Plus Achtergrond

Vertrek Harbers komt op een ongelukkig moment

Mark Harbers (VVD) is zelf opgestapt als staatssecretaris van Justitie en Veiligheid. De ophef over criminaliteitscijfers van asielzoekers, waarbij ernstige misdrijven zijn verdoezeld, werd hem politiek fataal.

Mark Harbers deelt de Tweede Kamer mee politieke verantwoorde­lijk­heid te nemen voor de verkeerd gepresenteerde asielcijfers. Beeld ANP

Tot aan het eind blijft Mark Harbers zijn ambtenaren verdedigen. Er is níet doelbewust geprobeerd ernstige zaken te verhullen. Hij heeft in zijn anderhalf jaar als staatssecretaris op het departement van Justitie en Veiligheid niets gemerkt van een doofpotcultuur. “Integendeel, er wordt hard en consciëntieus gewerkt.”

Dat neemt niet weg dat het ministerie wel een bedenkelijke reputatie heeft. In het vorige kabinet vertrokken ministers Opstelten en Van der Steur én staatssecretaris Teeven (allen VVD) vanwege de beruchte bonnetjesaffaire. Een affaire die onnodig uit de hand liep, doordat ambtenaren te lang probeerden het eigen departement uit de wind te houden. Ambtenaren hielden onwelgevallige informatie achter en stonden te veel met de rug naar de buiten­wereld, concludeerden onderzoekers later.

De bezem ging door het ministerie. Er werd een programma opgezet om de doofpotcultuur onder ambtenaren te veranderen. Miljoenen euro’s werden gespendeerd aan ‘verander­estafettes en zwermsessies’.

Geblunderd

Dat vorige week bleek dat zware misdaden door asielzoekers niet aan de Tweede Kamer waren gemeld, was voor veel partijen reden om te zeggen dat de cultuur op Justitie en Veiligheid nog altijd niet is verbeterd. Dat er weer is geprobeerd om zaken te verdoezelen.

Hoewel dat volgens Harbers ‘echt niet het geval is’, is er wel stevig geblunderd. Ook door hemzelf, geeft hij toe. Hij had persoonlijk toestemming gegeven een rapportage naar de Tweede Kamer te sturen over de criminaliteitscijfers van asielzoekers. In het rapport stond dat de politie vorig jaar 4600 keer was ingeschakeld voor een incident waarbij een asielzoeker was betrokken. Uit een top 10 die erbij stond, bleek dat het vooral ging om winkeldiefstallen en zakkenrollerij. Terwijl allerlei zware misdaad, waaronder verkrachting en poging tot moord en doodslag, onder het kopje ‘overige’ werd gerubriceerd.

Ongelukkig moment

“Ik had daar moeten doorvragen,” erkende Harbers dinsdag in de Tweede Kamer. “Wat valt er dan allemaal onder die categorie? Dat heb ik niet gedaan.”

Een aantal van zijn ambtenaren deed dat wél. Zij waarschuwden al bij het opstellen van het rapport dat zo’n top 10 niet kon. Dat daarmee zware delicten onderbelicht bleven. Maar er werd volgens Harbers niets mee gedaan. Er is wel over gediscussieerd, maar ‘het gebruik van een top 10 was gebruikelijk in rapportages’. Ook was er discussie over de cijferbrij, die te onoverzichtelijk zou worden. Dus werd besloten het zo te laten. “Een verkeerde conclusie. Die is genomen onder mijn verantwoordelijkheid,” zei Harbers dinsdag voor hij zijn ontslag aankondigde in de Tweede Kamer.

Eerder die dag had hij premier Mark Rutte en VVD-fractievoorzitter Klaas Dijkhoff gebeld om zijn besluit mee te delen. “Van mij had hij niet weg gehoeven,” verzucht de laatste. “Hij heeft geen persoonlijke fout gemaakt.”

Het vertrek van Harbers komt op een ongelukkig moment, daags voor de Europese verkiezingen. Voor de tweede keer deze kabinetsperiode ruimt een VVD-bewindspersoon het veld. De vorige was Halbe Zijlstra, die aftrad als minister van Buitenlandse Zaken, nadat hij had gelogen over zijn aanwezigheid in de datsja van Vladimir Poetin.

Dat de geloofwaardigheid van Harbers ter discussie stond, komt ook voort uit het verleden. In 2017 was informatie over criminele asielzoekers achtergehouden, omdat er veel weerstand was in gemeenten tegen de komst van opvanglocaties. Dat leidde tot een storm van kritiek en juist daarom moest er nu een fatsoenlijk overzicht naar de Tweede Kamer. Harbers: “En hoewel ik echt geloof dat we alleen draagvlak voor ons asielbeleid kunnen houden als we transparant zijn over alles, moet ik constateren dat dat niet is gelukt.”

Beveiligd

Dat het ministerie in eerste instantie de politie aanwees als schuldige van het verkeerd verstrekken van cijfers, hielp Harbers niet. Politie en Openbaar Ministerie waren woedend, omdat zij wel alle cijfers, ook die over ernstige misdrijven, aan het ministerie hebben geleverd.

Staatssecretaris Harbers – voormalig wethouder van Rotterdam en voormalig politiek assistent van minister Gerrit Zalm – werd vooral bekend door zijn besluit in september vorig jaar om de Armeense asielzoekerskinderen Lili en Howick tóch een verblijfsvergunning te geven. Daaraan ging weken van protest vooraf. Harbers en zijn man werden beveiligd vanwege de vele bedreigingen.

Het was pas de eerste keer dat Harbers ook politiek in de knel kwam. Verder was hij tamelijk kleurloos. Nu met de asielcijfers een tweede flinke horde opdoemde, trok hij meteen de zwaarste conclusie.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden