PlusUitleg

Wanneer ben ik aan de beurt? En 7 andere vragen over vaccins

Beeld Getty Images

De eerste prikken zijn gezet: vorige week werden al 31.000 acute zorgmedewerkers ingeënt tegen het coronavirus. Als alles volgens plan gaat, is heel Nederland vóór 1 oktober gevaccineerd. Welke groep is nu aan de beurt en wie krijgt welk vaccin? Acht vragen over de coronavaccinaties. 

1. Wie is wanneer aan de beurt?

Er is nogal wat geschoven in de volgorde van vaccineren. Volgens de laatste plannen worden, nu de acute zorg is voorzien, de komende tijd vooral andere zorgmedewerkers gevaccineerd. De volgorde is als volgt: medewerkers van verpleeghuizen, medewerkers uit de gehandicaptenzorg, de wijkverpleging en Wmo-ondersteuning en tot slot de intramurale ggz. De vaccinatie van die laatste groep vindt plaats in februari en maart, de andere groepen zijn deze maand al aan de beurt of zijn al begonnen en lopen door tot in april. 

Huisartsen worden gevaccineerd zodra ook het Modernavaccin inzetbaar is, naar verwachting eind deze maand.

Dan volgt de groep kwetsbaren. Te beginnen met bewoners van verpleeghuizen en mensen in een zorginstelling, van eind januari tot en met mei. Ook de 18- tot 60-jarige thuiswonenden met medische indicatie zijn vanaf februari aan de beurt. Daarop volgen in februari 60- tot 75-jarige thuiswonenden en thuiswonende 75-plussers. Mensen met medische indicatie in de laatste twee groepen krijgen geen voorrang op leeftijdsgenoten zónder medische indicatie. Naar verwachting loopt de vaccinatie van kwetsbaren door tot in september.

In april zijn alle ‘overige zorgmedewerkers’ aan de beurt en die moeten in juli allemaal gevaccineerd zijn. Tot slot volgt de rest van Nederland (afgezien van kinderen): volwassenen onder de 60 zonder medische indicatie, te beginnen in mei en af te ronden in september. Als alles volgens plan gaat, is iedereen vóór 1 oktober gevaccineerd.

Coronaminister Hugo de Jonge houdt wat betreft deze strategie wel een slag om de arm: het schema kan worden aangepast.

2. Waar moet ik heen voor een prik?

Dat hangt af van de groep waartoe je behoort. Acute zorgmedewerkers zijn gevaccineerd op hun werkplek. Bij medewerkers uit de intramurale ggz en ‘overige zorgmedewerkers’ zal dat ook het geval zijn. Alle andere zorgmedewerkers moeten naar de grote, centrale GGD-locaties. In Amsterdam is dat de RAI, waar maandag al de eerste verpleeghuismedewerkers werden ingeënt. Ook bewoners van instellingen of verpleeghuizen kunnen hier te zijner tijd terecht, tenzij ze niet mobiel zijn. In dat geval zet de huisarts de prik. 

Cliënten uit de intramurale ggz (mensen die langer dan 24 uur zijn opgenomen voor geestelijke gezondheidszorg) krijgen de prik van de instellingsarts, mensen met medische indicatie (leeftijd 18-60 jaar) van de huisarts. Zo ook thuiswonende 75-plussers. Ben je tussen de 60 en 75 jaar oud, dan valt de inenting weer onder de regie van de GGD en gebeurt dat dus in de RAI of een andere centrale locatie.

Ben je jonger dan 60 en gezond, dan behoor je tot de groep waarvoor de locatie later wordt bepaald. Dat zal deels bij de GGD zijn, deels bij de huisarts. 

3. Wie krijgt welk vaccin?

Tot nu toe zijn alleen de vaccins van Pfizer en Moderna goedgekeurd. Later zullen naar verwachting ook vaccins van AstraZeneca, Janssen, CureVac en Sanofi beschikbaar worden, maar die zitten nu nog in de afrondende onderzoeksfase (fase 3). Sanofi zit vanwege een tegenvaller in het proces zelfs pas in de tweede fase. 

Wie welk vaccin krijgt, hangt af van de locatie. Het Pfizervaccin moet in vriezers bewaard worden op -70 graden. Daar hebben huisartsen doorgaans de ruimte niet voor. Behoor je tot een van de eerste groepen die door de huisarts gevaccineerd worden, dan krijg je, net als huisartsen zelf, dus het vaccin van Moderna. 

De eerste groepen zorgmedewerkers die in grote zalen worden gevaccineerd door de GGD krijgen het Pfizervaccin toegediend. Dat vaccin kregen de acute zorgmedewerkers ook. Tegen de tijd dat de rest van Nederland aan de beurt is, zullen meerdere vaccins beschikbaar zijn. Die worden dan verdeeld over de resterende groepen.

4. Hoeveel vaccindoses krijgt Nederland?

Op een rijtje: de verschillende vaccins met bijbehorende aantallen bestelde doses. 

• Pfizer/BioNTech: 8,4 miljoen (goedgekeurd)
• Moderna: 6,2 miljoen (goedgekeurd)
• AstraZeneca: 11,7 miljoen (aanvraag bij EMA)
• Janssen: 11,3 miljoen
• CureVac: 8,6 miljoen
Sanofi: 11,7 miljoen

In totaal zijn dat 57,9 miljoen doses. Voor een goede bescherming zijn twee prikken nodig. 57,9 miljoen is ruim voldoende voor heel Nederland dus, mits ook vaccins die nu nog niet zijn goedgekeurd de eindstreep halen. Bovendien werd vrijdag bekend dat de Europese Unie nog eens 300 miljoen doses van Pfizer/BioNTech heeft besteld: een verdubbeling. Daarvan gaan er 11,7 miljoen naar Nederland.

5. Werkt het vaccin ook tegen de gemuteerde varianten, zoals de Britse variant?

Ja, zegt in ieder geval farmaceut Pfizer/BioNTech. Het bedrijf heeft daartoe een laboratoriumstudie uitgevoerd. De bevindingen zijn vooralsnog beperkt, maar volgens vaccinwetenschapper van Pfizer Phil Dormitzer desalniettemin ‘bemoedigend’. 

Ook het RIVM meldt op de website dat er geen aanwijzingen zijn dat het vaccin niet beschermt tegen nieuwe mutaties, omdat het slechts om ‘kleine veranderingen’ gaat.

Ingrid Schellens, senior klinisch beoordelaar van het College ter Beoordeling van Geneesmiddelen (CBG), denkt eveneens dat het vaccin tegen mutaties zal werken. “Helemaal zeker weten doen we het nooit, maar er zijn geen aanwijzingen om te denken dat het vaccin minder goed werkt tegen mutaties.” De studie van Pfizer acht zij betrouwbaar: daarbij is bloed geprikt van gevaccineerde personen, om vervolgens de antistoffen uit dat bloed te onderzoeken in het lab. Die antistoffen in het lab bleken het virus nog steeds te blokkeren, wat voldoende reden is om aan te nemen dat het virus ook tegen de mutatie werkt. 

De vaccins worden nu massaal gebruikt, wat veel data oplevert. Daaruit kan worden gemonitord of ze voldoende werkzaam blijven. Omdat een mutatie doorgaans slechts kleine verschillen betreft, is het vaccin daar relatief makkelijk op aan te passen. “In dat geval zijn er zeker mogelijkheden.”

6. Is een vaccin dat zo snel is geproduceerd en goedgekeurd veilig?

Het is nooit eerder gebeurd dat een vaccin zo snel – binnen een jaar – op de markt kwam. Reden voor veel mensen om te twijfelen aan de veiligheid, maar dat is niet nodig, zeggen wetenschappers en het RIVM

Volgens het RIVM is de snelheid van de ontwikkeling te verklaren: wereldwijd werken meerdere bedrijven aan verschillende vaccins en wordt veel kennis gedeeld, veel onderzoeken vinden gelijktijdig plaats en onafhankelijke medicijnautoriteiten zetten extra mensen in. Bovendien is het vanwege de structuur van het coronavirus relatief makkelijk een vaccin te ontwikkelen en kon worden voortgeborduurd op de bestaande vaccins tegen het Sars- en Mersvirus, die veel op Covid-19 lijken.

Daarnaast is het beoordelingsproces versneld. Niet door stappen over te slaan, vertelde klinisch beoordelaar Schellens eerder al, maar juist door tussentijdse beoordelingen, ‘rolling reviews’ toe te voegen. “Normaal gesproken legt de fabrikant de onderzoeksgegevens pas voor zodra alles compleet is. Om tijd te winnen wordt nu tussendoor ook al beoordeeld.”

Een immunoloog van het AMC maakte een filmpje over de veiligheid van het vaccin om angst bij collega-zorgmedewerkers weg te nemen. Zij legt daarin uit dat het vaccin niets verandert aan je DNA, wat sommige mensen onterecht denken. Ook is bij vaccins vrijwel nooit sprake van bijwerkingen op de lange termijn – ze zitten namelijk maar voor korte tijd in je lichaam. Op korte termijn kun je tijdelijk last krijgen van spierpijn of koorts, is te lezen op de website van het RIVM.

7. Wordt het vaccin verplicht?

Nee, vaccinatie is voor niemand verplicht. Daarop volgt al snel de vraag: kunnen gevaccineerden straks voordelen genieten ten opzichte van mensen zonder vaccinatie? In november sprak de festivalbranche al over een soort vaccinatiebewijs om naar een festival te mogen gaan. Hugo de Jonge zei toentertijd daar niets in te zien, omdat het impliciete dwang met zich mee kan brengen.  

Of het juridisch mogelijk is ongevaccineerde mensen te weigeren, is nog de vraag. De Algemene wet gelijke behandeling kan dat verhinderen, wanneer iemand bijvoorbeeld uit religieuze overtuigingen geen vaccin neemt. 

Toch denkt rechtsfilosoof Roland Pierik dat een dergelijke weigering wel te rechtvaardigen is. “Als je met het vaccin inderdaad niet meer besmettelijk bent voor anderen, én iedereen heeft de mogelijkheid gehad zich te vaccineren, kunnen vaccinweigeraars uitgesloten worden. Als je je niet laat vaccineren, moet je je verantwoordelijkheid op een andere manier nemen, bijvoorbeeld door thuis te blijven. Ik kan me voorstellen dat een rechter daar ook in meegaat.”

8. Hoe gaat het met vaccineren in andere landen?

Nederland begon als laatste EU-land met vaccineren en ligt achter op andere landen, maar ook in elders is de snelheid niet altijd naar tevredenheid. Zo sprak de Duitse bondskanselier Angela Merkel in een videoboodschap maandag nog van een ‘langzame start’. Toch zijn daar ruim een half miljoen mensen gevaccineerd. Onze Oosterburen hebben vier categorieën, die op deze volgorde worden gevaccineerd: bewoners en personeel van verpleeghuizen, tachtigplussers, thuiszorg- en ziekenhuismedewerkers; zeventigplussers, mensen met een hoog risico en hun nauwe contacten; mensen met ziekten en aandoeningen, bepaalde beroepsgroepen en zestigplussers; mensen onder de zestig en zonder verhoogd risico.

Ook Frankrijk begint met bewoners en personeel van verpleeghuizen. Beroepsgroepen met prioriteit zijn brandweerlieden en thuiszorgmedewerkers van 50 jaar of ouder. Daarna zijn de 14 miljoen Fransen aan de beurt die vanwege leeftijd of onderliggend lijden in de risicogroep vallen. Frankrijk had een lastige start, waarbij slechts een klein deel van de vaccins werd verstrekt, maar president Emmanuel Macron kondigde vorige week een versnelling van het vaccinatieproces aan.

De Belgen hopen ook in september het vaccineren afgerond te hebben. Dan moeten, op volgorde, gevaccineerd zijn: bewoners en personeel van verpleeghuizen, zorgprofessionals, 65-plussers, risicopatiënten, essentiële beroepen en tot slot de algemene bevolking (18+). 

Aan de andere kant van de Noordzee pakken ze het net wat anders aan: om het proces te versnellen, krijgen inwoners van het Verenigd Koninkrijk in eerste instantie maar één prik. Zowel het vaccin van Pfizer als dat van Moderna vereist voor volledige bescherming een tweede prik, na zo’n drie weken. Het VK stelt die volledige bescherming vooralsnog uit. Al ruim een miljoen mensen zijn daar gevaccineerd.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden