PlusAchtergrond

Waarheid kent vele versies rond Binnenhof: ‘Dit past wel in patroon van Hugo de Jonge’

Waarom vertelde Hugo de Jonge niet eerder over zijn aanmoedigende rol bij het binnenhalen van Sywert van Lienden als groothandelaar van mondkapjes? ‘Het past in een patroon: beeldvorming is alles.’

Jan Hoedeman & Niels Klaassen
Minister Hugo de Jonge (Volkshuisvesting) staat de pers te woord over de mondkapjeshandel van Sywert van Lienden.  Beeld ANP
Minister Hugo de Jonge (Volkshuisvesting) staat de pers te woord over de mondkapjeshandel van Sywert van Lienden.Beeld ANP

Het was niet zijn portefeuille en hij was niet betrokken bij de deal, dus met feitelijke vragen over de kwestie-Sywert hoefde je coronaminister Hugo de Jonge (CDA) vorig jaar niet lastig te vallen. “Ik ben hier niet bij betrokken. [...] we hebben een portefeuilleverdeling, dit is niet mijn portefeuille.”

Maar het was wel degelijk even z’n pakkie-an, bleek deze week na onthulling van interne berichten tussen De Jonge en zijn topambtenaar. Waarom vermeldde het kabinet deze aanjaagrol van De Jonge niet eerder? Al vorig jaar zomer was er een tijdlijn gemaakt, maar het cruciale appverkeer tussen De Jonge en zijn ambtenaar (‘je kunt Sywert beter inside pissing out hebben dan outside pissing in’) ontbrak daarin.

Helderheid

Daarover wil het parlement snel helderheid: is de Tweede Kamer onvolledig geïnformeerd? Is er informatie bewust weggehouden? Of is dit het zoveelste voorbeeld van Haagse mores rond selectief informeren? Want de waarheid kent rond het Binnenhof vaak vele versies, en zelden komt in één keer het meest volledige verhaal naar buiten, vinden critici.

Kijk maar naar grote kwesties als de Toeslagenaffaire, de bonnetjesrel rond Teeven, het debat over de dividendbelasting of het bombardement op Hawija en de functie-elders-kwestie. “We concludeerden al eerder: de Kamer wordt geïnformeerd als het de regering uitkomt,” zegt SP-Kamerlid Renske Leijten. “Dat is de Haagse machine. Alles draait om beeldvorming: hoe komt het over? Dat telt. En dan wordt er gehoopt dat de storm overwaait.”

‘Tijd van doofpotten voorbij’

Dat lukt niet altijd. Soms blijven er tornado’s opkomen rond een onderwerp, zoals nu rond de Sywert-deal. Kees van der Staaij van de SGP wil ook weten waarom De Jonge niet meteen vertelde dat hij persoonlijk bemiddelde. “Als iemand zegt ‘ik wil om niet wat regelen’ in zo’n crisistijd, is daar natuurlijk veel begrip voor als je hem op weg helpt. Maar als je niet gewoon naar buiten brengt hoe dat gelopen is, wordt dat later een groter ding. Het eerlijke verhaal is nog altijd het beste verhaal. Vroeger was het misschien makkelijker de waarheid te verstoppen. Maar de tijd van doofpotten is voorbij.’’

Bronnen rond De Jonge benadrukken dat er niet gelogen of onjuist geïnformeerd is. Immers: bij de uiteindelijke deal was De Jonge inderdaad niet betrokken (minister Martin van Rijn wikkelde deze af). Maar zulke uitleg verzandt al snel in een woordenspel, het grijze gebied rond ‘goed informeren’ biedt die ruimte ook. Want uiteindelijk beslist de Tweede Kamer zelf of het kabinet de partijen onjuist, onduidelijk, ontijdig, onvolledig en/of onvoldoende (de vijf o’s, in jargon) heeft geïnformeerd.

Leijten: “Feitelijk klopt het misschien dat De Jonge niet zelf bij de deal betrokken was, maar hij drong wel aan op contact. Eigenlijk zegt De Jonge: haal binnen, die Van Lienden.” Overigens was toen volgens betrokkenen nog onbekend dat de mondkapondernemer er miljoenen euro’s aan zou overhouden.

Oud-topambtenaar Roel Bekker adviseerde decennialang vele ministers. Hij stelt dat keihard liegen geen optie is. “Maar de feiten op een bepaalde manier presenteren wel, vooral niet alles in één keer naar buiten brengen behoort tot het instrumentarium van veel politici. Die appjes komen er nu bij. Ik zei wel altijd tegen bewindslieden: laat geen spoor achter, geen mail of app. Maar De Jonge moet hebben geweten dat dit gewobt kon worden, dus hij zal in een bepaalde state of mind hebben verkeerd van ‘nood breekt wet’.”

Het patroon van De Jonge

Maar zelfs dan domineert het belang van beeldvorming, ziet Henk te Velde, hoogleraar politieke cultuur aan de Universiteit van Leiden. “Als dat element zo domineert, dan is de verleiding groot dingen achter te houden. Als hij meteen had toegegeven wat er was gebeurd, dan ontstaat een andere indruk dan wanneer het via de WOB omhoog moet worden getrokken. Het past wel een beetje in het patroon van De Jonge die almaar dingen roept en onbedachtzaam is en moet gaan repareren.”

Of De Jonge zelf hierover verantwoording gaat afleggen in de Tweede Kamer? Dat wordt ingewikkeld, stelt een ingewijde. Inmiddels is hij minister voor Volkshuisvesting. Zijn opvolger Ernst Kuipers of portefeuillehouder Conny Helder zal hierover in debat moeten als er vragen zijn, stelt deze bron. “Moeten we dan anders Kaag nog een keer in debat laten gaan over Afghanistan, iets uit haar oude functie?”

Kwaaie pier

Al kan het parlement iedereen naar eigen inzicht uitnodigen. GroenLinks-leider Jesse Klaver was een van de Kamerleden die een nieuw feitenrelaas wil, maandag 12.00 uur moet dat binnen zijn. “De Jonge gaf een partijgenoot een opkontje, hij wilde Van Lienden aan boord vanwege dreigende mediaberichten en hij verzwijgt en ontkent de cruciale rol die hij speelde om de deal voor elkaar te krijgen. De kwaaie pier is Sywert, die iedereen om de tuin heeft geleid. Maar ons belangrijkste punt is dat De Jonge daarover niet eerlijk is geweest. En dat is ernstig.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden