PlusUitleg

Waarom werd die explosieve groei van de besmettingen niet voorzien?

Zodra de clubs weer open mochten, stroomden ze vol met naar feest snakkende jongeren. Zoals hier in Bitterzoet, afgelopen 26 juni. Beeld Joris van Gennip
Zodra de clubs weer open mochten, stroomden ze vol met naar feest snakkende jongeren. Zoals hier in Bitterzoet, afgelopen 26 juni.Beeld Joris van Gennip

Nederland kleurt inmiddels rood op de coronakaart. Waarom voorzagen het RIVM en het OMT die explosieve groei van besmettingen niet? ‘Het neigt naar een ivoren toren.’

1. RIVM en OMT voorspelden half juni dat ook met versoepelingen er minder besmettingen zouden zijn in juli, terwijl ze in een week tijd zijn ­verzesvoudigd. Is het zorgelijk dat de belangrijkste kabinetsadviseurs er zo naast zaten?

Ja, zegt Amrish Baidjoe. Hoewel het Outbreak Management Team (OMT) niet achter Hugo de Jonges ‘dansen met Janssen’ stond en test­bewijzen wilde voor maximaal 24 in plaats van 40 uur, vindt Baidjoe het onthutsend dat de besmettingen in de leeftijdsgroep 18-24 bijna 900 procent stegen zonder dat dit was voorzien.

Het kabinet heeft een breder scala aan ­adviseurs nodig, zoals de Wereldgezondheids­organisatie ook aanraadt, stelt Baidjoe, als ­veldepidemioloog-microbioloog verbonden aan de London School of Hygiene and Tropical Medicine. Hij deed ervaring op met uitbraken van infectieziekten in bijvoorbeeld Bangladesh en Afrika. Baidjoe pleitte vorig jaar al voor ­uitbreiding van het OMT: meer mensen met ‘boots on the ground’-ervaring en meer gedrags­wetenschappers.

Ook kennis van crisiscommunicatie en het ‘meekrijgen’ van de samenleving was vereist, zei Baidjoe van het kritische Red Team, een groep onafhankelijke deskundigen. “De academische kennis van het OMT is indrukwekkend en onontbeerlijk, maar neigt soms te zeer naar een ivoren toren, die te ver van de maatschappelijke realiteit staat.”

2. Staat het Red Team alleen in die kritiek?

Nee. Epidemioloog Frits Rosendaal vindt het OMT ook te eenzijdig. Wellicht is de crisiservaring van een veldepidemioloog in Afrika niet rechtstreeks toepasbaar in Nederland, zegt Rosendaal, maar die biedt wel tegenwicht aan de virologie, immunologie en ic-geneeskunde. Die wetenschappen domineren de crisis­bestrijding. Ten onrechte, vindt Rosendaal.

“Als je een oorlogsmetafoor wilt gebruiken, dan weet de viroloog hoe je de kalasjnikov of bom in elkaar zet. De immunoloog of ic-arts is de hospik die gewonden verzorgt. De epidemioloog is de generaal. Die gaat over de strategie.”

3. Wat is over het hoofd gezien?

“Een onbeschermde groep tieners kwam na de eindexamens in aanraking met de besmet­telijker deltavariant in Albufeira en Mallorca,” zegt Rosendaal. “Breng je die vervolgens in een nachtclub of festivaltent hutjemutje samen met onbeschermde twintigers en open je de tap, dan regent het infecties. Een jaar eerder doken jongeren ook te gretig de kroeg in toen het weer mocht.”

Bij Testen voor Toegang was het volgens Rosendaal ook geen gewaagde voorspelling dat zou worden gesjoemeld. “Wie zich een beetje verdiept in de leefwereld van tieners en twin­tigers, weet dat ze na een lange lockdown álles doen voor vertier.”

4. Nog een voorbeeld van slecht beleid?

Alle maatregelen ineens opheffen. Epidemio­logisch weet je dan niet welke afschaffing leidt tot welk effect op de besmettingen, aldus Rosendaal: “Ingrijpen in de epidemiologische situatie moet acuut, afschalen stapje voor ­stapje. Nederland draait het soms om.”

De Leidse hoogleraar klinische virologie Louis Kroes is gematigder, maar zegt ook dat de invloed van de versoepelingen specifiek op het gedrag van jongeren is onderschat. “Er had misschien voorzichtiger moeten worden geopereerd.”

5. Hoe erg zijn al die besmettingen?

Het RIVM schat dat die tot tussen de 150 en 600 ic-opnames kan leiden. Voor Kroes bevestigt dit dat ‘te alarmistisch’ en ‘paniekerig’ wordt gereageerd. “Er is geen grote druk op de zorg. De fixatie op besmettingscijfers verhindert dat we een manier vinden om te leren leven met dit virus. Het gaat toch niet meer weg, het gaat om het opvangen van de gevolgen voor de gezondheid.”

Het aantal besmettingen zegt volgens hem niet zo veel, zeker nu een groot deel van de bevolking – inclusief de kwetsbare groepen – is gevaccineerd. “De testresultaten hangen mede af van de motivatie onder bepaalde leeftijdsgroepen om zich te laten testen. Het grote aantal vastgestelde besmettingen onder jongeren is ook een gevolg van het beleid om te testen voor toegang. Als je meer jongeren test, vind je meer besmettingen.”

6. Hoe zien de epidemiologen Rosendaal en Baidjoe dat?

Ook zij denken dat de acute zorgbelasting zal meevallen vergeleken met afgelopen jaar. Dat het percentage positieve testen in de GGD-­teststraten is gestegen naar 14,6 procent, tekent echter de groei van de virustransmissie. “En de druk blijft hoog door inhaalzorg,” aldus Baidjoe, die ook wijst op de toename van langdurige covid onder jongeren door alle besmettingen.

Rosendaal en Baidjoe vinden ingrijpen nodig om te voorkomen dat het virus over enkele weken of maanden huishoudt onder niet-gevaccineerde risicogroepen. Bovendien ­voorziet Rosendaal lokale uitbraken; in wijken met een lage vaccinatiegraad, zoals Zuidoost en Nieuw-West, wonen relatief veel mensen met bijvoorbeeld diabetes en overgewicht, waardoor Amsterdamse ziekenhuizen overspoeld kunnen raken.

Baidjoe vreest minder draagvlak voor het beleid. “Mensen verliezen vertrouwen in ­instituten, terwijl dat zo hard nodig is. Ik werd gebeld door Engelse journalisten met de vraag wat te leren valt van Nederland. Nou, hoe je níet moet heropenen, dat heeft Nederland de hele wereld laten zien.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden