PlusAchtergrond

Waarom hebben supermarkten al lege schappen na anderhalve dag boerenblokkades?

Ook dinsdag blokkeren boeren distributiecentra van supermarkten. In sommige filialen zal dat voor lege schappen zorgen. Dat leidt tot prangende vragen, zoals: moeten we gaan hamsteren? Hieronder de belangrijkste vragen en antwoorden op een rij.

Jurriaan Nolles & Marlies van Leeuwen
Doordat protesterende boeren distributiecentra blokkeren, ontstaat in supermarkten een tekort aan versproducten.  Beeld Sandra Uittenbogaart/ANP
Doordat protesterende boeren distributiecentra blokkeren, ontstaat in supermarkten een tekort aan versproducten.Beeld Sandra Uittenbogaart/ANP

Waar ontstaan als eerste tekorten?

De schappen in de Jumbo op de Linnaeusstraat in Oost zijn dinsdag opvallend leeg: “We krijgen niks binnen qua vracht. De vrachtwagen is niet geweest,” vertelt een medewerker van het filiaal. Ook Lidl, Aldi, Plus en Coop kampen met tekorten. Albert Heijn laat weten dat er geen distributiecentra worden geblokkeerd. Eerder op de dag werd er in Oosterhout bij Nijmegen wel een verdeelcentrum voor boodschappenbezorgingen geblokkeerd, maar daar zijn de boeren na een noodbevel van de gemeente vertrokken.

Vrijwel meteen werd er al een tekort gemeld bij zuivelproducten. Maar er ontstaan nu ook leveringsproblemen bij verse producten als groente en fruit.

Laurens Sloot, hoogleraar ondernemerschap in de detailhandel aan de Rijksuniversiteit Groningen, verwacht dat aan ‘typische hamsterproducten’ ook snel een tekort kan komen. Denk daarbij aan diepvriesproducten en ook houdbare producten als pasta, suiker en bloem. “Dat is toch een menselijke neiging, dat hebben we ook tijdens corona gezien. Mensen zoeken dan naar zekerheid.”

Hoe kan het dat de schappen na een dag blokkades al leeg raken?
De toeleveringsketen van de supermarkten is zo sterk als de zwakste schakel. Door de blokkades zijn dat nu de distributiecentra. Het systeem is zo efficiënt ingericht dat het geen grote klappen kan opvangen. Sloot: “Het functioneert perfect als er niks aan de hand is, maar zodra er iets aan de hand is, merk je dat meteen.”

Maandag waren zo’n twintig punten geblokkeerd, dinsdag zijn dat er minder. Er zijn in Nederland veertig distributiecentra. Het is niet zo dat overgebleven centra de distributie geruisloos kunnen overnemen, aldus Sloot. “Er is wel wat rek, en zo kan er wel iets worden opgevangen, maar niet veel. Eén distributiecentrum kan niet zomaar het dubbele gaan doen.”

Waar zijn de distributiepunten nog bezet?

Er zijn nog protestacties gaande bij zeker zeven distributiecentra: van Coop en Aldi in Deventer, Aldi in Drachten, Plus in Haaksbergen, Lidl in Almere en Heerenveen, Jumbo in Woerden en Raalte en Boni in Nijkerk. Op sommige plekken zijn de boeren afgedropen, nadat de autoriteiten dreigden de mobiele eenheid in te zetten.

Wat zijn de plannen van de boeren?
Die vraag is lastig te beantwoorden. Bekende boerenactiegroepen als Agractie en Farmers Defence Force zeggen geen enkele bemoeienis te hebben met de blokkades. Het is wel duidelijk dat de actiebereidheid groot is. Er lijkt ook geen einddatum bepaald. “Het platleggen van de distributiecentra vandaag was puur een waarschuwing,” zeiden boeren Sanne Ezendam en Koos Cromwijk op een zelf georganiseerde persconferentie in Utrecht, bij een distributiecentrum van Albert Heijn. Ze zeiden daar namens alle boeren van Nederland te spreken. Ze zeiden bereid te zijn om de hele zomer door te gaan met acties.

Jeroen van Maanen, bestuurslid Nederlandse Melkveehouders Vakbond, zegt dit over de komende week: “Het plan is dat er geen plan is. De groepen die er nu staan, zullen wel even blijven staan.”

In Heerenveen liep de blokkade in de nacht van maandag op dinsdag uit de hand. De ME en traangas werden ingezet. Van Maanen: “Dat is zonde. Ik begrijp dat de politie opdracht krijgt om op te treden. Dan zullen er boeren zijn die weggaan, maar zeker ook boeren die blijven staan. Een enorme confrontatie heeft eigenlijk geen enkele zin. Maar aan beide kanten worden nu prikacties uitgevoerd.”

Moeten we gaan hamsteren?
Volgens retaildeskundige Erik Hemmes is een gemiddelde supermarkt binnen twee weken volledig leeg. Maar sommige delen van het assortiment raken veel veel sneller op dan andere, omdat ze veel vaker worden bevoorraad, zoals groente, fruit en vlees. “En vooral brood, dat willen mensen dagvers.” Of hij adviseert te hamsteren? “Zeker niet, er zijn genoeg andere winkels waar je spullen kunt halen, zoals de bakker en groenteboer.” Zijn collega-retailexpert Rubert Parker Brady zou het ook zeker niet adviseren. “Het is niet verstandig, dan wordt het alleen maar erger.”

Wat is het doel van de boeren?
Boeren zien in de lege schappen de meest krachtige boodschap. “Wij zijn de 2 procent van Nederland die het voedsel maken voor de 98 procent andere Nederlanders. Uiteindelijk is vraag: welke biefstuk wil je eten? Eentje uit Nederland of Argentinië?”

Wie betaalt de schade?
Supermarkten bekijken of zij de geleden schade door de boerenblokkades ergens kunnen verhalen. Het is volgens een woordvoerster van supermarktkoepel CBL nog niet duidelijk wat hierin mogelijk is, maar de ‘optie ligt op tafel’. De schade voor supermarkten loopt volgens CBL na een dag van blokkades bij distributiecentra al in de miljoenen euro’s. Dat komt vooral door het bederven van niet-geleverde producten. Maar supermarkten lopen ook omzet mis doordat er minder producten in de schappen liggen. Alleen al Coop, met meer dan driehonderd winkels veel kleiner dan bijvoorbeeld Albert Heijn of Jumbo, verwacht al een miljoenenschade te lijden.

Maar de boeren laten zich niet makkelijk ‘pakken’. Zo halen ze hun kentekenplaten van de trekkers om anoniemer te zijn. Jeroen van Maanen, bestuurslid Nederlandse Melkveehouders Vakbond, zegt dat de blokkades bewust niet gecoördineerd zijn door actiegroepen als Farmers Defence Force, Agractie of zijn eigen organisatie. “Boeren maken plannen in klein verband. Van bovenaf is er geen coördinatie door een organisatie, zodat actiegroepen geen claims aan de broek krijgen. Op deze manier heeft niemand verantwoordelijkheid en kunnen we het een tijdje volhouden.”

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden