PlusAnalyse

Waarom wil de ernst van de coronasituatie maar niet doordringen?

Terwijl de overheid en het RIVM blijven benadrukken dat 1,5 meter afstand overal noodzakelijk is, liepen zaterdag de stranden en de parken vol alsof het een onbezorgde zomerdag was. Zondag volgde een dwingende NL-alert om de regels in acht te nemen. Maar: ‘We wanen ons onkwetsbaar.’

Bloeiende kersenbloesems in het Amsterdamse Bos zorgen zaterdag voor grote drukte, ondanks de kabinetsmaatregelen rond het coronavirus. Beeld Jakob Van Vliet

In het Amsterdamse Bos verdrongen mensen elkaar bij het bewonderen van bloeiende bloesems. De Dappermarkt en de Albert Cuyp trokken drommen koopjesjagers. En in het Vondelpark werden als vanouds bootcamplessen en yogaklasjes gegeven. Wandelaars en spelende kinderen passeerden elkaar dit weekend vaak rakelings.

Maar niet alleen in Amsterdam leek de door het RIVM voorgeschreven 1,5 meter onderlinge afstand voorgeschreven in een door iedereen zelf buigbaar metriek stelsel. Vereniging Natuurmonumenten deed zondagochtend een landelijke noodoproep: ‘Onze natuurgebieden worden overspoeld met duizenden bezoekers. Dit is niet meer verantwoord. Ga naar huis of blijf thuis vandaag.’

Soortgelijke berichten zonden de burgemeester van Zandvoort, Bloemendaal en Noordwijk uit. Op zaterdag oogden de stranden daar als op een warme zomerdag. Geen zwembroeken, maar wel een massa wandelende zonaanbidders. Met op de boulevard lange, krappe rijen voor de viskraam. De oproep van de burgemeester was duidelijk: blijf weg. De gemeente Noordwijk sloot kustwegen af.

‘Het leven gaat door’

Gevraagd naar de motivatie voor hun uitje noemden mensen het mooie weer, de drukke kinderen en hun eigen geringe kans op besmetting. Ook redeneerden sommigen dat ‘het leven nu eenmaal doorgaat’. Ook uit Groot-Brittannië en de VS kwamen meldingen van grote samenkomsten.

Waarom luisteren we zo slecht naar een toch duidelijke boodschap? ‘Houd te allen tijde 1,5 meter afstand en blijf bij lichte gezondheidsklachten thuis,’ lijkt voor weinig andere interpretaties vatbaar. “Hier speelt een klassiek sociaal dilemma,” zegt Kees van den Bos, hoogleraar sociale psychologie aan de Universiteit Utrecht. “Het individueel belang tegenover het groepsbelang. De eerste impuls van een individu is vaak egoïstisch. Je denkt: het is mooi weer, ik voel me goed, waarom zou ik niet naar het strand gaan? Anderen blijven maar thuis.”

De ernst van de situatie dringt onvoldoende door, denkt Van den Bos. “Voor veel mensen is corona nog een onzichtbaar probleem. Mensen kunnen over het algemeen slecht omgaan met abstracte informatie. Ze hebben nog niemand gezien die ziek is en denken: ‘Kom op, ik heb nu al de hele week binnen gezeten.’ Dan blijft een toespraak van de premier of van de koning toch op afstand.”

Onkwetsbaar

Een andere reden is het gevoel van onkwetsbaarheid waarmee de mens van nature behept is, zegt hij. “Natuurlijk, iedereen weet dat hij sterfelijk is, maar dat besef druk je weg. Enerzijds goed: wie daarmee elke dag bezig is, komt zijn bed niet meer uit. Maar nu is de andere kant zichtbaar: mensen denken dat een besmetting hen toch niet zal overkomen.” 

Kees van den Bos ziet duidelijke verschillen met de mensen die nauwgezet alle regels en vingerwijzingen volgen. “Wie altijd al gezagsgetrouw was, volgt de maatregelen nu ook. Maar er is ook een groep die de overheid normaal gesproken niet heel serieus neemt, maar zich nu realiseert dat dit andere tijden zijn en hun gedrag aanpast. Dat kan te maken hebben met angst, maar toch ook met een verantwoordelijkheidsgevoel, een coöperatief motief.’’

Zijn Amsterdamse collega Paul van Lange, professor sociale psychologie aan de VU, zag in het Vondelpark zelf hoe de 1,5-meter-regel vooral door ‘jonge adolescenten’ werd overtreden. “Psychologisch geen verrassing,” stelt hij. “Jongeren hebben een sterkere drang tot groepsvorming dan ouderen en daarbij is hun vermogen zichzelf te reguleren nog niet volledig ontwikkeld. Daarbij wordt er steeds verteld dat zij het minst kwetsbaar van iedereen zijn. Het zou verstandig zijn als de overheid zich in de communicatie meer op hen richt. Zij geven het virus namelijk wel door.”

Volgens Van den Bos ligt stevigere handhaving nu in het verschiet. Het NL-alert van zondag was een eerste stap. “Ik verwacht dat de premier of andere gezagdragers nog strenger een beroep zullen doen op onze sociale inborst. In Spanje en Italië zag je dat mensen zo gewend zijn om buiten te leven, dat zij er niets voor voelden zich hun kleine appartementen in te laten dirigeren. Daar dwingt de staat nu het naleven van de regels af. Als wij niet zelf een cultuurverandering inzetten, gaat het onherroepelijk ook die kant op.”

Trainen

Een andere oplossing is het bij de hand nemen van mensen bij het naleven van de regels, zegt hoogleraar Rob Holland van de Nijmeegse Radboud Universiteit. “We moeten mensen beter trainen. Op de bank voor de televisie is iedereen het met de maatregelen eens, maar als mensen de deur uit gaan vergeten ze die simpelweg na te leven. Het bekende probleem van de goede voornemens aan het begin van het jaar. Het lukt vaak slecht die uit te voeren.”

Mensen weten soms ook niet hoe, zegt Holland. “Die 1,5 meter blijkt lastig in te schatten. In de supermarkt zijn goede stappen gezet met de vloerbeplakking die de afstand in rijen markeert. Waarom die niet aanbrengen in de rest van de supermarkt? Of stel in smalle winkelpaden een passeerverbod in. Leen desnoods de paspoppen van de nu toch gesloten H&M en de C&A en laat die uitbeelden hoe ver die anderhalve meter nu precies is.”

Welke regels gelden er precies en waarom? 

Het RIVM hanteert een afstand van 1 tot 2 meter (twee armlengtes) als veilige marge. ‘Door hoesten en niezen komen kleine druppeltjes met het coronavirus in de lucht. Mensen kunnen deze druppeltjes inademen en besmet raken. Als je niest komen deze druppels zelden verder dan 1 tot 2 meter.’

Binnen blijven is dus niet verplicht voor iedereen. Wel roept het RIVM iedereen met (milde) verkoudheidsklachten als koorts, keelpijn, hoesten of koorts thuis te blijven en sociaal contact te mijden.

Kinderen mogen buiten spelen, maar moeten ook grote groepen vermijden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden