VVD worstelt met klimaat: 'We missen een goed verhaal'

De VVD worstelt met haar klimaatstandpunten. Kiezers stapten vanwege 'te links' beleid over naar andere partijen, maar ook achtergebleven leden roeren zich, blijkt uit een rondgang. 'We missen een goed verhaal,' klinkt het intern.

Ed Nijpels en Minister Eric Wiebes van Economische Zaken en Klimaat (VVD) tijdens de presentatie van de doorrekening van het concept-klimaatakkoord door het Planbureau voor de Leefomgeving Beeld ANP

Niets aan de hand mensen, doorlopen! De VVD heeft dan wel 'één zeteltje' verloren in de Eerste Kamer, maar het is slechts 'jammer' dat de partij net niet de grootste bleef. Dat is ongeveer het verhaal in de grootste regeringspartij dezer dagen.

Uit onderzoek van het EenVandaag Opiniepanel in samenwerking met deze krant blijkt echter dat de zorgen groter zijn. Een groot deel van de kiezers dat overstapte naar Forum voor Democratie, deed dat omwille van het klimaatbeleid. En ook de achtergebleven kiezer spreekt van een 'te linkse' koers. Zelfs de leden, die op congressen braaf de koers ondersteunen, geven een waarschuwing af. Meer dan de helft vindt de koers 'te links', nog eens 58 procent ziet niets in samenwerking met GroenLinks op dit gebied.

Niet links of rechts
Partijleider Mark Rutte benadrukte gisteren nog dat het klimaatakkoord waar het kabinet voor de zomer mee komt 'niet links of rechts is'. "Dit kabinet bestaat uit een brede coalitie van vier partijen, dus het resultaat is sowieso een breed door de samenleving gedragen compromis." Daar denkt een groot deel van de achterban anders over. Prominenten verwijten de partijtop dat het 'geen goed verhaal' had bij de klimaatmaatregelen die het wil gaan nemen, zo blijkt uit een rondgang van deze krant.

Neem senator Menno Knip. Als partijbaron en burgemeester werd hij in 2010 Eerste Kamerlid voor de VVD. "Omgerekend naar de Tweede Kamer zijn we negen zetels kwijt. De vorige keer hebben we er acht verloren. Dat gaat hard nu. Er is te veel gecommuniceerd over grote klimaatingrepen, zonder dat duidelijk was hoe de VVD erin stond."

Arjen Gerritsen, burgemeester van Almelo en voorzitter van de bestuurdersvereniging van de VVD, onderschrijft dat. "Burgers hebben het gevoel gekregen dat er over hun hoofden van alles werd beslist. Hoewel de klimaattafels waren bedoeld om openheid te geven, werden het gesprekstafels voor ingewijden."

Hij stelt dat zo'n technocratische ingreep het electoraat onzeker maakt. "De gevoeligheid van de kiezer voor de populistische boodschap heeft deze uitslag mede veroorzaakt. Mensen herkennen zich niet in de gewone politieke partijen. Het klimaat speelde zeker mee in de uitslag."VVD-voorzitter Christianne van der Wal was al door bezorgde partijgenoten gewaarschuwd, zegt Jan van Heukelum, decennialang een Drents volksvertegenwoordiger. "Dijkhoff heeft grote kritiek op klimaatingrepen, maar een paar weken later gaat hij met de klimaatdrammers in zee! Leg dat dan uit! Ik heb tegen partijvoorzitter Christianne gezegd dat ik vind dat wij als VVD onzichtbaar zijn. 'Dat komt wel weer goed,' zei ze. Maar ik maak me zorgen dat er geen tegenspraak meer is in de top van de partij. De VVD is een ordinaire machtspartij geworden."

Een goed verhaal
Volgens Herbert Raat, nu VVD-wethouder in Amstelveen, ontbreekt 'een goed verhaal'. "We hebben vanuit de VVD geen goed verhaal over het klimaat verteld. We hebben niet uitgelegd waar we mee bezig zijn. Het kwam uit de lucht vallen. Bolkestein gaf een richting aan met migratie, dat mis ik bij het klimaat."

Cees Loggen, gedeputeerde van de provincie Noord-Holland, zegt dat de partij de klimaatdiscussie in de campagne 'anders had moeten benaderen'. "Mensen verkeren in onzekerheid. Ze willen hun rekeningen kunnen betalen, maar kregen nu veel doemscenario's te horen."

Hij herinnert aan de overgang van kolen naar gas, of discussies rond zure regen. "Van kolen naar gas, daar hebben we ook jaren over gedaan. De gaten in de ozonlaag hebben we in stilte het hoofd geboden. Nu ontstond ineens het beeld alsof we volgend jaar van deze planeet moeten verdwijnen. Rutte heeft nog wel gezegd dat het zo'n vaart niet loopt, maar toen was het debat al overspannen."

Beeld Rein Janssen

Volgens Kees Bierens, VVD-Statenlid in Zeeland, bleef er 'te veel onzekerheid'. "Het is niet goed genoeg gelukt om draagvlak te krijgen voor ons verhaal dat klimaatbeleid betaalbaar is te houden." Menno Knip is bang dat de uitslag bij de Statenverkiezing slechts 'het begin' is. "Ik vrees dat de VVD het CDA en de PvdA met hun grote verkiezingsnederlagen achterna gaat als we niet een forse koerswijziging krijgen."

Geen andere keuze
VVD-bestuurder Onno Hoes snapt goed dat de VVD-kiezer een signaal heeft afgegeven. "Ik ben wel blij met de tik die we op de vingers hebben gekregen. De kiezer zei: kom op VVD, even terug naar waar je voor staat. Maar we hadden als VVD even geen andere keus met krappe meerderheden in beide Kamers dan over links te gaan."

Hoes signaleert dat de VVD nu al negen jaar de grootste regeringspartij is. "We zijn overal medeverantwoordelijk voor geworden. We moe- ten de koers wel resetten."

Omgerekend naar Tweede Kamerzetels wist Forum voor Democratie bij de Provinciale Statenverkiezingen er 26 in de wacht te slepen. Binnen de VVD bestaat de vrees dat het een opmaat is naar de Tweede Kamerverkiezingen van 2021.

Over welke kant de partij wel op moet, bestaat evenmin consensus. Een ruk naar rechts ziet Gerritsen ook niet zitten. Geen paniekvoetbal, zegt hij. "Als de snoeptrommel rechts van het midden staat, moeten we niet ineens daarheen rennen. Dan ben je als VVD reactief. We moeten voor ons eigen verhaal staan. Wij zijn een fatsoenlijke partij rechts van het midden die weloverwogen inhoud geeft aan maatschappelijke oplossingen."

Weggepoetst
Maar de oorzaken van het verlies gaan verder terug dan het klimaatdebat, stelt Ton Elias, oud-Kamerlid en voormalig fractiebestuurslid. Hij verwijst naar de zomer van 2015, toen in het huis van prominent Ben Verwaaijen in Frankrijk het kernteam van de VVD beslissingen nam waar de partij nu nog last van heeft. "De VVD-Kamerfractie heeft vijf à zes keer gebrainstormd in het Haagse Spaces om het verkiezingsprogramma te maken. Daar zijn gewaagde ideeën neergelegd: kernenergie, een vorm van rekeningrijden en Schiphol in zee." Die plannen zijn nooit in het verkiezingsprogramma terechtgekomen.

Elias: "Dat is allemaal weggepoetst. Want in Goult werd besloten dat de partij helemaal voor premierbonus moest gaan. De premier mocht in de kabinetsformatie van 2017 geen last hebben van beloften die hij in de campagne had gedaan. De VVD kreeg daarmee een te glad profiel, miste een politiek getint smoel."

Lees ook: Hoe het klimaat ieders thema werd

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden