PlusAchtergrond

Wachten op de voorkeursstem: ‘Mijn posts zijn ruim een miljoen keer bekeken. Het móet gelukt zijn’

De stemmen zijn geteld, de zeteluitslag is zo goed als zeker. Wat nog spannend is: welke mensen er plaatsnemen op die zetels. Maandag weten de kandidaat-Kamerleden meer.

Poststemmen worden geteld in het stadskantoor van Haarlem.  Beeld Joris van Gennip
Poststemmen worden geteld in het stadskantoor van Haarlem.Beeld Joris van Gennip

Carline van Breugel (26) voerde campagne, op de motor, door het hele land. Voor de jongerenstem. Het D66-kandidaat-Kamerlid is ‘optimistisch’ dat zij, als nummer 32, tóch de Kamer in komt. D66 haalt waarschijnlijk 23 zetels. Honderd vrijwilligers hielpen haar. “Mijn Instagramposts zijn ruim een miljoen keer bekeken. Het móet gelukt zijn.”

Maandag komt er een beter beeld van de voorkeursstemmen, als alle kieskringen (alleen Den Haag is een dagje later) hun resultaten bekendmaken. Pas vrijdag, als de Kiesraad de verkiezingsuitslag officieel vaststelt, is het helemaal zeker. Maar ongeduldige Kamerleden kunnen nu al een inschatting maken, als ze gaan rekenen met de gemeenten die hun uitslagen al openbaar hebben gemaakt. Van Breugel: “Dan zie ik dat ik 13 stemmen heb in Eersel. Hoe kom ik daar nou aan?”

Buiten de boot

Waar het voor Van Breugel nog nagelbijten is, keek Lisa Westerveld naar telkens binnendruppelende uitslagen en voelt inmiddels opluchting: de benodigde voorkeursstemmen lijken binnen. Het Kamerlid van GroenLinks staat op 10 op de kandidatenlijst. De partij haalde 8 zetels. Westerveld zou dus buiten de boot vallen.

Maar in 2017 kwam ze ook op eigen kracht de Tweede Kamer in. Als een kandidaat genoeg voorkeursstemmen haalt – kiezers die het vakje bij jouw naam rood kleuren – kan die omhoog schieten en de plek van een hoger geplaatste kandidaat innemen. “Ik heb echt honderden berichtjes gekregen van mensen die op me hebben gestemd.” Vaak van mensen die ze helemaal niet kent, zegt ze, maar die haar inzet op jeugdzorg en onderwijs waarderen.

Voor Westerveld is het ‘een dubbel gevoel’, omdat ze waarschijnlijk haasje-over speelt met Kamerlid Paul Smeulders, die op plek 8 staat. Extra wrang: vier jaar geleden moest Smeulders zijn plek ook al aan Westerveld afstaan. “Ik was natuurlijk het liefst direct gekozen”, zegt Westerveld. “Maar ik heb veel contact met Paul. Hij neemt mij gelukkig niks kwalijk.” Smeulders rekent al op zijn vertrek, zegt hij. Westerveld: “Ik geloof het pas als de Kiesraad mijn naam uitspreekt.”

Spanning

Spanning over voorkeursstemmen is er vooral bij GroenLinks. Daar lijkt naast Westerveld ook de nummer 9, Kauthar Bouchallikht, zeker van voldoende voorkeursstemmen. Daarmee zou zij in de plaats komen van de nummer 7 op de lijst, Suzanne Kröger. Bouchallikht kwam in het nieuws vanwege haar vermeende connectie met de Moslimbroederschap. Dat leverde niet alleen kritiek op, maar ook veel steun onder de GroenLinks-achterban.

Bij het CDA voerde Kamerlid Martijn van Helvert net als Van Breugel een heel persoonlijke campagne. Hij werd door zijn partij CDA op een lage plek 25 gezet. Heel Limburg plakte hij vol met posters met zijn hoofd, 25 en héél klein ook het CDA-logo. “Doorplakken”, stelde hij dan op Instagram, met een knipoog naar CDA-leus ‘Doorpakken’. In elke gemeente in zijn thuisprovincie had hij ‘ambassadeurs’, die mensen in persoonlijke gesprekken probeerden te overtuigen op hem te stemmen.

‘Helaas pindakaas’

“Maar het is gewoon over,” zegt Van Helvert nu, teleurgesteld. Hij heeft gerekend en gerekend en hij ziet geen weg naar de ongeveer 18.000 stemmen die nodig zijn voor een ‘eigen’ zetel. “In Limburg kom ik uit op 12.500 stemmen. Dan heb ik er in de rest van het land nog zeker 5000 nodig. Dat gaat niet lukken.” In 2017 had hij er daar 900. “Helaas pindakaas.”

VVD-Kamerlid Bart Smals moet waarschijnlijk een paar weken of maanden in de wachtkamer. De liberalen halen waarschijnlijk 35 zetels, Smals staat op 37. “Het liefst ga ik natuurlijk meteen door. Maar dit hoort bij het vak: if you can’t stand the heat, get out of the kitchen.”

Restzetel

Zijn partij zou overigens nog een zetel kunnen kwijtraken. Dat komt door de laatste restzetel, de zetel die overblijft nadat de stemmen door de kiesdeler zijn gedeeld, die nog kan verschuiven naar D66. Dinsdag wordt bekend waar Nederlanders die in het buitenland wonen op hebben gestemd. In 2017 was D66 het populairst bij die groep kiezers, op de voet gevolgd door de VVD.

Smals is optimistisch: het moet wel heel gek lopen of de VVD komt niet in het nieuwe kabinet. Dan zullen Kamerleden doorschuiven naar een ministers- of staatssecretarispost en keert Smals alsnog terug. “Ik doe gewoon net alsof ik nog Kamerlid ben. Ik kan al mijn dossiers bijhouden. Alleen mag ik niet stemmen.”

Hoelang zal de formatie duren?

De verkenners Annemarie Jorritsma (VVD) en Kajsa Ollongren (D66) houden maandag de eerste gesprekken met partijleiders van de nieuwgekozen Tweede Kamer. Ze inventariseren de wensen van de partijen en onderzoeken welke coalities de meeste kans maken.

Maandag zijn de acht grootste partijen aan de beurt. De verkenners praten eerst met Mark Rutte (VVD, 35 zetels). Daarna volgen Sigrid Kaag (D66, 23), Geert Wilders (PVV, 17), Wopke Hoekstra (CDA, 15), Lilian Marijnissen (SP, 9), Lilianne Ploumen (PvdA, 9) Jesse Klaver (GroenLinks, 8) en Thierry Baudet (Forum voor Democratie, 8). Dinsdag volgt de rest.

Voor de zomer

Uiterlijk 30 maart leveren Jorritsma en Ollong­ren het rapport. Op 31 maart debatteert de nieuw geïnstalleerde Kamer erover. Het is voor het eerst dat er twee verkenners aan het werk gaan. Normaal gesproken levert de grootste partij de verkenner, maar D66 wilde graag Ollongren erbij hebben.

Jorritsma zei vorige week donderdag het ­‘fantastisch’ te vinden als al voor de zomer een nieuw kabinet op het bordes staat. Zij denkt dat dit moet lukken.

211 dagen

De duur van formaties kan sterk verschillen. De formatie van het kabinet-Rutte II duurde maar 47 dagen, maar toen zaten alleen de VVD en de PvdA om tafel. Niet zelden duren formaties langer dan honderd dagen. De formatie van Rutte III kostte maar liefst 211 dagen. Als het nu net zo lang duurt als toen, is het volgende kabinet er pas half oktober.

Sinds 2012 heeft de Tweede Kamer de leiding over de formatie. Daarvoor lag die verantwoordelijkheid bij het staatshoofd. Koning Willem-Alexander wordt wel op de hoogte gehouden van de formatie. Eerdere verkenners waren Edith Schippers (2017) en Henk Kamp (2012). Beiden gingen daarna ook aan de slag als informateur. Die begeleidt de onderhandelingen tussen de formatiepartners.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden