Plus

Vrouwelijke wetenschappers voelen zich vaak onveilig

Universitair medewerkers, en vooral vrouwen, gaan gebukt onder intimidatie op de werkvloer, blijkt uit twee gisteren verschenen rapporten. Het Landelijk Netwerk Vrouwelijke Hoogleraren pleit voor een ombudsman en minder focus op individueel succes.

Beeld Rosa Snijders

Een nieuwe supervisor bij een promotie die iets te lang naar het lichaam van zijn promovenda kijkt, het gevoel in plaats van op een universiteit op een kinderopvang vol pesterige, driftige kinderen te werken. Het zijn voorbeelden van de manieren waarop vrouwelijke wetenschappers gebukt kunnen gaan onder intimidatie, blijkt uit onderzoek van het Landelijk Netwerk Vrouwelijke Hoogleraren.

Voorzitter Hanneke Takkenberg zegt dat de signalen van onveilige gevoelens er al jaren waren. Na het kwalitatieve onderzoek onder 53 vrouwelijke werknemers in de wetenschap waren er duidelijke patronen in de tot dan toe losstaande anekdotes te herkennen. “Vaak heeft het te maken met de hiërarchische structuur in de wetenschap. Als onderzoeker ben je nu eenmaal erg afhankelijk van je supervisor.”

Sociaal onveilig

Uit een onderzoeksrapport van vakbond FNV en Vakbond voor de Wetenschap (VAWO) bleek gisteren dat het onveilige gevoel ook bij mannen heerst, al is het in mindere mate. Bijna de helft van de wetenschappers – 44 procent van de vrouwen, 35 procent van de mannen – ervaart zijn of haar werkomgeving als sociaal onveilig.

Bij de Vrije Universiteit zijn de meldingen bij vertrouwenspersonen in vijf jaar tijd meer dan verdubbeld. Toch voelt niet iedere vrouw zich volgens Takkenberg door hen gehoord. “Vrouwen hebben weinig vertrouwen in hen.”

De LNVH stelt voor op universiteiten een ombudsman aan te stellen, die in tegenstelling tot de vertrouwenspersoon de macht heeft incidenten te onderzoeken, onafhankelijk van de instelling.

Groepsgevoel

Iedereen – mannen én vrouwen – moet zich, bijvoorbeeld met behulp van een training, bewust worden van het feit dat vrouwen in de wetenschap worden gekleineerd, buitengesloten en dat bijzondere behoeftes, zoals kolfruimtes, worden geproblematiseerd.

Takkenberg: “Iemand op de universiteit kwam een keer mijn kamer binnen, gooide de deur achter zich dicht, begon hard te schreeuwen en bood daar vervolgens nooit zijn excuses voor aan. Ik ben zelf al zo in deze cultuur verstrikt geraakt dat dat me eerder niet was opgevallen als vorm van bedreiging.”

Ten grondslag aan het wangedrag ligt een te grote drang naar individuele excellentie, zegt Takkenberg. “Wetenschappers hebben nu nog te vaak het idee: we zijn concurrenten en strijden voor hetzelfde onderzoeksgeld.” De nadruk moet volgens Takkenberg meer liggen op onderzoek doen in een groep dan als individu. Dat wetenschappers gericht zijn op individueel succes lijkt misschien niet direct een oorzaak van seksuele intimidatie, maar volgens Takkenberg is niets minder waar.

“Nu is slechts één op de vijf hoogleraren vrouw, dan is het lastig dit soort patronen te doorbreken. Als er meer balans is en een groter groepsgevoel, wordt dit soort gedrag niet meer getolereerd.”

Volgens het rapport is er een risico dat getalenteerde academici zich zo onveilig, onwelkom en buitengesloten dat zij niet meer in de academische wereld kunnen werken.

Metoo-affaires en intimidatie op universiteiten

In 2017 moesten drie hoogleraren aan de Universiteit Leiden zo snel mogelijk vertrekken na een vernietigend intern rapport waaruit bleek dat zij een ‘verziekt werkklimaat’ bij het Instituut Pedagogische Wetenschappen veroorzaakten. Dat ging onder meer om wie als eerste auteur werd genoemd bij wetenschappelijke publicaties.

In november 2018 moest een vooraanstaande onderzoeker aan het Nederlands Kanker Instituut-­Antoni van Leeuwenhoek-ziekenhuis (NKI-AVL) vertrekken na grensoverschrijdend gedrag tegenover een jonge, vrouwelijke arts. De vrouw noemde het gedrag van de onderzoeker ‘pusherig’. Ook was er zeker één andere melding van grensoverschrijdend gedrag.

Rond dezelfde tijd vertrok een hoogleraar rechten aan de Universiteit van Amsterdam. Hij maakte misbruik van zijn macht, ging hiërarchisch ongelijkwaardige relaties aan met studenten en werknemers en vertoonde manipulatief gedrag.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden