Waarom Grapperhaus zich inspande voor de terugkeer van wietpionier Johan van Laarhoven

Johan van Laarhoven is na vijf jaar in een Thaise cel weer in Nederland. Waarom spande minister Grapperhaus zich in voor de terugkomst van de voormalige coffeeshopbaas?

Ferdinand Grapperhaus, minister van Justitie en Veiligheid.Beeld ANP

Het was een unicum: een minister die bij de autoriteiten van een ander land openlijk vroeg om de vrijlating van een landgenoot. Minister Ferd Grapperhaus van Justitie en Veiligheid deed het afgelopen zomer voor Johan van Laarhoven. Drie kwartier sprak hij in Bangkok met de Thaise premier en de Thaise minister van justitie over de 59-jarige Brabantse oud-coffeeshophouder, die daar sinds 2014 vastzat. Hij werd veroordeeld tot 103 jaar cel wegens witwassen, waarvan hij er 20 uit moet zitten.

Waarom spande het kabinet zich in voor een veroordeelde crimineel? Dat heeft Van Laarhoven te danken aan de Nationale Ombudsman.

Wietpionier

Van Laarhoven is een wietpionier: in de jaren tachtig richt hij in Tilburg de eerste coffeeshop op buiten de Randstad. Het zou het begin zijn van een kleine keten, The Grass Company; nu met vier locaties in Brabant. In 2008 vertrekt hij met zijn Thaise vrouw en hun kinderen naar Thailand om daar te rentenieren, veel van zijn vermogen wordt daar ook geïnvesteerd. In 2011 verkoopt hij The Grass Company.

In datzelfde jaar begint justitie in Nederland een groot onderzoek naar de coffeeshopketen. Hoofdverdachte: Johan van Laarhoven. Hij wordt verdacht van witwassen, belastingontduiking en lidmaatschap van een criminele organisatie. Als het onderzoek is gevorderd, wordt in 2014 een rechtshulpverzoek ingediend bij de Thaise autoriteiten, waarin wordt gevraagd of de lokale politie Van Laarhoven en zijn echtgenoot – als getuige, niet als verdachte – kan verhoren, hun villa in Thailand wil doorzoeken en beslag te leggen op Van Laarhovens bezittingen in het land. Belangrijk: de verzoeken worden allemaal gedaan voor het Nederlandse onderzoek.

Maar terwijl in Nederland al invallen en verhoren worden gepland, heeft justitie nog altijd niets van Thailand gehoord. Om de Thai tot actie te manen, doet Nederland een verzoek aan het land om zélf een onderzoek te beginnen naar Van Laarhoven. 

Dat blijkt een cruciale fout: Thailand staat bekend om de bikkelharde houding tegen drugscriminelen. Van Laarhoven wordt direct opgepakt en in een Thaise cel gezet. De omstandigheden zijn er mensonterend. De Nederlandse officier van justitie is verbaasd, zal hij later zeggen: dáár had Nederland nooit om gevraagd.

‘Onzorgvuldig’ gehandeld

Maar de Thai gaan hun eigen weg en de Nederlandse justitie verliest alle regie. Het oordeel van de Ombudsman is in maart 2019 snoeihard: de Nederlandse politie, het Openbaar Ministerie én het ministerie van Justitie en Veiligheid hebben ‘onzorgvuldig’ gehandeld. “Er is niet goed afgewogen of de gekozen middelen in evenredige verhouding stonden tot het beoogde doel,” stelde Nationale Ombudsman Reinier van Zutphen.

Dat rapport is voor D66, de partij die zich met GroenLinks en SP in de Tweede Kamer het lot van Van Laarhoven het meest aantrok, het breekijzer om een debat te forceren. “We hebben het tevergeefs geprobeerd bij de justitieministers Van der Steur en Blok. Grapperhaus beloofde in april zich wel in te spannen voor Van Laarhoven,” zegt D66-Kamerlid Vera Bergkamp. “Hij is zijn belofte nagekomen.” 

De CDA-bewindsman zei in een debat de bevindingen van de Ombudsman ‘zeer serieus te nemen’. “Het kwam wel even binnen, laat ik dat eerlijk zeggen.”

In december stemt de Thaise regering in met het overbrengen van Van Laarhoven naar Nederland, waar hij de rest van zijn straf moet uitzitten; omgezet naar Nederlandse maatstaven zou dat nog maximaal vijfenhalf jaar zijn. Grapperhaus schreef woensdagochtend aan de Tweede Kamer de Thaise autoriteiten ‘bijzonder erkentelijk’ te zijn. In Nederland wacht Van Laarhoven overigens nog een dagvaarding voor de Nederlandse strafzaak tegen hem.

Broer krijgt teruggekeerde Van Laarhoven niet te spreken

Na de landing donderdagavond op Schiphol van oud-coffeeshophouder Johan van Laarhoven had broer Frans hem graag de hand willen schudden en kort willen spreken, maar dat bleek niet mogelijk. “We werden door de Koninklijke Marechaussee weggestuurd. Van hogerhand was bepaald dat we Johan niet konden ontmoeten. We mochten niet eens kleding geven,” zei Frans van Laarhoven op een persconferentie.

Hij zei dat zijn in Thailand veroordeelde broer in het Aziatische land 5,5 jaar in een gevangenispak heeft rondgelopen. Bij terugkeer in Nederland mocht Frans van Laarhoven Johan geen andere kleding geven. “Hetzelfde gold voor het stukje zeep, de tandenborstel en het scheerapparaat dat we hadden gekocht. Daar stonden we met onze tas.”

De familie van Van Laarhoven had eigenlijk gehoopt dat hij al voor de kerstdagen in Nederland zou zijn. Dat lukte niet omdat er nog allerlei formulieren moesten worden verwerkt en er nog besprekingen waren,” aldus Frans. “Uiteindelijk hoorden we gisteren pas dat de Thaise autoriteiten Johan hadden overgedragen aan de Nederlandse autoriteiten.”

Vol lof

Frans van Laarhoven en de advocaten waren vol lof over de inzet van minister Ferd Grapperhaus (Justitie en Veiligheid) om de ex-coffeeshopbaas naar Nederland te halen. Ook Kamerlid Vera Bergkamp, die zich jaren voor de zaak inzette, prees Grapperhaus.

Van Laarhovens advocaten, Geert-Jan Knoops en Gerard Spong, kregen hem net als broer Frans niet ‘face to face’ te spreken. De advocaten zeiden de afgelopen maanden meermaals te hebben gevraagd naar hoe vandaag zou verlopen, maar daar nooit antwoord op kregen van de mensen van minister Sander Dekker van Rechtsbescherming.

“De benadering van Grapperhaus staat haaks op wat er nu met het departement van Dekker gebeurt,” zei Spong. “Daar is discrepantie te zien. Dat is voor ons niet acceptabel.”

Onjuiste omgang

Knoops zei dat het departement van Dekker is ‘gevraagd of de verdediging en de familie een paar minuten konden samenzijn’. Tot donderdagavond was daar geen beslissing over. Op ministerieel niveau, vinden we, is er onjuist omgegaan met menselijke waarden.”

Het ministerie zegt dat het gebruikelijk is dat een gedetineerde eerst naar een gevangenis wordt overgebracht, en daar vervolgens bezoek kan ontvangen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden