ik niet verwacht nee.’’

Tot een maand geleden was Roobols afdeling vooral druk met metingen van radioactieve stoffen in huis (zoals Radon) of radioactieve afvalstromen. Maar na de Oekraïne-oorlog is alles anders. Inmiddels zijn tien van de 45 teamleden druk met deze crisis. Zij passen modellen aan, berekenen eventuele scenario’s en adviseren dus de ANVS.

Horrorscenario’s

Als Rusland overgaat tot een nucleaire aanval op Navo-landen of naar grotere kernwapens grijpt, komen er horrorscenario’s op tafel waar nu nog niemand mee rekent. Maar gerichte kernbommen op Oekraïne, volgens kenners een iets reëler scenario, zijn te ver weg om een grote bedreiging te vormen voor de volksgezondheid in Nederland, stelt Roobol. “Zo hanteren we nu al een straal van 100 kilometer rond kerncentrales als potentieel risicogebied. Mensen die binnen die cirkel wonen kregen jodiumtabletten thuis gestuurd, voor het geval er een ongeluk gebeurt in die centrales.”

Die pillen werken overigens vooral voor jongeren goed. Omdat hun celdeling sneller gaat, zijn ze gevoeliger voor straling. Roobol: “Maar besef wel: gevolgen van straling zijn niet altijd gigantisch. Zo is er een geval bekend van een hulpverlener die bij de kernramp van Fukushima betrokken was. Die was blootgesteld aan wel honderd keer zoveel straling als gemiddeld door de natuur in een jaar, maar de kans op overlijden aan kanker steeg daardoor slechts van 30 naar 31 procent. Straling is niet zo’n effectieve kankerverwekker, maar wel een effectieve opwekker van angst.”

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden