PlusUitleg

Waarom niet iedere partij nieuwe verkiezingen wil, maar dat toch kan gebeuren

Het V-woord hangt als een schaduw over de formatie: verkiezingen. Ondenkbaar, lijkt het. Maar als partijen woensdag geen doorbraak forceren, komen ze toch een stap dichterbij.

Informateur Johan Remkes met demissionair premier Mark Rutte, Sigrid Kaag en Wopke Hoekstra.  Beeld ANP
Informateur Johan Remkes met demissionair premier Mark Rutte, Sigrid Kaag en Wopke Hoekstra.Beeld ANP

Vraag het VVD-leider Mark Rutte en hij schudt resoluut met zijn hoofd. Er komen geen nieuwe verkiezingen: “Uiteindelijk komt er altijd een kabinet.”

Het is in Nederland nog nooit gebeurd dat er nieuwe verkiezingen moeten komen omdat partijen het niet eens kunnen worden over een nieuw kabinet. Maar zo'n impasse in de formatie als nu is ook nog nooit gebeurd. Woensdag is alweer een cruciale dag. Inmiddels heeft een groeiend deel van de Tweede Kamer het geloof verloren dat het nog iets wordt: PVV, SP, Partij voor de Dieren, Forum voor Democratie, Denk, Groep Van Haga en BBB zijn inmiddels vóór nieuwe verkiezingen. Vier redenen waarom andere partijen dat niet willen en één waarom dat alsnog zou kunnen gebeuren.

1. Belediging van de kiezer
“Kiezers zijn geen oproepkrachten,” zei voormalig informateur Herman Tjeenk Willink onlangs. In maart kwam 78,7 procent van de stemgerechtigden opdagen. “Met die uitkomst hebben partijen het te doen.” Dat is wat anders dan tegen de kiezer zeggen: we kunnen niets met de uitslag, doet u het maar over.

Het vertrouwen van kiezers in de politiek is het afgelopen jaar al enorm gedaald. Op Prinsjesdag meldde onderzoeksbureau Ipsos dat zes op de tien Nederlanders nog maar weinig vertrouwen hebben in de landelijke politiek. De stroeve formatie is daar een hoofdreden van. Dat vertrouwen herstelt niet als de formatie volledig mislukt.

2. Het duurt nóg langer
Uitschrijven van nieuwe verkiezingen betekent dat het nóg langer duurt voor er een nieuw kabinet is. De grondwet schrijft voor dat na ontbinding van de Tweede Kamer binnen drie maanden nieuwe verkiezingen moeten worden gehouden, al kan daarvan worden afgeweken. Drie maanden is krap. Gemeenten moeten zich kunnen voorbereiden en nieuwe partijen die willen meedoen moeten een eerlijke kans krijgen zich te organiseren. Bijkomend probleem kan zijn dat in maart volgend jaar al gemeenteraadsverkiezingen zijn. De kieswet schrijft voor dat Kamerverkiezingen daar niet te dicht op mogen zitten.

Een stemmer tijdens de Tweede Kamerverkiezingen, afgelopen maart. Beeld ANP
Een stemmer tijdens de Tweede Kamerverkiezingen, afgelopen maart.Beeld ANP

3. Het lost niets op
Opeenvolgende informateurs stelden dat de inhoudelijke verschillen tussen partijen in Den Haag overbrugbaar zijn; het is de politieke wil tot samenwerking die ontbreekt. De informateurs hebben vooral aan de partijen gevraagd welke problemen zij de komende kabinetsperiode aangepakt willen zien. Inderdaad zijn partijen het daarover eens, maar ze verschillen van mening over de oplossing en over de vraag waar het geld vandaan moet komen om alles te betalen. Die verschillen worden na nieuwe verkiezingen niet kleiner, net als het onderlinge wantrouwen.

4. Niemand profiteert
Volgens de peilingen schiet geen van de middenpartijen iets op met verkiezingen. Het CDA staat in alle peilingen op fors verlies, D66 op licht verlies en ook PvdA, GroenLinks en ChristenUnie kwakkelen. De VVD staat weliswaar op lichte winst in meerdere peilingen, maar ook die winst staat onder druk. “Alleen de nieuwe partijen op de flanken zouden profiteren,” zegt Gijs Rademaker van EenVandaag Opiniepanel. “Ja21, Partij voor de Dieren, Volt en BBB zouden winnen.” Om met die flankpartijen een regeerakkoord te sluiten lijkt voor de middenpartijen nog moeilijker dan het eens worden met elkaar.

5. Maar…
De nieuwe informateur Johan Remkes concludeert dat een traditioneel minderheidskabinet er niet in zit. Eerder stelde zijn voorganger Mariëtte Hamer dat een hele trits aan meerderheidsvarianten ook niet konden. De mogelijkheden om nog tot een nieuw kabinet te komen raken zo snel op. Ook een zogeheten extraparlementaire variant kan niet op applaus rekenen. Hoe langer het duurt, hoe meer het ondenkbare denkbaar wordt. “Het ergste is dat ik niet meer kan uitsluiten dat er nieuwe verkiezingen komen,” zei ChristenUnieleider Gert-Jan Segers begin september. Inmiddels is de formatie nog geen stap verder gekomen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden