PlusAchtergrond

Wanneer moeten we verplicht aan de mondkapjes?

Dinsdag stemde de Eerste Kamer in met de coronawet. Daarmee lijkt de laatste horde voor een mondkapjesplicht genomen. Wanneer zien we heel Nederland verplicht aan de gezichtsmaskers? En waarom kan het elders in Europa sneller?

Er geldt een advies voor het winkelend publiek om een mondkapje te dragenBeeld ANP

Verder dan een ‘dringend advies’ is het nog niet gekomen: de instructie om mondkapjes te dragen in publiek toegankelijke binnenruimtes, zoals musea, supermarkten, stations en horeca.

De reden? Het invoeren van een mondkapjesplicht vereist een wettelijke basis, volgens onze Grondwet. Want: die plicht gaat in tegen het recht op de onschendbaarheid van het lichaam. Dat zeiden meerdere staatsrechtgeleerden al toen de mondkapjes in delen van de Amsterdamse en Rotterdamse binnensteden deze zomer werden verplicht. 

Brede bevoegdheid

Die gedeeltelijke mondkapjesplicht is inmiddels opgeheven omdat het om een proef ging, maar was gebaseerd op de noodverordening. De vraag is of die plicht stand zou hebben gehouden als deze nog gold. Er is namelijk volgens de Grondwet een zogeheten ‘wet in formele zin’ nodig: een wet die door de regering én Staten-Generaal is opgesteld. Dat is niet het geval bij een noodverordening, want die stelt de voorzitter van een Veiligheidsregio op.

En laat die wet in formele zin er nu sinds dinsdag zijn: de coronawet – officieel de Tijdelijke wet maatregelen covid-19 – is nu ook goedgekeurd door de Eerste Kamer. “Dat is precies de wet die nodig was," zegt hoogleraar staatsrecht Wim Voermans, verbonden aan de Universiteit Leiden. “Op basis van artikel 58j kan de minister hygiënemaatregelen verplicht stellen. Dat is een brede bevoegdheid, waaronder ook een mondkapjesverplichting valt.”

De minister kan besluiten om een algehele mondkapjesplicht in te voeren, maar kan ook bepaalde typen ruimtes aanwijzen of bepaalde gebieden waar dat moet. 

1 december

De vraag is dan: wanneer zullen we verplicht aan de mondkapjes moeten? Nou, dat kan nog wel even duren. Minister Hugo de Jonge (Volksgezondheid) gaf maandag aan te hopen dat de wet op 1 december in werking treedt. 

Ook dan ben je er nog niet, zegt hoogleraar Voermans. “De mondkapjesplicht kan via een zogeheten ministeriële regeling worden ingesteld. Maar zo’n ministeriële regeling moet door de Tweede Kamer worden goedgekeurd. Dat kan een week duren.” 

Dat is één van de grote aanpassingen geweest sinds de omstreden eerste versie van de coronawet in juli werd gepresenteerd. De Eerste Kamer hoeft zich niet over de maatregelen te buigen, en dat vindt de Raad van State – het college dat de regering adviseert over haar beleid – ook geen probleem

Noodtoestand

De eerst mogelijke datum dat een mondkapjesplicht in kan gaan, lijkt dus 8 december. Dat kan wel sneller, zegt Voermans, al moet de minister van Volksgezondheid dan wel kunnen verdedigen waarom de mondkapjesplicht dan opeens met zulke grote spoed moet worden ingevoerd.

Belangrijk om te onthouden is dat de coronawet automatisch na drie maanden vervalt, tenzij deze wordt verlengd – en zo ook de mondkapjesplicht.

Het heeft dus zelfs nu nog wat voeten in de aarde, in vergelijking met andere landen waar het ogenschijnlijk makkelijk gaat om mondkapjes verplicht te stellen. Hoe komt dat? “Italië en Spanje hebben de noodtoestand uitgeroepen, en andere landen hebben al noodwetgeving klaarstaan,” zegt Voermans.

Zo wijst hij naar Frankrijk. “Daar heeft de regering sowieso een hele batterij aan noodmaatregelen klaarstaan, zodat de regering allerlei verschillende noodregimes kan uitroepen. Ik heb dat geprobeerd door te nemen, maar dat begon me te duizelen.”

Draconisch

Nederland kon ook een noodtoestand invoeren, maar heeft in vergelijking met andere landen gekozen voor een lichter regime. Maar: juridisch moet dan wel alles in orde zijn om maatregelen als de mondkapjesplicht in te voeren.

In België, waar ook geen noodtoestand is uitgeroepen, loopt men nu tegen dezelfde problemen aan als wij. “In Charleroi heeft de rechter al coronamaatregelen vernietigd wegens ongrondwettelijkheid." Ook zetten Belgische rechtsgeleerden al eerder hun vraagtekens bij de overhaaste invoering van een avondklok deze zomer in Antwerpen.

Waarom heeft Nederland dan geen noodtoestand ingevoerd? “Om te proberen om niet verder te gaan dat strikt noodzakelijk is, en ook om de bevolking niet onnodig angst aan te jagen,” denkt Voermans. “Als je de noodstand uitroept, kan er ineens heel veel. Maar dat vonden we kennelijk te draconisch. Het motief van die terughoudendheid is sympathiek.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden