null

PlusExclusief

Waarom is er juist op de werkvloer vaak sprake van seksueel wangedrag? ‘De macht kan verslavend werken’

Beeld Getty Images/Image Source

Na de onthullingen van seksueel wangedrag bij The Voice stond het onderwerp bij bedrijven ineens hoog op de agenda: veiligheid op de werkvloer. Waarom gaat juist daar zoveel mis? ‘Ermee wegkomen bevestigt het gevoel van macht, en dat kan verslavend werken.’

Lorianne Van Gelder en Anna Herter

Heeft u ook de afgelopen maand een mailtje van uw werkgever gekregen? Een mail van de directeur waarin zorgen worden geuit over grensoverschrijdend gedrag en de behoefte aan een veilige werkomgeving, aanmoedigingen om excessen te melden en linkjes op intranet naar vertrouwenspersonen? Ineens stond het onderwerp hoog op de agenda na de onthullingen van seksueel wangedrag bij The Voice.

Ook Edwin van der Sar stuurde daarop aan de ruim 400 Ajaxmedewerkers een dergelijk mailtje. En zo moet het bij honderden bedrijven zijn gegaan, denkt Laura Adèr van Fairspace, een organisatie die bedrijven helpt om een veilige en inclusieve werkvloer te creëren.

Al die e-mails vormen een significante ontwikkeling sinds het begin van de MeToobeweging, stelt Adèr. Want er mogen dan in amper een maand een paar stevige MeTooschandalen naar buiten zijn gekomen – The Voice of Holland, Marc Overmars bij Ajax, het opgestapte PvdA-Tweede Kamerlid Gijs van Dijk, het annuleren van VPRO-documentaire Villa da Musica vanwege grensoverschrijdend gedrag van een redacteur in de jaren tachtig – ze vormen nog steeds het topje van de ijsberg, zegt Adèr.

Structureel en hardnekkig

Zes op de tien vrouwen (62 procent) en één op de vijf mannen (19 procent) maakten wel eens seksueel grensoverschrijdend gedrag mee, bleek maandag uit een onderzoek onder duizenden respondenten door EenVandaag. Een CNV-onderzoek van vorig jaar over seksuele intimidatie op de werkvloer noteerde dezelfde hoge aantallen, waarbij 30 procent van de werkende vrouwen te maken heeft met ernstiger vormen, zoals aanranding of een andere fysieke vorm van seksuele intimidatie op de werkvloer.

De cijfers laten zien: hier is sprake van een structureel probleem. Dat maakt het ook een hardnekkig probleem, zegt Sarah Bracke, hoogleraar sociologie van gender en seksualiteit aan de Universiteit van Amsterdam. “Je ziet na de recente onthullingen dat er veel aandacht en afkeuring voor grensoverschrijdend gedrag is. Maar alleen die morele verontwaardiging verandert de zaak nog niet.”

En, zegt Adèr, het gebeurt overal. “Geen enkele sector is gevrijwaard van dit gedrag. Theater, turnen, dans, politiek, voetbal. Niet alleen bij een talentenjacht, ook bij die degelijke middelgrote verzekeringsmaatschappij.”

Denk dus niet dat ‘mannen er niet meer mee wegkomen’, benadrukt ze. Ja, sommige hoogvliegers zijn nu gepakt, maar ook lager in de hiërarchie, gewoon op de werkvloer, zijn er dagelijks veel te persoonlijke vragen naar iemands seksleven of wordt er buiten werk via sociale media contact gezocht. “Dat zijn ook vormen van grensoverschrijdend gedrag en ze komen nog heel vaak voor. Nee, we zijn er nog niet.”

Vernederen en kleineren

Wat is dan dat structurele manco binnen veel bedrijven, en waarom is het zo moeilijk er iets aan te doen? Een zekere hiërarchie hoort bij professionele organisaties. Het wordt pas een probleem als iemand ruimte wil én krijgt om de ongelijke verhouding – de macht – te misbruiken. Daar komt volgens hoogleraar Bracke grensoverschrijdend gedrag uit voort. Dat kan met seks, maar ook bijvoorbeeld door stalken of een werknemer systematisch te vernederen en kleineren. “Daarmee wegkomen bevestigt het gevoel van macht, en dat kan verslavend werken.”

Simpel gesteld moeten individuen binnen een organisatie geen ruimte krijgen de macht te misbruiken. Dat vergt tijd en inspanning. “Het gaat niet om een rotte appel die uit de mand moet worden gehaald, je moet je organisatie anders opzetten. En daar wringt de schoen, want dat gaat natuurlijk niet zonder slag of stoot.”

Een gezondere bedrijfsstructuur is er bijvoorbeeld een die minder hiërarchisch is ingericht, vervolgt Bracke. Uit onderzoek blijkt dat het in deze zogenoemde horizontale organisaties minder vaak misgaat. Ook kan het helpen om macht zodanig te herverdelen dat op elk niveau daders worden aangesproken op hun gedrag. “Nu zit boven in de organisatie vaak een old boys network, dat grensoverschrijdend gedrag goedpraat of weglacht.”

Betere wetgeving

Toch lijkt de MeToobeweging deze week de wind in de zeilen te hebben. Voor het eerst in de geschiedenis van Nederland is er een regeringscommissaris voor MeToozaken aangesteld. Mariëtte Hamer zal in opdracht van het kabinet een doorbraak forceren in ‘de cultuur van genderstereotypering en machtsmisbruik die leidt tot seksueel grensoverschrijdend gedrag’.

Goed nieuws, zegt Willy van Berlo, programmamanager seksueel geweld bij Rutgers Kenniscentrum Seksualiteit. Maar het werd ook wel tijd. “We hebben er lang voor gepleit. Het is een te groot en veelomvattend probleem. En het is te lang onderschat.”

Ook Mirjam Decoz noemt de aanstelling een goede zaak. Zij is arbeidsrechtadvocaat en schrijft een nieuwe druk van haar boek over rechterlijke uitspraken over grensoverschrijdend gedrag. Dinsdag heeft ze samen met mede-initiatiefnemer Alie Kuiper een petitie aangeboden aan minister Karien van Gennip (Sociale Zaken, CDA), waarin ze pleit voor betere wetgeving rondom seksuele intimidatie. “Het zou enorm helpen als slachtoffers niet meer afhankelijk zijn van een paar verplichtingen in de huidige Arbowet. Daarin staat nu dat werkgevers de plicht hebben om beleid te voeren tegen onder meer seksuele intimidatie, maar voor de invulling van dat beleid en voor zorgvuldig klachtonderzoek zijn geen criteria.”

Niet zo happig

Of er echt sprake is van een kentering moet dus nog blijken, stellen de experts. Want, zoals Bracke opmerkt, zijn er vaker van dit soort kortstondige oplevingen geweest rond seksueel misbruik. “Straks gaat het nieuws weer over iets anders, en gaan deze praktijken door.”

Decoz hoopt dat er wel degelijk iets structureel gaat veranderen. Zij merkt dat meer werkgevers bij advocaten of externe bureaus aankloppen, op zoek naar hulp om hun bedrijfscultuur te veranderen. “Overheerste bij de MeToo-beweging van 2017 de verbazing over dat dit soort dingen überhaupt gebeurde, nu overheerst de behoefte aan daadkracht.” Kanttekening: er blijven nog genoeg werkgevers over die nog niet zo happig zijn. “Die houden nog altijd het liefst alles onder de pet, bang voor reputatieschade.”

Voor iedereen die nu bang is dat ‘niks meer kan’, heeft Willy van Berlo nog een heldere boodschap. “Er is niks tegen flirten. Maar je moet oog hebben voor het feit of iemand erop zit te wachten. Ongevraagd dickpics sturen zou ik niet onder het het thema ‘er mag ook niks meer’ willen scharen. We moeten niet overvoorzichtig zijn, maar de lat heeft de afgelopen decennia niet te hoog gelegen, eerder te laag. Vooral bij mannen.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden