PlusAnalyse

Vertrek PvdA-leider zet ook kabinet voor het blok

PvdA-leider Lodewijk Asscher stapt op als lijsttrekker van zijn partij vanwege de discussie over zijn rol in de toeslagen­affaire. Daarmee zet hij het kabinet voor het blok: kan dat nog blijven zitten?

null Beeld Hollandse Hoogte /  ANP
Beeld Hollandse Hoogte / ANP

In de laatste dertig seconden van een bijna vijf minuten durend filmpje op Facebook komt het hoge woord er vandaag uit: Lodewijk Asscher stelt zijn positie als lijsttrekker ‘ter beschikking’. “Ik hoop vurig dat op 17 maart een sterkere PvdA wordt gekozen omdat ik denk dat dat essentieel is voor een eerlijke toekomst. Maar ik stel vast dat de discussie over mijn rol op dit moment het niet mogelijk maakt om daarvoor te zorgen.”

Met die onverwachte boodschap neemt Asscher een voorschot op het vermoedelijke aftreden van het kabinet, dat morgen voor de vijfde en laatste keer spreekt over een snoeihard rapport over de toeslagenaffaire dat in december verscheen. Nu Asscher vertrekt, kan het kabinet morgen moeilijk anders besluiten. Als een oud-hoofdrolspeler al verantwoordelijkheid neemt, kunnen de anderen – die nú nog in het kabinet zitten – niet achterblijven. Al werkt die redenering ook andersom: dat Asscher zich realiseerde dat hij niet kon achterblijven nu een kabinetsval volgens ingewijden onvermijdelijk lijkt.

Strenge regels

De video waarmee Asscher vanochtend bekendmaakte te stoppen als lijsttrekker, heeft de omineuze titel Een ander moment, een andere manier. Daarin klinkt hij eerst strijdbaar. “Nee, ik wist niet dat de Belastingdienst een onrechtmatige jacht had geopend op duizenden gezinnen. Ik vind dat we de democratie meer dienen met zelfreflectie dan met brute verontwaardiging.”

Asscher kwam de afgelopen weken steeds meer onder vuur te liggen vanwege zijn rol in de toeslagenaffaire. Tussen 2012 en 2017 was hij als minister van Sociale Zaken verantwoordelijk voor de regels rond de kinderopvangtoeslag. De Belastingdienst, die streng controleerde, pakte duizenden ouders onterecht aan als fraudeur. Na het verschijnen van het rapport van de parlementaire commissie die onderzoek deed naar deze affaire, maakte Asscher excuses. “De constateringen over mijn eigen rol zijn pijnlijk en vervullen me met schaamte.”

Van opstappen wilde Asscher toen niet weten, ook niet nadat een groep kritische leden zijn vertrek had geëist. Een andere groep PvdA’ers – waaronder de hele Kamerfractie en partijprominenten – wilde op het partijcongres van de sociaaldemocraten komende zaterdag juist steun uitspreken voor Asscher. Dat congres wordt nu uitgesteld; de partij moet eerst op zoek naar een nieuwe lijsttrekker.

Ontsteltenis en verdriet

Daarvoor worden genoemd Kamervoorzitter Khadija Arib (de nummer 2 op de lijst) en Kamerlid en oud-minister Lilianne Ploumen, die het fractievoorzitterschap nu van Asscher overneemt. Ook de naam van de Rotterdamse burgemeester Ahmed Aboutaleb klinkt. Het is niet bekend of zij oren hebben naar het leiderschap van de partij.

Asscher (46) begon zijn politieke carrière in 2002 als gemeenteraadslid in Amsterdam, waar hij vier jaar later wethouder werd. In 2012 vertrok hij naar Den Haag, waar hij als vicepremier en minister aan de slag ging in het tweede kabinet-Rutte. In 2016 versloeg hij Diederik Samsom in de strijd om het partijleiderschap van de PvdA.

In de Tweede Kamerfractie werd vandaag met ontsteltenis en verdriet gereageerd op Asschers vertrek. “Ik moet even bijkomen van de klap,” zei vicefractievoorzitter Ploumen.

GroenLinksleider Jesse Klaver, die vindt dat ook het kabinet moet aftreden, spreekt van ‘een moedig en integer besluit’ van Asscher. D66-fractieleider Rob Jetten bedankt hem voor de samenwerking en voor al zijn inzet ‘voor de progressieve zaak’.

In zijn video zegt Asscher vandaag dat hij de politiek inging uit ‘dienstbetoon’, omdat zijn ouders hem hebben opgevoed met de opdracht zich in te zetten voor andere mensen. “Ik zie er naar uit om op een andere manier, op een ander moment en op een andere plek de samenleving te dienen.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden