Plus

VVD-minister Wiebes: van genie tot brokkenpiloot

Of het nu gaat om de energierekening, het gasdossier of de dividendbelasting: VVD-minister Eric Wiebes moet telkens terugkomen van grootse uitspraken. Zo werd hij van genie een brokkenpiloot.

Eric Wiebes werd in 2014 als succesvolle Amsterdamse wethouder naar Den Haag gehaald. Beeld Marco Bakker

Dinsdagavond 12 februari, het Torentje in Den Haag. In de werkkamer van premier Rutte zitten zes scholieren om te praten over het klimaatprobleem. Ook minister Eric Wiebes van Economische Zaken en Klimaat (EZK) is aanwezig. Die zit wat dromerig met zijn glas te draaien, valt klimaatspijbelaar Stijn Warmenhoven op. "Op het bureau lag iets, dat pakte hij op en ging hij bekijken. Dat was wel een beetje raar."

De scholieren voelen zich niet serieus genomen. Dat gevoel bekruipt meer mensen die met VVD'er Wiebes te maken krijgen. De inwoners van Groningen sprongen vorig jaar een gat in de lucht toen de minister bekendmaakte te stoppen met de gaswinning. Nu, bijna een jaar later, weten veel Groningers niet of hun huis wordt versterkt. Terwijl de gaswinning pas over elf jaar stopt en het risico op aardbevingen er nog altijd is.

Gronings onbehagen
"Over het gasbesluit was iedereen dolblij, eindelijk zette een minister een grote stap," zegt SP-Kamerlid Sandra Beckerman. "Maar toen Wiebes de versterkingsoperatie plotseling stopzette, groeide bij Groningers het onbehagen. Alles wijst erop dat hij een simpele rekensom heeft gemaakt, dat het goedkoper was om de gaswinning af te bouwen dan door te gaan met de zeer kostbare versterking van huizen."

Kwalijk, vindt Beckerman. "Op basis van een computermodel van de NAM wordt bepaald welke woningen onveilig zijn en versterkt moeten worden. Maar dat model houdt de minister geheim. Zo wordt het wantrouwen steeds meer gevoed."

Wiebes werd in 2014 in Den Haag binnengehaald als geniale wonderboy uit Amsterdam, waar hij succesvol wethouder was. 'Zeer intelligent', 'lenig van geest' en 'een goudvinkje' waren kwalificaties die hem werden toegedicht. Hij mocht aan de slag als opvolger van VVD'er Frans Weekers, die weg moest na problemen bij de Belastingdienst. Staatssecretaris Wiebes zou bij Financiën wel even orde op zaken stellen.

Maar na een paar jaar onder zijn leiding bleken de problemen bij de Belastingdienst alleen maar groter geworden. Door slechte besluiten aan de top faalde de modernisering van de ICT, zo oordeelde de Algemene Rekenkamer in 2017. Ook tuigde Wiebes een vertrekregeling op die zo royaal bleek dat te veel ambtenaren bij de Belastingdienst vertrokken. Dat kostte bakken met geld.

"Het was een doodlopende straat," zei Wiebes daar later over. "We zijn gekeerd, maar het is nogal smal. We zijn nog lang niet op de snelweg." Dat was zacht uitgedrukt, vinden betrokkenen. De verbazing was dan ook groot toen Wiebes door Rutte in zijn derde kabinet werd gepromoveerd tot minister van EZK: een prestigieuze post, met het ingewikkelde klimaatdossier als kers op de taart. Als 'originele denker' is hij daar op zijn plaats, was de gedachte.

Slecht daglicht
Volgende week komen de doorrekeningen van het voorlopige Klimaatakkoord naar buiten. Wiebes moet dan redden wat er te redden valt, want door zijn toedoen is een van de rekenmeesters van de regering - het Planbureau voor de Leefomgeving - in een slecht daglicht komen te staan.

Hij schoof het planbureau vorige maand de schuld in de schoenen van de fout met de energierekening. Tot in december hield het kabinet stug vol dat het met de stijging van de energienota wel zou meevallen, maar daar klopte niets van.

"Het was niet onze fout, Wiebes liet het gebeuren," zegt een bron bij het Planbureau. Het waren ambtenaren van Wiebes die op eigen houtje gingen rekenen met de oude cijfers van het Planbureau en daarmee de stijging van de energienota verkeerd voorspelden. "Ramingen kunnen ernaast zitten," reageerde Wiebes.

Patroon
Door de blunder rijst bij de oppositie de vraag of Wiebes het klimaatdossier wel in goede banen kan leiden. "Hij heeft de mensen totaal belazerd," zegt PVV-Kamerlid Alexander Kops. "Gesjoemel met cijfers, en de mensen thuis maar betalen. Deze minister is een oplichter."

Vorig jaar lag Wiebes ook onder vuur in een ander hoofdpijndossier van Rutte-III: de afschaffing van de dividendbelasting. Wiebes ontkende stellig iets te weten van memo's over nut en noodzaak van die maatregel. Maar later kwamen memo's boven tafel die hij nota bene zelf had geschreven.

Betrokkenen zien een patroon bij de politicus: eerst doet hij met grote woorden beloftes - 'Ik los het op', 'De gaskraan gaat dicht' - waarna problemen ontstaan en hij op zijn woorden moet terugkomen. Hij spant een web om er vervolgens zelf in verstrikt te raken, klinkt het in Den Haag.

Ondanks alles wordt Wiebes binnen zijn eigen VVD nog altijd gesteund. "Hij heeft meer opgepakt dan menig ander," zegt VVD-Kamerlid Dilan Yesilgöz. "Dat is beter dan op je lauweren rusten en zo alle kritiek vermijden." Volgens zijn partijgenote neemt Wiebes 'verantwoordelijkheid en gaat hij er vol voor'. "En waar gehakt wordt, vallen soms spaanders."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden