PlusAchtergrond

Waar komt deze ongekende geweldsexplosie vandaan?

De politie maakte zondagmiddag een einde aan de uit de hand gelopen demonstratie tegen de coronamaatregelen op het Museumplein.  Beeld Joris van Gennip
De politie maakte zondagmiddag een einde aan de uit de hand gelopen demonstratie tegen de coronamaatregelen op het Museumplein.Beeld Joris van Gennip

Een ongekende geweldsgolf trok dit weekeinde door Nederland. Een teststraat ging in vlammen op, een ziekenhuis werd aangevallen. ‘Als je leeft in een eigen werkelijkheid, krijg je vanzelf het idee dat je radicale dingen moet doen.’

Sinds de krakersrellen in de jaren tachtig hebben we het niet meer zo zout gegeten. Een (verboden) demonstratie op het Museumplein liep zondagmiddag volledig uit de hand, gevolgd door ernstige rellen in Eindhoven, waar de ME met onder meer messen werd bekogeld.

Eerder was het raak op Urk en in het dorpje Stein. ’s Avonds, na ingaan van de avondklok, breidden de protesten zich uit tot onder meer Den Haag, Tilburg, Almelo, Venlo, Breda, Apeldoorn, Enschede, Helmond en Roermond. De betogingen liepen vrijwel overal uit op rellen. Waar komt die explosie vandaan?

Leaderless protests

Helemaal onverwachts is het niet, zegt Jacquelien van Stekelenburg, hoogleraar sociale verandering en conflict aan de VU. Protesten rondom corona waren er eerder en die liepen ook regelmatig uit de hand. “Wij noemen ze in de wetenschap leaderless protests. En dat is precies het probleem. Niemand is aanspreekbaar, niemand voelt zich verantwoordelijk.” Maar om de gebeurtenissen van dit weekend weg te zetten als een toevallige ontploffing van hersenloos­ geweld? “Een rel kan wel degelijk een politiek motief hebben,” zegt ze.

Kijk goed naar wat er wordt aangevallen, zegt Jan Willem Duyvendak, hoogleraar sociologie aan de UvA . Op Urk ging een teststraat in vlammen op, in Enschede werd een ziekenhuis belaagd. “Dit zijn mensen die de medische wetenschap aanvallen, omdat ze er niet langer in geloven. Ze vallen ook media aan en de overheid, in de vorm van de politie die ze tegenover zich vinden.”

Een marginale groep? Duyvendak: “In Nederland zijn 2 miljoen mensen die bij gezondheidsklachten niet meer uitsluitend op de huisarts vertrouwt. Bij een deel van hen is het wantrouwen tegen wetenschappelijke feiten fundamenteel geworden.”

Van Stekelenburg: “Voor het bedreigde station van Eindhoven hoorde ik een woordvoerder zeggen dat ze het niet begreep, omdat zij mensen met cruciale beroepen vervoerden. Ja, dat was volgens die relschoppers precies het probleem.”

“Het is precies het Amerika van Donald Trump,” zegt Duyvendak. “Als je leeft in een eigen werkelijkheid, krijg je vanzelf het idee dat je radicale dingen moet gaan doen om anderen de ogen te openen.”

Pandemie ontkennen

Een fragiele coalitie van boze mensen is opgestaan, of het nu gaat om de avondklok, een vuurwerkverbod of het sluiten van de horeca. “Het zijn mensen die obsessief op zoek zijn naar schuld en betekenis: omdat ze het bestaan van de pandemie ontkennen, vallen ze uiteindelijk instellingen aan waar de pandemie wordt aangepakt. Dat kan alleen als je in een parallelle werkelijkheid leeft.”

Hoe gaan we dit stoppen? Van Stekelenburg: “De oorzaak weghalen? Dan zullen we er eerst achter moeten komen wat de oorzaak is.”

De Nederlandse Politiebond houdt er al rekening mee dat het nog lang onrustig blijft. “Ik ben bang dat het een voorbode is geweest voor de komende dagen en weken,” zei bestuurder Koen Simmers zondagavond tegen Nieuwsuur.

“In het bestrijden van rellen is de Nederlandse politie altijd goed geweest,” zegt Duyvendak. “Maar ik maak me ernstige zorgen voor de lange termijn. We gaan de kant van Amerika op: een gesprek tussen stommen. Het lijkt erop alsof we nog onvoldoende gemeenschappelijke grond onder de voeten hebben om een zinvolle discussie te voeren.”

Bekijk beelden van kort nadat het Museumplein in Amsterdam was leeggeveegd:

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden