PlusAchtergrond

Vraagtekens rond Nederlands steunpakket voor KLM

Luchtvaartmaatschappijen Air France-KLM en Air France worden door de Franse overheid overeind gehouden. Staatssteun voor KLM is nog steeds niet geregeld.Beeld AFP

Anderhalve week na de aankondiging van het kabinet is er nog geen uitgewerkt plan voor steun aan KLM. Woensdag debatteert de Tweede Kamer erover.

Het was een verbazingwekkend tafereel. Halsoverkop verschenen de ministers Wopke Hoekstra (Financiën) en Cora van Nieuwenhuizen (Luchtvaart) vrijdagavond 24 april voor de camera om financiële hulp aan KLM aan te kondigen. Het was een presentatie met veel intenties, maar weinig inhoud. Zelfs het exacte bedrag kon niet worden verteld: het zou gaan om een steunpakket van ‘tussen de 2 en 4 miljard euro’.

Even eerder had Bruno Le Maire, Hoekstra’s Franse portefeuillegenoot, de Fransen al toegesproken: Air France en Air France-KLM konden zeven miljard euro tegemoet zien van de Franse regering. Vier miljard in de vorm van staatsgaranties voor commerciële leningen, drie miljard directe steun. De duidelijke boodschap van Le Maire stond in schril contrast met die van Hoekstra, die later die avond niet veel meer kon zeggen dan dat de Nederlandse steun aan KLM ‘mogelijk eenzelfde constructie krijgt’.

Over aanvullende voorwaarden kwam minister Van Nieuwenhuizen niet verder dan ‘CO2-reductie en een beperking van nachtvluchten’ – zaken die al voor het coronatijdperk werden voorbereid. De Franse regering stelt wél duidelijke eisen: Air France mag over tien jaar nog maar de helft van de CO2 uitstoten die het in 2005 uitstootte.

Dat er nog steeds zo veel vraagtekens zijn rond het Nederlandse steunpakket is opmerkelijk, want al op 9 april informeerde Hoekstra de Kamer in vertrouwen over de precaire situatie bij KLM en de benodigde overheidsingrepen.

Geen uitgewerkt plan

Anderhalve week later is nog niemand iets wijzer over de Nederlandse steun, terwijl Frankrijk zijn steunpakket maandag al door de Europese Commissie goedgekeurd zag. KLM-topman Pieter Elbers zei vorige week dat het nog weken kan duren voor de deal rond is en dat er nog geen afspraken zijn vastgelegd tussen de betrokken partijen.

Het gaat daarbij niet alleen om afspraken over het afzien van bonussen of het uitkeren van dividend, maar ook om de voorwaarden voor leningen en de organisatorische maatregelen die KLM tegenover de steun moet stellen.

Ander belangrijk twistpunt is de verdeling tussen wat de banken in KLM moeten steken en wat de overheid aan geld moet verschaffen. De banken kijken daarbij naar de Franse verhouding van ruwweg 60 procent markt en 40 procent overheid. Hoekstra wil zo min mogelijk gemeenschapsgeld gebruiken en juist de banken zoveel mogelijk voor de redding van KLM laten opdraaien.

Bij grote buitenlandse banken bestaat nu echter weinig interesse voor leningen aan KLM, zelfs niet met een overheidsgarantie. Daardoor komt de rekening bij ING, Rabobank en staatsbank ABN Amro, de drie Nederlandse systeembanken, te liggen.

Aandeelhouders

Nederland steunt nu alleen KLM. Hulp aan moeder Air France-KLM en Air France is een zaak van de Franse overheid: het zijn Franse bv’s. Maar de kans is groot dat Air France-KLM om zijn schulden niet te ver te laten oplopen binnenkort ook nog voor steun bij zijn aandeelhouders zal aankloppen door nieuwe aandelen uit te geven. Nederland – sinds vorig jaar met 14 procent grootaandeelhouder – kan dan moeilijk achterblijven. Zeker niet als Frankrijk (dat eenzelfde percentage bezit) wel instapt.

Miljardensteun aan KLM is hoe dan ook onvermijdelijk. Over het exacte belang van de luchtvaartmaatschappij voor de Nederlandse economie, milieu-ingrepen of de kille verhouding met Frankrijk kan worden gediscussieerd, maar het bedrijf en de 28.000 werknemers schieten daar nu niks mee op. De Fransen een voorsprong geven bij de eerste stappen naar herstel door nog langer te talmen met steun aan KLM, zal de maatschappij alleen maar verder beschadigen.

KLM zonder Fransen?

Daar zijn ze weer, de oproepen om KLM van haar Franse juk te bevrijden en zelfstandig of met een coulantere partner (het al even wankele Lufthansa of British Airways) de coronacrisis te lijf laten gaan. KLM zou beter af zijn op eigen benen: de Franse staatssteun vergroot immers de toch al torenhoge schulden bij Air France-KLM en cruciale hervormingen bij Air France raken almaar verder uit zicht. 

Voor de goede orde: verzelfstandiging van KLM betekent nationaliseren, zoals een decennium geleden ook met ABN Amro is gebeurd. Andere scenario’s zijn niet reëel. Nederland, voor slechts 6 procent eigenaar van KLM, heeft geen drukmiddelen. En waarom zouden Air France-KLM (dat de rest van de aandelen bezit) en de Franse overheid als grootaandeelhouder vrijwillig meewerken aan het vertrek van succesnummers KLM en Transavia? 

Dat Brussel met nationalisatie instemt als er andere mogelijkheden zijn, is een utopie. Het zal de problemen van KLM bovendien juist vergroten. Want op het moment dat alle aandacht op het gevecht tegen de coronacrisis moet liggen, moeten enorme inspanningen gedaan worden om de banden op het gebied van vloot, vracht, netwerk en de cruciale Noord-Atlantische joint-ventures en Chinese partnerschappen te ontvlechten. Zaken waarvan KLM dan als solitaire staatsmaatschappij alleen nog maar kan dromen.

Mondkapjes

KLM stelt het dragen van mondkapjes verplicht. Dat heeft de luchtvaartmaatschappij maandag bekendgemaakt. Parallel met het verder opvoeren van het aantal bestemmingen waarop wordt gevlogen, zijn reizigers vanaf 11 mei verplicht bij boarding en aan boord mondkapjes te dragen. Passagiers moeten daarbij hun eigen gezichtsbescherming verzorgen.

KLM vliegt vanaf maandag dagelijks op zeven extra bestemmingen, te weten ­Barcelona, Madrid, Rome, Milaan, Boedapest, Praag, Warschau en Helsinki. Het geplande aantal vluchten in mei is ongeveer 15 ­procent van het aantal dat voor het begin van de coronacrisis werd uitgevoerd . Een aanzienlijk deel van de intercontinentale vluchten is nu alleen bestemd voor vracht. De bemanning van KLM droeg al maskers en handschoenen uit veiligheidsoverwegingen. De mondkapjesverplichting voor reizigers geldt zeker tot eind augustus.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden