PlusAchtergrond

Waarom gaat de ‘dokterjas’ van Rutte en De Jonge plots toch uit?

Zorgpersoneel schiet in paniek, virologen vrezen een nieuwe piek, maar toch waagt het kabinet de gok en kiest het voor versoepelingen. Een trendbreuk na een jaar behoedzaam coronabeleid. Waarom?

Ondanks hun donkere pakken worden Rutte en De Jonge wel ‘de witte jassen’ genoemd, verwijzend naar de dominant medische blik die het coronabeleid kleurt. Beeld EPA
Ondanks hun donkere pakken worden Rutte en De Jonge wel ‘de witte jassen’ genoemd, verwijzend naar de dominant medische blik die het coronabeleid kleurt.Beeld EPA

‘Ongelooflijk spannend’ noemde demissionair premier Mark Rutte dinsdagavond de heropening van terrassen en winkels. De ziekenhuizen zagen uitgerekend die dag een recordaantal nieuwe patiënten (driehonderd) sinds begin 2021 en experts van het OMT, ooit heilig, waarschuwden ‘met klem’ dat het te vroeg is voor versoepelingen. En toch durfden Rutte en coronaminister Hugo de Jonge het aan om stap één van het openingsplan te zetten. “We kunnen ons heel weinig tegenvallers permitteren,” zei Rutte.

Ondanks hun donkere pakken worden Rutte en De Jonge wel ‘de witte jassen’ genoemd op het Binnenhof, verwijzend naar de dominant medische blik die het coronabeleid kleurt. Kabinetsleden die voor vroege versoepelingen pleiten, die wijzen op economische of sociale schade, krijgen geregeld nul op het rekest omdat de zorg het niet aankan.

Maar dinsdag deden Rutte en De Jonge hun witte jas uit en kozen ze er expliciet voor om meer risico te nemen. “De samenleving snakt naar meer ruimte,” zei Rutte, die in zijn eerste woorden meteen Hubert Bruls citeerde, burgemeester van Nijmegen, voorzitter van de veiligheidsregio’s en spreekbuis van de bestuurders die al langer luid om ‘perspectief’ vragen van het kabinet. Rutte: “Zoals Bruls zei: met nul risico komen we niet uit deze crisis.” Het was behalve vriendelijk ook strategisch, zag een bron rond het Veiligheidsberaad. “Hij maakt burgemeesters zo medeverantwoordelijk. Veel wrevel levert dat niet op, hoor.”

‘Better sorry than safe’

Waar eerst better safe than sorry het devies was, lijkt het nu meer better sorry than safe. Al is de openingsstap ook weer niet zo roekeloos als gesuggereerd wordt, stellen betrokkenen. Volgens de modellen van het RIVM maakt snel versoepelen voor de hoogte van de piek in ziekenhuizen zelfs praktisch niets uit: ongeacht wanneer terrassen en winkels precies opengaan (of het nu 28 april is of half mei) verwachten ze de de top van de derde coronagolf de komende week tot twee weken te bereiken, met maximaal negenhonderd coronapatiënten op de ic’s.

Dat aantal zal begin mei dan gestaag slinken, zo berekenden de modelleurs van het RIVM. Vooral door het toenemende vaccinatietempo en een seizoenseffect. Jaap van Dissel toonde deze grafieken zondag in het Catshuis, woensdag presenteerde hij ze in de Tweede Kamer. Daarop is te zien dat snel versoepelen eind april een iets tragere daling in mei betekent. Maar voor de piekbelasting in ziekenhuizen scheelt het dus niets. Vooral de buffer van miljoenen gevaccineerden en mensen die al corona hebben gehad, drukt de curve omlaag. Al meldt Van Dissel wel dat dit ‘de meest gunstige prognose’ is.

Het kabinet neemt alvast een voorschot op de afname. “Tuurlijk kun je zeggen: wacht een weekje langer,” zegt een ingewijde, “maar mensen zitten al heel lang in die lockdown, hè. Je moet ook niet later dan nodig versoepelen. Nu neem je inderdaad een risico dat je in het verleden misschien niet nam.”

Minder draagvlak

Toch wordt het risico als ‘verantwoord’ bestempeld, cynisch genoeg ook door afgenomen draagvlak en naleving. De avondklok en de thuisbezoekbeperking drukten volgens schattingen de reproductiewaarde van corona met tien procent. Maar door het latere tijdstip van het straatverbod en de steeds slechtere opvolging van regels is het verlies ook minder groot nu deze restricties overboord gaan, redeneren bronnen. Harde data hierover ontbreken echter.

De grote vraag is nu: gaat het kabinet de ‘lockdown-light’ weer schrappen als de ziekenhuiscijfers de komende dagen onverhoopt flink oplopen? Dat is niet de bedoeling, bezweren betrokkenen. Zoals Rutte zelf zei: “Als de hemel naar beneden komt, wordt alles anders.” Is dat bij meer dan negenhonderd ic-patiënten? Of bij 10.000 infecties per dag? Op het Binnenhof wil nu niemand aan dat scenario denken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden