PlusInterview

VN-rapporteur: ‘Dat witte Nederlanders geprofiteerd hebben van uitbuiting moet in lesstof’

Nederland moet in het onderwijs meer aandacht besteden aan het koloniale verleden en de slavernij, oordeelt VN-rapporteur Tendayi Achiume. Het is ‘urgent’, schrijft ze in een rapport over racisme en discriminatie in Nederland, om een completer beeld te geven van de Nederlandse geschiedenis.

Tendayi Achiume, speciaal rapporteur van de Verenigde Naties. Beeld ANP

Achiume bestudeert als Speciaal Rapporteur voor de VN racisme, discriminatie en xenofobie in de wereld. Deze week presenteert ze haar eindrapport over Nederland. Ons land heeft mooie gelijkheidsprincipes opgenomen in de wet, maar er is nog veel werk te doen, zo oordeelt de VN-rapporteur. Ze vreest dat het idee dat Nederland al een buitengewoon tolerante en gelijke samenleving is, echte gelijkheid in de weg staat.

De landelijke overheid zou meer leiderschap moeten tonen op het vlak van onderwijs over onze koloniale geschiedenis, vindt Achiume. Ook de bijdragen van onder meer Turkse en Marokkaanse gastarbeiders verdienen volgens haar meer aandacht op school. Het verleden heeft vandaag de dag nog impact, zegt ze in een toelichting op haar bevindingen. “Neem etnisch profileren door de politie. Dat is gebaseerd op stereotypen over criminaliteit. Die zijn beïnvloed door de geschiedenis.”

Boerkaverbod

Tijdens haar bezoek vorig jaar sprak Achiume zich al uit tegen het boerkaverbod. Die regel maakt islamitische vrouwen kwetsbaar voor discriminatie en intimidatie, stelt ze. In haar rapport vraagt ze de Nederlandse overheid nu ook om actie tegen discriminatie op de arbeidsmarkt en in het onderwijs te ‘verdubbelen’, en vraagt ze aandacht voor discriminatie op de huizenmarkt.

Ze wil mensen die geen racisme zien in Nederland graag wijzen op een onderzoek van journalisten van de Groene Amsterdammer. “Daarin bleek dat 90 procent van de makelaars bereid was sommige groepen uit te sluiten van een huurhuis. Uitgesloten worden van huisvesting is fundamentele discriminatie.”

Achiume prijst de politie vanwege de pogingen om etnisch profileren te bestrijden, maar wijst erop dat ook daar meer actie nodig is. Ze raadt onder meer aan betere statistieken te verzamelen over het staande houden van mensen en gebruik van geweld door agenten.

Achiume constateert ook dat Nederland stappen vooruit zet. Ze juicht toe dat bij de landelijke Sinterklaasintocht geen zwarte pieten meer ingezet worden. Ze zegt wel verrast te zijn door de bedreigingen waar anti-racismeactivisten mee te maken hebben, en het gebrek aan optreden van de autoriteiten. “Bescherming van de overheid lijkt niet genoeg. De straffen voor mensen die deelnemen aan racistische activiteiten zijn laag.”

Tendayi Achiume is speciaal rapporteur van de Verenigde Naties voor hedendaagse vormen van racisme, rassendiscriminatie, vreemdelingenhaat en aanverwante onverdraagzaamheid.Beeld ANP

Een van de dingen waarover ze zich zorgen maakt, is dat zoveel Nederlanders ervan overtuigd zijn dat gelijkheid voor alle bevolkingsgroepen al een feit is, zegt Tendayi Achiume vanuit Los Angeles, waar ze rechtenprofessor is. “Dat kan gelijkheid in de weg staan,” waarschuwt ze. “Als de overtuiging bestaat dat het al bereikt is terwijl mensen nog steeds lijden, is het heel moeilijk om zulke problemen op te lossen.”

“Wat ik keer op keer tegenkwam,” licht ze toe, “is wat ik de Nederlandse paradox noem. Ambtenaren en burgers zeiden dat de Nederlandse identiteit inclusief en tolerant is, en dat het zo altijd geweest is. Maar tegelijkertijd konden ze niet veel met ervaringen van raciale, etnische en religieuze minderheden, die het gevoel hebben dat ze eeuwige buitenlanders zijn. Mensen uit de Caribische delen van het Koninkrijk worden beschreven als niet-westerse migranten, terwijl ze al eeuwen Nederlandse burgers zijn. Dus ik hoop dat het huidige debat leidt tot meer reflectie op wie erbij hoort, en wie niet wordt gezien als iemand die erbij hoort. En wat de rol van de overheid is, om te zorgen dat je je een volwaardig lid van de Nederlandse samenleving kunt voelen, ongeacht je etniciteit, ras, of religie.”

Bent u verrast door het recente debat over racisme in Nederland?

,,Dit moment voelt ongekend, niet alleen voor Nederland, maar ook voor veel andere landen. Het is lastig om stellig te zijn, omdat ik in deze periode niet in Nederland ben, maar op basis van wat ik zie in de media lijkt het erop dat het gesprek over systemisch racisme op de voorgrond staat, op een manier die ik niet gezien heb toen ik er was. Sommige opmerkingen vanuit de regering lijken een verandering in toon, meer erkenning voor de problemen. Het lijkt meer dan vorig jaar een moment van reflectie.”

Wat raadt u Nederland aan?

“Een van mijn grote aanbevelingen gaat over onderwijs, meer aandacht voor het Nederlandse koloniale verleden en de geschiedenis van slavernij. Dat gaat niet alleen om begrip van de manieren waarop mensen van Afrikaanse komaf en andere groepen bijgedragen hebben aan het bouwen van Nederland, maar ook om benadrukken dat witte Nederlanders geprofiteerd hebben van uitbuiting van deze groepen. En dan echt reflecteren op de stereotypen, de manieren waarop we mensen zien, die vandaag nog bestaan vanwege die erfenis. Neem etnisch profileren door de politie. Dat is gebaseerd op stereotypen over criminaliteit. Die zijn beïnvloed door de geschiedenis.”

U wilt ook dat de overheid zich meer uitspreekt tegen racisme. Waarom?

“Toen ik Nederlanders sprak, zeiden etnische en religieuze minderheidsgroepen dat ze bij expliciete intolerantie, online of persoonlijk, het gevoel hebben dat de overheid zich niet zo hard uitspreekt tegen racisme als zou moeten. Ik hoop dat wat de premier in juni zei, toen hij erkende dat Nederland een racismeprobleem heeft, een verschuiving betekent naar meer betrokkenheid van de overheid.”

U beschrijft een gesprek met een ambtenaar dat u stoorde. Wat gebeurde er?

“Een vrij hoge ambtenaar gebruikte wat voor mij basale racistische stereotypen zijn, over criminaliteit en zekere etnische groepen. Hij zei: deze mensen zijn crimineel door waar ze vandaan komen, dit is hun cultuur. Ik ben geen racist, dit is gewoon hoe het zit, zei hij. Ik denk dat er meer nadruk moet liggen op training, die uitlegt waarom dat soort denken een serieus probleem is en kan leiden tot verkeerde behandeling van mensen. Je moet mensen beoordelen op gedrag, en niet op wie ze zijn. Denken dat je criminaliteit kunt zien op iemands huid, dat is racisme op een heel fundamenteel niveau. Ik vond het belangrijk om te noemen, want soms denken mensen dat er geen probleem is, dat mijn rapporten overtrokken zijn. Maar hier was ik zelf getuige van. Ik schrijf overigens ook over andere ambtenaren die geweldig waren en zich duidelijk uitspraken tegen racisme.”

Sommige witte Nederlanders voelen zich aangevallen door zulke verwijten.

“Sommige mensen maken zich meer zorgen over beschuldigd worden van racisme, dan om mensen die raciale discriminatie ervaren. Ik zou groepen die denken dat racisme geen probleem is, aanmoedigen om goed te kijken naar de ware betekenis van gelijkheid en non-discriminatie: we hebben allemaal inherente waardigheid, en we hebben er recht op dat onze waardigheid wordt erkend, ongeacht onze etniciteit. Dat gelijkheid wordt gezien als een bedreiging is echt heel verontrustend. Dit zijn geen vreemde normen die van ver worden opgelegd – dit staat in de Nederlandse Grondwet.”

U ziet ook vooruitgang. Wat gaat goed?

“De wettelijke kaders zijn sterk, en er lijkt vooruitgang te zitten in het debat over Zwarte Piet. Er is een heel levendige gemeenschap van mensen die zich hard maken voor antiracisme, dat geeft me hoop. Op het niveau van gemeenten staat men er meer voor open om na te denken over hoe je de Nederlandse cultuur op een inclusievere, eerlijkere manier vertegenwoordigt. En het is positief dat ik dit bezoek mocht doen – er zijn landen die dat niet eens toelaten.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden