Plus

Waakzaamheid voor mutatie coronavirus, maar nog geen paniek: ‘De verspreiding kán toeval zijn’

Het opduiken van de nieuwe ‘Britse’ variant van het coronavirus leidt in Nederland vermoedelijk niet direct tot extra maatregelen. Leden van het Outbreak Management Team (OMT), dat maandag vergaderde, laten doorschemeren dat een forse koerswijziging nu niet noodzakelijk wordt geacht.

Het centrum van Londen is weer uitgestorven nu een nieuw hard lockdownregime is ingesteld om de verspreiding van het gemuteerde virus in te dammen.  Beeld Brunopress
Het centrum van Londen is weer uitgestorven nu een nieuw hard lockdownregime is ingesteld om de verspreiding van het gemuteerde virus in te dammen.Beeld Brunopress

Met een enorme vaart verbrak het Europese vasteland dit weekend zijn transportverbindingen met Groot-Brittannië. De angst voor ‘de Britse variant’ van het coronavirus is groot. Maar de opkomst ervan in Zuidoost-Engeland kán op toeval berusten, stellen experts.

Dinsdag vergadert het kabinet over het OMT-advies. Omdat de rol van de Engelse variant nog onduidelijk is, is het de vraag of er harde koerswijzigingen worden geopperd. Diederik Gommers, voorman van de intensive care-artsen en lid van het OMT, stelt dat doorgaans vooral naar de cijfers van het RIVM gekeken wordt. Die zijn de laatste dagen redelijk constant.

Platgelegd

“We zitten inmiddels in een strengere lockdown, omdat die cijfers in december snel stegen. In Engeland doen ze het niet anders dan wij: zij reageren ook op cijfers, daarom hebben ze daar nu heel Londen platgelegd. Als het bij ons zo hard omhoog zou gaan, is niet uit te sluiten dat we zoiets ook moeten doen. Het is wat dat betreft nog even afwachten.”

Aan de overkant van de Noordzee weten ze al met zekerheid dat meer dan 60 procent van de besmette mensen in regio Londen virusstam B.1.1.7, zoals de nieuwe variant officieel heet, onder de leden heeft. Wij in Nederland weten alleen dat begin december één geval van ‘de Britse variant’ is vastgesteld. Hoe groot de exacte verspreiding is, is onduidelijk.

De verklaring voor dat verschil in inzicht, is vooral toeval. De Britten maken veelvuldig gebruik van een bepaald type pcr-test, van het merk Taqpath. Die test op drie genen, waaronder één gen dat in de nieuwe Britse variant van het virus is gemuteerd, ten opzichte van de tot nu toe in Europa heersende variant (D614G). Plots pikte die test in veel gevallen dus nog maar twee genen op, en daardoor zagen de Britten snel dat er iets geks aan de hand was.

In Nederland wordt de Taqpath amper gebruikt, zegt Jan Kluytmans, arts-microbioloog bij het Amphia in Breda en lid van het OMT. “Daardoor zien wij dus niet wat de Britten zagen. Dat is toeval.”

Monsters

Om erachter te komen welke varianten bij ons de ronde doen, worden monsters van positieve testuitslagen in het lab van het RIVM verder onderzocht. Bij dit zogenaamde sequencen wordt de complete genetische code van het virus uitgeschreven. Het was bij zo’n onderzoek dat het tot nu toe enige bekende Nederlandse geval van B.1.1.7 werd ontdekt.

Navraag bij het RIVM leert dat per week ongeveer vijfhonderd van dit soort sequence-onderzoeken gedaan worden. Dat gebeurt in principe steekproefsgewijs, vertelt een woordvoerder. Het aantal is redelijk constant, maar het plan is nu om dat te verhogen.

In Groot-Brittannië gaat B.1.1.7 sinds september rond. Sindsdien ‘kraakte’ het RIVM in Nederland enkele duizenden viruscodes. Uit het feit dat het daarbij slechts één keer raak was, putten onderzoekers hoop. Maar, waarschuwt immunoloog Ger Rijkers: “Als er één geval is, zijn er ongetwijfeld meer.”

Waakzaamheid

Een uitgebreide ronde langs viruswetenschappers leert dat de stemming er één is van waakzaamheid, maar dat van paniek geen sprake is. “Als de geluiden uit Engeland kloppen, is dat heel zorgelijk,” zegt Kluytmans. “Toch is voorlopig nog niet aangetoond dat de Britse variant écht besmettelijker is. Vergeet niet: ook in andere landen loopt het aantal besmettingen deze maand hard op.”

Frits Rosendaal, professor klinische epidemiologie in Leiden: “De nieuwe variant kan ook door toeval de overhand hebben gekregen. Stel dat er een illegaal feest was waar één iemand heel veel anderen besmet heeft: zoiets kan van invloed zijn op het verdere verloop, en op de vraag welke virusvariant uiteindelijk bovendrijft.”

Christian Drosten, een gerenommeerde Duitse viroloog, ziet in het nieuwe virus twee mutaties die maken dat het mogelijk besmettelijker is, en één mutatie die waarschijnlijk verzwakkend werkt. Zijn voorlopige conclusie (op Twitter): “De verspreiding kán toeval zijn, maar het kan ook zijn dat B.1.1.7 inderdaad een selectievoordeel heeft.”

In een artikel in wetenschappelijk tijdschrift Science stellen onderzoekers dat het maanden kan duren voordat dat duidelijk is. Er zijn eerder varianten opgedoken die besmettelijker léken, maar uiteindelijk niet besmettelijker bléken.

Overleven

Het roept wel de vraag op hoe het ene type virus überhaupt besmettelijker kan zijn dan het andere? “Een virus moet twee dingen doen om een ander te infecteren,” zegt Rijkers. “Ten eerste moet het kunnen overspringen, en dus een periode in de lucht overleven. Ten tweede moet het daadwerkelijk een cel binnendringen.”

De vraag daarbij is, legt de immunoloog uit, hoe goed het virus zich bindt aan de cellen van de ontvanger. “Daarvoor gebruikt het virus zogenaamde spike-eiwitten. Een virus kan besmettelijker worden als dáárin mutaties optreden. Soms gaat een virus door zulke mutaties beter binden. Dat zou hier het geval geweest kunnen zijn.”

Zeker is dat nog niet. De wetenschappers zeggen desondanks dat het goed is dat de route naar het Verenigd Koninkrijk meteen is afgesloten, al was het maar uit voorzorg. “Uiteindelijk kan het virus zich alleen verplaatsen door reisbewegingen,” zegt Rosendaal. “Het komt niet met de kerstkaart binnen, zeg ik altijd maar. Je hebt er mensen voor nodig.”

Eén ding staat als een paal boven water. Het donkerste scenario, waarin variant B.1.1.7 inderdaad 70 procent besmettelijker is dan de bekende versie, en waarbij die zich snel verspreidt in Nederland, moeten we volgens experts te allen tijde voorkomen.

Mensen worden dan niet per se zieker, maar er worden méér mensen tegelijk ziek. Geclaimd wordt dat het reproductiegetal van de nieuwe variant 0,4 hoger ligt. Stel dat ons huidige reproductiegetal op 0,9 ligt, dan wordt het met de Britse bonus erbij 1,3. Honderd mensen besmetten dan 130 anderen. Rosendaal: “Zo’n situatie hadden we in september ook. Het aantal besmettingen verdubbelt dan elke tien, elf dagen.”

In september was dat nog te overzien. Nu liggen de ziekenhuizen echter een stuk voller. “Dat gaat gewoon niet. Dan zit je binnen een maand in een ontzettende crisis en krijgen mensen niet meer de zorg die ze nodig hebben.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden