PlusNieuws

Vroegtijdig vertrek topman Elbers opmaat voor nieuwe machtsstrijd bij KLM

Onverwachts moet KLM-topman Pieter Elbers vertrekken bij de luchtvaartmaatschappij waar hij 30 jaar voor werkte. Het lijkt de opmaat voor een nieuwe machtsstrijd.

Herman Stil
KLM-topman Pieter Elbers
 Beeld Jean-Pierre Jans
KLM-topman Pieter ElbersBeeld Jean-Pierre Jans

1. Waarom gaat Elbers weg?

Dat is niet helemaal duidelijk. Volgens een mistige verklaring hebben de KLM-commissarissen in overleg met de 51-jarige Elbers besloten niet voor een derde termijn van vier jaar te gaan. Dat besluit is op zich al opvallend, maar vooral de timing, 17 maanden voordat de termijn van de Almeerder afloopt, is verrassend.

Formeel is dat om in alle rust te zoeken naar een opvolger en die in te werken, maar dat lijkt een drogreden; capabele opvolgers genoeg. KLM is bij uitstek een organisatie die haar eigen kroonprinsen ‘kweekt’.

De timing ondergraaft ook Elbers’ cruciale rol bij het herstel van KLM uit de coronacrisis. De onder de topman ingezette sanering, kostenbesparingsoperatie en het herstelplan draaien weliswaar op volle toeren, maar er zitten wel wat addertjes onder het gras. Zo laat een onvermijdelijke herkapitalisatie van de in 2020 door de overheid verleende noodkredieten – en de garanties daarvoor – nog altijd op zich wachten.

2. Hoe belangrijk is Pieter Elbers voor KLM?

Elbers is het boegbeeld van het KLM-wonder: een luchtvaartmaatschappij zonder noemenswaardige thuismarkt die internationaal volop meedraait met de allergrootste spelers. Natuurlijk bouwt hij daarbij voort op het werk van voorgangers. “Het is net als in de sport,” zegt hij in 2019 tegen deze krant. “Omhoog klimmen is één, aan de top blijven is moeilijker.”

Elbers, die in 2014 een KLM in moeilijkheden erft, weet het bedrijf razendsnel uit het slop te trekken, met een vijfjarenplan waarbij honderden banen verdwijnen en 700 miljoen euro aan kosten wordt geschrapt, terwijl de investeringen juist worden verdubbeld. Het plan slaagt dubbel en dwars, ook omdat de vakbonden bereid zijn mee te werken.

Dat leidt tot scheve ogen in Franse kringen omdat het oorspronkelijk tweemaal zo grote Air France zichtbaar bij het kleine zusje achterblijft. De financiële zelfstandigheid van KLM wordt in sommige Franse kringen aangedragen als dé reden dat het minder gaat met Air France; hun problemen zouden zijn opgelost als geld en activiteiten van KLM naar Frankrijk worden overgeheveld.

3. Is dat een probleem?

Air France-KLM heeft de afgelopen jaren meermaals geprobeerd de Nederlandse dochter aan de leiband te leggen. Van een – mislukte – poging tot een ‘greep’ in de KLM-kas, tot het inpalmen van dochter Transavia, overhevelen van hoofdkantoor-, onderhouds- en IT-functies, tot stappen om cruciale besluitvorming in het vervolg vanuit Parijs te regelen.

In 2017 roept Elbers in deze krant het moederbedrijf zelfs op ‘te stoppen met het fijnslijpen van de organisatie’. “Steeds weer plannen bedenken om onderdelen in elkaar te schuiven, helpt het bedrijf niet verder.”

Tegelijkertijd is Elbers steevast de eerste die aanstipt hoe belangrijk de samenwerking met Frankrijk is, hoezeer die heeft meegeholpen om wereldwijde groei voor elkaar te krijgen. “De discussie is helemaal niet dat KLM van Air France af moet of andersom. De samenwerking heeft ons veel gebracht, het brengt ons veel en maakt ons sterk.”

4. Wat is er nu anders?

Sinds de komst van Benjamin Smith in 2018 als topman van Air France-KLM, ligt verdere integratie als nooit tevoren op tafel. Dat er tussen Smith en Elbers een verstandshuwelijk bestaat, is een understatement. De Canadees voert vlak na zijn komst een maandenlang gevecht over de herbenoeming van de eigenzinnige Elbers, in de hoop de touwtjes te kunnen aanhalen.

Uiteindelijk buigt Smith voor druk uit Nederland, waar personeel en politiek de barricades opgaan voor hun topman. “De steun die hij in Nederland kreeg, is indrukwekkend,” erkent de Canadees. “Dat overkomt niet veel ceo’s in de luchtvaart.” Ook nu weer is KLM-personeel een online petitie begonnen om het vertrek van Elbers te voorkomen.

Het is nog lang niet zeker om dat deze keer gaat helpen. De invloed van Smith is ondertussen gegroeid, hij weet in ruil voor het aanblijven van Elbers verregaande concessies over zeggenschap los te krijgen. De recente ingrijpende keuze van het moederbedrijf voor honderd Airbustoestellen voor ‘Boeingmaatschappij’ KLM is daar mede uitvloeisel van.

5. Dreigt er een nieuwe machtsstrijd?

Die kans is zeker aanwezig. Op Elbers’ voorganger Camiel Eurlings na – die destijds op voorspraak van de Fransen de overstap van een ministerspost naar de luchtvaartmaatschappij maakte – zijn alle recente ceo’s uit KLM zelf voortgekomen. Dat is op dit moment dubbel belangrijk vanwege de lange weg die de maatschappij uit de coronacrisis te wachten staat. Een buitenstaander die zich maanden moet inwerken, past daar niet bij.

Of de raad van commissarissen van KLM het, na het debacle-Eurlings, nog eens aandurft om iemand van buiten de luchtvaart naar voren te schuiven, valt te betwijfelen. Maar over iemand van buiten KLM is het laatste woord niet gezegd.

Immers, tot de komst van Benjamin Smith kwamen toplui van Air France-KLM steevast uit de eigen Franse (nooit Nederlandse) boezem. Ook in Frankrijk moest flink worden gemasseerd om de Canadees geaccepteerd te krijgen, waarbij diens ruime luchtvaartervaring een doorslaggevende rol speelde.

In tegenstelling tot de laatste benoemingen bij KLM zit ‘Parijs’ ook nadrukkelijker dan ooit aan tafel. Smith heeft een commissarisfunctie bij KLM uit de machtsstrijd met Elbers gesleept, waardoor er nu meer ‘Fransen’ (5) dan Nederlanders (4) in de KLM-raad van commissarissen zitten. Het vroegtijdig aangekondigde vertrek van Elbers is daar waarschijnlijk maar een eerste gevolg van.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden